Қазақстан Ұлттық Банкінің базалық мөлшерлемені 15,75%-ға төмендету туралы шешімі теңгенің әлсіреуін мүлдем болжамайды. Ұлттық валюта бағамына реттеушінің пайыздық саясаты ғана емес, мұнай құны, экспорттық валюталық түсімдер, Ұлттық қор операциялары, сондай-ақ шетел валютасына сұраныс әсер етеді. Теңгеден алдағы айларда не күтуге болатынын QazExpertClub сарапшысы әрі қаржыгер Венера Жаналина айтып берді, ал Қазақстан қаржыгерлер қауымдастығы Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкіне мөлшерлемені төмендетуге не мүмкіндік бергенін түсіндірді, деп хабарлайды infohub.kz сайты.
Базалық мөлшерлеменің біртіндеп төмендеуі теңгедегі жаңа құралдардың табыстылығын азайтып, олардың шетелдік активтер алдындағы пайыздық басымдығын қысқартуы мүмкін. Басқа жағдайлар тең болғанда, бұл шетелдік портфельдік инвесторлардың Қазақстанға қызығушылығын әлсіретіп, теңгеге қосымша сұранысты азайтуы ықтимал, дейді сарапшы.
«Инвесторлар үшін инфляциялық, кредиттік және валюталық тәуекелдерді ескергендегі күтілетін нақты табыстылық маңыздырақ. Базалық мөлшерлеменің өзі инвестициялық құралдардың табыстылығына тең емес, ал нақты инфляция болашақ баға өсімін көрсетпейді», — дейді Венера Жаналина.
Оның бағалауынша, базалық мөлшерлеме одан әрі 14–15%-ға дейін төмендесе де, инфляция мен валюталық тәуекелдер азайып, табыстылық бәсекеге қабілетті деңгейде сақталса, теңгедегі құралдар шетелдік инвесторлар үшін тартымды болып қалуы мүмкін.
Қазақстан қаржыгерлер қауымдастығының жетекші талдаушысының айтуынша, негізгі факторлардың бірі азық-түлік және азық-түлік емес инфляцияның баяулауы болды. Қыркүйекте азық-түлік тауарларының бағасы жылдық мәнде 8,5%-ға, азық-түлік емес тауарлардікі 11%-ға өсті. Импортталатын тауарлар құнының өсуін тежейтін теңгенің нығаюы қосымша қолдау көрсетті.
«Ақша-кредит саясатын жұмсартуға азық-түлік (8,5%) және азық-түлік емес (11%) инфляцияның баяулауы мен импорттық инфляцияны тежейтін теңгенің нығаюы мүмкіндік жасады. Сонымен қатар біз Ұлттық Банктің сақтық тәсілін қолдаймыз: айлық инфляция (0,6%) мен қызметтер инфляциясы (8,9%) жоғары болып қалып отыр. Сарапшылардың күтулері де мақсатты инфляциядан асып түседі», — деп түсіндірді талдаушы Алмат Орақбай.
Базалық мөлшерлеменің өзі бағам бағытын айқындамайды, деп атап өтті қаржыгер. Экспорттаушылар тарапынан қосымша валюта ұсынысы, Ұлттық қор мен нарықтың басқа қатысушыларының операциялары, мұнай бағасы портфельдік инвестициялар ағынының қысқаруын өтей алады.
Айқын мысал — 2026 жылдың қыркүйегі. Сол кезде базалық мөлшерлеменің төмендеуі жалғасып жатса да, теңге 4,6%-ға нығайып, бір доллар 440,49 теңге болды.
Қыркүйекте Ұлттық қордан валюта сату мен алтын сатып алуды айналыстыру шеңберіндегі операциялар Біртұтас жинақтаушы зейнетақы қоры (БЖЗҚ) үшін валюта сатып алуды іс жүзінде теңестірді.
«Менің ойымша, жыл соңына дейін экспорттаушылар мен нарықтың басқа қатысушылары тарапынан шетел валютасының ұсынысы жеткілікті болса және резидент еместердің теңгелік құралдарға қызығушылығы сақталса, теңге салыстырмалы тұрақтылығын сақтай алады», — дейді сарапшы.
Сарапшының пікірінше, базалық мөлшерлеменің 16,25%-дан 15,75%-ға төмендеуі теңгенің елеулі әлсіреуін болжауға негіз бермейді. Бағамның одан арғы динамикасы шетел валютасына сұраныс пен ұсыныс тепе-теңдігіне, инфляциялық күтулерге және теңгелік активтердің шетелдік баламалармен салыстырғандағы тартымдылығына байланысты болады.