InfoHub Logo

Búdjettegi mıllıardtaǵan qarjy tıimsiz jumsalyp, josparlanǵan jobalar iske aspaı jatyr. Bul týraly Májiliste bas aýdıtor Álıhan Smaıylov málimdedi.

Aıtýynsha, byltyr búdjetten 75 mlrd teńgege josparlanǵan 99 joba iske aspaı qalǵan. Jalpy sany 600-den asatyn ınvestısıalyq jobanyń árbir besinshisi tolyq aıaqtalmaǵan.

«2025 jyly búdjettiń 2,4 trln teńgesi bastapqy jospardan aýytqyp, basqa maqsatqa jumsalǵan. Jyl boıyna tıimsiz jumsalǵan qarajattyń kólemi 2024 jylǵy deńgeımen salystyrǵanda 1,7 esege artyp ketken», – dedi ol.

Palata tóraǵasy búdjet aqshasyn ıgerý deńgeıi joǵary bolǵanymen, naqty nátıjeler kóńil kónshitpeıtinin ashyp aıtty. Máselen, ortalyq memlekettik organdar búdjet baǵdarlamalarynyń ortasha alǵanda 5%-in, al jergilikti ákimdikter 33%-in oryndamaǵan.

Ulttyq kórsetkishterge qol jetkizýdegi kemshilikter

Memleket belgilegen sıfrlandyrý, aýyl jáne sý sharýashylyǵy, ekologıa boıynsha 11 negizgi ulttyq jáne 30-dan astam maqsatty kórsetkishterge qol jetkizilmegen.

Búdjet kirisindegi problemalar

Búdjettiń kiris jaǵy da problemalarǵa toly. Ekonomıka ósimi boljamnan 9 trln teńgege asyp ketkenine qaramastan, búdjetke túsetin salyqtyq tólemder 335 mlrd teńgege kem oryndalǵan. Munyń sebebi sheneýnikter salyqtyń kólemin tym joǵary boljap, aqyr sońynda kútilgen alym-salyq tolyq jınalmaǵan.

«2025 jylǵy búdjetke 2026 jyly túsýi tıis 154 mlrd teńge aldyn ala esepke alynyp ketken. Sonymen qatar, shamamen 900 mlrd teńgeniń qosymsha qun salyǵy (QQS) qaıtarylmaı qalǵan. Osyndaı jaǵdaılar búdjette josparlanǵan 244 mlrd teńgeniń bólinbeýine jáne qaryzdardyń kóbeıýine ákeldi», – dedi ol.

Salyq tóleýshiler tarapynan sotqa shaǵymdaný sany da artyp barady. Sońǵy tórt jylda shaǵymǵa túsken salyq somalarynyń jartysynan astamy salyq tóleýshilerdiń paıdasyna sheshilgen. Kóleńkeli ekonomıka kóleminiń ósýine baılanysty búdjetke tıisti qarajat túspeı otyr.

Kvazısektordyń búdjetke táýeldiligi

Sonymen qatar, kvazımemlekettik sektordyń búdjetke táýeldiligi kúsheıgen. Byltyr osy sektorǵa 812 mlrd teńge bólingen. Onyń 57%-i konkýrstan tys memlekettik tapsyrmalar retinde úlestirilgen. Buǵan qosymsha taǵy da 1,4 trln teńge memlekettik satyp alýlar arqyly berilgen.

«Bul kompanıalar búdjetten alǵan aqshany tıimdi jumsaı almaı otyr. Esesine olardyń shottarynda suralmaǵan qomaqty qarjy jınalyp qalǵan», – dedi Smaıylov.

Onyń aıtýynsha, búdjetten tys qorlar da baqylaýsyz qalǵan. Áleýmettik medısınalyq saqtandyrý qory, Memlekettik áleýmettik saqtandyrý qory sıaqty qorlardaǵy aqsha kólemi men olardyń tıimdiligi týraly naqty aqparat joq. Osy qorlar arqyly mıllıardtaǵan qarjy búdjettik baqylaýdan tys jumsalýda.

«Memlekettiń aqshasy halyqtyń aqshasy. Sondyqtan árbir teńge eseptelip, ár qarjynyń nátıjesi qatań baqylanýy tıis», – dedi Álıhan Smaıylov.