Ulttyq qalalyq lıganyń esebi amerıkandyq arman qara násildi amerıkandyqtar úshin odan ári alystap bara jatqanyn eskertedi, dep habarlaıdy infohub.kz.
Beısenbi kúni jarıalanǵan «Qara Amerıkanyń jaǵdaıy» atty jyldyq esepte qara násildi amerıkandyqtardyń ekonomıkalyq jáne saıası bolashaǵy Donald Tramp ákimshiliginiń saıasatyna baılanysty nasharlaǵany kórsetilgen. Qujattyń kóshirmesin Associated Press aldy. Esepte qara qaýymdastyqtyń aldynda turǵan qıyndyqtar barlyq amerıkandyqtardyń órkendeýine eskertý belgisi ekeni atap ótilgen.
Ulttyq qalalyq lıganyń prezıdenti jáne bas dırektory Mark Morıal: «Bizge nazar aýdarylǵan bolýy múmkin, biraq zardap tek bizge ǵana tımeıdi. Qara násildi amerıkandyqtardy nysanaǵa alyp, olarǵa nazar aýdarǵanymen, bul shabýyldar jalpy jumysshy amerıkandyqtarǵa, kedeı amerıkandyqtarǵa, talpynys jasap júrgen orta tap ókilderine áser etedi. Osyny osy esep kórsetedi», — dedi.
Ulttyq qalalyq lıga amerıkan tarıhynyń damýyn sıpattaı kele, qara násildi amerıkandyqtardyń quldyqtan bosatylý jáne teń ekonomıkalyq jáne saıası quqyqtar úshin kúresin sumdyq, biraq optımısik bóligi dep ataıdy. Esepke sáıkes, Tramp ákimshiligi Azamattyq quqyqtar qozǵalysynyń maqsattary men jetistikterine qarsy tur. Ádilet departamentiniń Azamattyq quqyqtar bólimi men Teń jumyspen qamtý múmkindikteri jónindegi komısıanyń qaıta uıymdastyrylýy, sondaı-aq prezıdenttiń «Amerıkandyq saılaýshylardyń saılaný quqyǵyn qorǵaý týraly zań» arqyly saılaý zańdaryn ózgertýge baǵyttalǵan áreketteri uzaq ýaqyt boıy kútilgen azamattyq quqyqtar saıasatynyń keri qaıtarylýynyń mysaldary retinde keltirilgen.
Esep avtorlary Tramp ákimshiligine qarsy kúresýge baǵyttalǵan azamattyq quqyqtar toptaryna saıasat pen strategıalyq usynystar beredi. Esepte: «Azamattyq quqyqtar qaýymdastyǵy óziniń zańdy qarsylyǵyn biriktirip, sottaǵy jeńisterdi turaqty saıasatqa aınaldyrýy kerek. Qozǵalys eshbir ákimshiliktiń jaqsy nıetine táýeldi emes ekonomıkalyq ınfraqurylym qurýy kerek», — delingen.
Bıylǵy esepke Kongres músheleri, saıasat jáne quqyq sarapshylary, sondaı-aq keıbir medıa tulǵalary úles qosty. Senatorlar Andjela Alsbrýks, Lıza Blant Rochester jáne Rafael Ýornok esepke úles qossa, Merılend gýbernatory Ýes Mýr jáne Baltımor meri Brendon Skott ta úles qosty. Mınneapolıs meri Djeıkob Freı esepke beınejoldaý jiberdi.
2028 jylǵy prezıdenttikke yqtımal úmitker retinde keńinen tanylǵan Mýr násildik baılyq alshaqtyǵyn joıýǵa jáne qara násildi amerıkandyqtardyń qıyndyqtarǵa qaramastan ekonomıkalyq ósý tarıhyna arnalǵan esse jazdy. «Danalyq pen tabandylyqtyń arqasynda anam meni jáne meniń otbasymdy ekonomıkalyq satynyń joǵary satysyna kótere aldy. Biraq danalyq pen tabandylyq kóbinese jetkiliksiz», — dep jazdy Mýr. Ol násildik baılyq alshaqtyǵyn joıýdy «adamgershilik máselesi» dep atady, biraq «tek úkimet qana násildik baılyq alshaqtyǵyn joıa almaıdy. Ol úshin bárimiz kúsh salýymyz kerek» dep eskertip, jeke sektor men azamattyq qoǵamǵa silteme jasady.
Esep Tramp ákimshiliginiń jeke sektordaǵy ártúrlilik bastamalary men ekonomıkalyq damý jobalaryn keri qaıtarý áreketterin aıyptaıdy jáne amerıkandyqtarǵa, ásirese qara násildi amerıkandyqtarǵa qarsy «ekonomıkalyq shabýylmen» yntymaqtasqan kompanıalarǵa narazylyq bildiredi. Morıal: «Bul Amerıkany ózgertýge tyrysyp júrgen ınstıtýttarǵa baǵyttalǵan májbúrleý men qysym naýqany boldy. Kompanıalarǵa qatysty mańyzdysy — árbir kompanıa tize búkken joq. Keıbireýleri tek syrtqy ózgerister jasaǵan bolýy múmkin, al keıbiri tolyǵymen shegingen», — dedi.
Ártúrlilik, teńdik jáne ınklúzıa bastamalaryn keri qaıtarý Ulttyq qalalyq lıga úshin kúrt ózgeris boldy, ol Baıdenniń Aq úıinde ekonomıkalyq jáne áleýmettik saıasatta yqpalǵa ıe boldy. Esep prezıdent Djo Baıden ákimshiligin keń aýqymdy COVID-19 yntalandyrý paketine, sondaı-aq azshylyq shaǵyn bıznesterin qoldaıtyn zańdar men eki partıalyq ınfraqurylym zań jobasyna qol qoıǵany úshin maqtaıdy. «Barlyq ýádeler oryndalǵan joq, al qazirgi ákimshilik bizdiń jeńisterimizdi keri qaıtarýǵa tyrysýda, biraq bul jeńister turaqty nasıhat pen naqty kózqaras arqyly ne isteýge bolatynynyń úlgisi bolyp tabylady», — dep jazady avtorlar. Ulttyq qalalyq lıganyń málimdeýinshe, bul baǵdarlama «Uly qoǵamnan beri Qara Amerıkaǵa eń mańyzdy federaldyq ınvestısıalar boldy».
Uıym jáne onyń azamattyq quqyqtar jónindegi odaqtastary qazir Tramp ákimshiligi kezinde múldem basqa saıası ortada qalyp otyr. Esepte: «Bizdiń qazirgi saıası landshaftymyzǵa qarap, Djordj Floıdtyń óltirilýinen keıin násildik saýyqtyrý jáne ulttyń qatelikterin túzetý týraly shaqyrýlar tús sıaqty seziledi», — delingen. Sonymen qatar, zertteý qara násildi amerıkandyqtardyń buryn da qatal jáne kemsitýshilik kezeńderdi jeńgenin moıyndaıdy.
Bıylǵy esep Ulttyq qalalyq lıganyń 50-shi shyǵarylymy. Lıganyń 1976 jylǵy alǵashqy esebin Nú-Iork Taımz «tereń kóńilsizdik týǵyzatyn qujat» dep sıpattaǵan, onda Azamattyq quqyqtar qozǵalysynyń eń joǵary jetistikteri zańǵa qol qoıylǵannan keıin on jyl ótkende qara jáne aq násildi amerıkandyqtardyń ekonomıkalyq boljamdary arasyndaǵy turaqty alshaqtyq kórsetilgen. Esep sol jylǵy prezıdent Djerald Fordtyń «Odaqtyń jaǵdaıy týraly joldaýyna» jáne demokrattardyń jaýabyna jaýap retinde quryldy, ol ekeýinde de qara násildi amerıkandyqtardyń ekonomıkalyq boljamdary atalmaǵan. Esepte qylmys, bilim, turǵyn úı, áleýmettik qyzmetter jáne jalpy ekonomıkalyq saıasat boıynsha saıasattyq usynystar berilgen. «Bul qara násildi adamdardyń jaǵdaıynyń aýyrlyǵyn jasyrýǵa tyryspaıtyn qujat», — dep jazǵan avtorlar. Onyń birneshe usynysyn keıin Djımmı Karter qolǵa alǵan, ol esep jarıalanǵannan birneshe aı ótken soń Aq úıge saılanǵan.
50 jyldyq mereıtoılyq qujat alǵashqy eseptegi kóńilsizdikti qaıtalaıdy. Morıal Ulttyq qalalyq lıganyń baǵalaýlary pesımızmge ákelýi múmkin ekenin moıyndasa da, azamattyq quqyqtar men ekonomıkalyq progreske alańdaıtyn amerıkandyqtardy saılaý qorabynda jáne óz qaltalary arqyly jaýap berýge shaqyrdy. «Biz renjimeýimiz kerek. Biz sınık bolmaýymyz kerek. Biz áreket etýimiz kerek», — dedi Morıal. «Biz amerıkandyq armannyń mánin óltirýge tyrysyp jatqandardyń jeńip ketpeýi úshin kúresýimiz kerek».