InfoHub Logo

Qazaqstandyqtardyń shetelge jappaı aǵylýy – tek tabys tabýdyń jeke joly emes, eldegi áleýmettik-ekonomıkalyq jaǵdaıdyń keń ındıkatory retinde qarastyryla bastady. Sońǵy jyldary kóshi-qon úderisi turaqtala túskendeı kóringenimen, ol kúrdelenip, sapalyq ózgeristerge ushyrap otyr. Resmı derekter boıynsha, 2025 jyldyń ekinshi toqsanynda Qazaqstanda kóshi-qonnyń oń saldosy +7 700 adamdy quraǵan: elge 11,3 myń adam kelip, 3,5 myń adam ketken. Alaıda, bul statısıkanyń astarynda mańyzdy bir tendensıa bar: elge kóbine TMD elderinen kelýshiler basym bolsa, eńbekke qabiletti, jas jáne bilimdi qazaqstandyqtar kerisinshe damyǵan eńbek naryqtaryna qaraı bet alyp jatyr.

Bul týraly Infohub.kz aqparat agenttigi habarlaıdy.

2025 jyldyń toǵyz aılyq qorytyndysy boıynsha shetelde resmı jáne beıresmı túrde jumys istep júrgen qazaqstandyqtar sany 156 myńǵa jetkeni aıtyldy. Bul – bir shaǵyn qalanyń halqymen teń kórsetkish. Geografıalyq bóliniske qarasaq, negizgi baǵyt Reseı Federasıasy bolyp otyr, onda shamamen 128 myń qazaqstandyq eńbek etedi. Odan keıin Ońtústik Koreıa, Polsha jáne Brıtanıa koróldigine aǵylýshylar kóp. Bul tek kóshi-qon emes, jumys kúshiniń jahandyq eńbek naryǵyna beıimdelý prosesi ekenin kórsetedi.

Shotlandıada qulpynaı tergen qazaq

Bul prosestiń túpki sebebi qandaı degen suraq qoǵamda jıi qoıylady. Bul tek «shetel kórip kelý» me, álde el ishindegi áleýmettik lıftilerdiń baıaý jumys isteýiniń saldary ma? Jastardyń bir bóligi úshin bul tájirıbe jınaý, kásibı damýǵa jol ashý bolsa, ekinshi bóligi úshin bul – ekonomıkalyq qysymnan shyǵýdyń amaly. Mıgrasıa bir sebeppen túsindiriletin qubylys emes, ol birneshe áleýmettik faktordyń qıylysynan turady.

Bul sandardyń artynda jeke taǵdyrlar tur. Mysaly, shardaralyq Tuńǵyshbek Shotlandıada qulpynaı terip, 6 aıda shamamen 10 mıllıon teńge tabys tapqan. Buǵan deıin Almatyda medısınalyq qoımada jumys istepti. Jumysty ol deldalsyz, jumys berýshilerdiń resmı saıttary arqyly tapqan. Birneshe kezeńnen turatyn suhbattan ótip, fızıkalyq qabileti tekserilgen. Qujat rásimdeýge shamamen 4 aı ketkenin aıtady.

Shotlandıada aptasyna 6 kún, kúnine 8-12 saǵat jumys istep, aptasyna 300-450 myń teńge aralyǵynda tabys tapty. Onyń aıtýynsha, bul jumys qıyn bolǵanymen, qysqa ýaqytta qaryzyn jaýyp, kapıtal jınaýǵa múmkindik berdi.

«Balalarymdy tek telefonnan kórem»

Alaıda mıgrasıanyń ekinshi jaǵy da bar. Gúlaıym esimdi otandasymyz Anglıadaǵy jylyjaı sharýashylyǵynda úshinshi jyl eńbek etip júr. Onyń balalary Qazaqstanda ósip jatyr. Ol úshin mıgrasıa tek tabys emes, sonymen birge aýyr emosıonaldyq júk.

«Biz aqsha taýyp júrmiz, úı saldyq. Biraq men Anglıaǵa 6 aıǵa kelgende balalarymnyń óskenin tek telefon ekranynan kóremin. Bul – bizdiń tólep jatqan eń úlken qunymyz», - deıdi ol.

Bul eńbek mıgrasıasynyń ekonomıkalyq qana emes, otbasy ınstıtýtyna áser etetin áleýmettik másele ekenin aıqyn kórsetedi.

Mıgranttardyń áleýmettik portreti

Qazaqstandaǵy eńbek mıgrasıasyn uıymdastyratyn agenttikter sany búgin shamamen 400-ge jetedi. Bul sala uzaq ýaqyt boıy baqylaýsyz naryq retinde qalyptasqan. Sońǵy jyldary ǵana memleket tarapynan retteý kúsheıip, lısenzıalaý men baqylaý tetikteri engizile bastady.

«A2» agenttiginiń negizin qalaýshysy Áıgerim Izzatýllanyń aıtýy boıynsha, qazirgi tańda úlken suranysqa ıe baǵyttar – Polsha men Slovakıa. Bul elderge qarapaıym jumysshylar úshin jumys vızasyna salystyrmaly túrde qol jetkizý jeńil. Qazaqstandyqtar kóbine óndiris, qoıma, oraý, tańbalaý sıaqty salalarda jumys isteıdi. Sonymen qatar qurylysshy, elektrık, dánekerleýshi jáne júk tasymaldaý salalarynda da suranys joǵary.

Sońǵy jyldary mıgranttardyń áleýmettik portreti de ózgergen. Buryn bul kóbine orta jastaǵy jumysshylar bolsa, qazir jastardyń úlesi aıtarlyqtaı artqan. Olardyń biri shetelge turaqtap qalý úshin, biri tájirıbe jınap, aqsha tabý jáne álem kórý úshin barady. Tildik turǵydan alǵanda, qarapaıym jumys oryndarynda negizgi komýnıkasıa kóbine orys tili arqyly júzege asady, al jumys prosesin jeńildetý úshin kýratorlar júıesi qoldanylady. Bul mıgrasıanyń belgili bir deńgeıde ınstıtýsıonaldana bastaǵanyn kórsetedi.

Degenmen qaterler de saqtalyp otyr. Týrısik vızamen baryp, zańsyz jumysqa ornalasý tájirıbesi áli de kezdesedi. Mundaı jaǵdaıda adamdar turaqty tabys pen áleýmettik qorǵaýdan aıyrylady, keıde elge nátıjesiz qaıtyp oralýǵa nemese deportasıaǵa ushyraýǵa májbúr bolady. Al jumys vızasynyń artyqshylyǵy – resmı kelisimshart, turǵyn úımen qamtamasyz etý jáne zańdy eńbek sharttary. Zańdy jol mıgranttyń qaýipsizdigin aıtarlyqtaı arttyrady, biraq oǵan ýaqyt pen shydamdylyq qajet.

Bul prosestiń taǵy bir mańyzdy qyry – eńbek naryǵynyń jahandanýy. Sońǵy jyldary úkimet tarapynan Katar, Ońtústik Koreıa, Japonıa, Italıa jáne Eýropanyń birneshe elderimen kelissózder júrgizilip jatyr. Sonymen qatar migration.enbek.kz platformasy arqyly bos jumys oryndaryn sıfrlyq formatta usyný bastamasy iske qosylǵan. Bul qadamdar eńbek mıgrasıasyn kóleńkeli aımaqtan shyǵaryp, ashyq jáne retteletin júıege aınaldyrýǵa baǵyttalǵan.

Soǵan qaramastan, Ońtústik Koreıa sıaqty keı elderde zańsyz mıgrasıa máselesi áli de tolyq sheshilmegen. Keıbir azamattar týrısik vızamen baryp, zańsyz jumys isteýdi tańdaıdy, biraq mundaı jol kóbine turaqsyz ómirge alyp keledi. Agenttik tájirıbesine súıensek, zańsyz júrgen adamdardyń bir bóligi turaqty jumys taba almaı, qıyn jaǵdaıǵa túsedi nemese elge qaıta oralady.

«Brain drain»

Shetelde eńbek etip júrgen 156 myń qazaqstandyq jeke tabys tabýshylar ǵana emes, sonymen birge el ekonomıkasyna aqsha aýdaryp otyrǵan remıtentter. Biraq bul jerde ekinshi mańyzdy aspekt bar: olardyń arasynda bilikti kadrlardyń elden ketýi de baıqalady. Bul qubylys «brain drain» dep atalady jáne uzaq merzimde eldiń kadrlyq áleýetine áser etýi múmkin. Bul prosesti tek joǵaltý retinde qarastyrý da birjaqty bolar edi, sebebi sheteldegi dıaspora el úshin áleýmettik kapıtalǵa aınala alady. Eger olar elmen baılanysyn úzbeı, tájirıbe men ınvestısıa ákelse, bul kerisinshe damýdyń qosymsha resýrsy bola alady.

Qazirgi eńbek mıgrasıasy – Qazaqstan úshin tek ekonomıkalyq emes, tereń áleýmettik transformasıanyń kórinisi. Bir jaǵynan ol azamattarǵa jańa múmkindikter ashsa, ekinshi jaǵynan ishki júıelik máselelerdi kórsetedi. Mıgrasıanyń túpki sebebi tek jalaqyda emes, múmkindikterdiń teńsizdiginde jatyr. Sondyqtan bul qubylysty toqtatý emes, ony durys basqarý mańyzdy. Memlekettiń mindeti – sheteldegi azamattardyń quqyqtaryn qorǵaýmen qatar, el ishinde olardyń qaıta oralýyna jáne mamandardyń jylystaýyn (brain drain) boldyrmaý úshin jaǵdaı jasaý. Sonda ǵana mıgrasıa «ketý» emes, «aınalym» sıpatyna ıe bolyp, qoǵam úshin qaýip emes, resýrsqa aınala alady.