Qazaqstannyń densaýlyq saqtaý salasyndaǵy jemqorlyq táýekelderi memlekettik satyp alý kezeńinde ǵana emes, odan áldeqaıda erte — qarjylandyrýdy bólý, qajettilikti qalyptastyrý nemese memleket qaı medısınalyq qyzmetke aqy tóleıtinin sheshý barysynda týyndaýy múmkin. Bul týraly «Jemqorlyq anatomıasy» atty jańa sıklde ekonomıs Rýslan Sultanov jazdy, dep habarlaıdy infohub.kz saıty.
Avtordyń pikirinshe, densaýlyq saqtaýdy tek búdjettiń shyǵys baby retinde qabyldaý qate. Bul — aýrýhanalar men emhanalardy, farmasevtıkany, zerthanalardy, medısınalyq buıymdar óndirisin, jeke medısınany, saqtandyrýdy, qurylysty, jabdyqtardy, sıfrlyq júıelerdi jáne logıstıkany qamtıtyn tolyqqandy ekonomıka salasy.
Ulttyq statısıka búrosynyń derekterine sáıkes, 2025 jyly Qazaqstandaǵy densaýlyq saqtaý jáne áleýmettik qyzmet kórsetý uıymdarynyń aǵymdaǵy kiristeri 4,2 trln teńgeni qurady. Osy qyzmettiń jalpy qosylǵan quny USB-nyń aldyn ala baǵalaýy boıynsha shamamen 2,9 trln teńgege, ıaǵnı JİÓ-niń 1,8%-yna jetti.
Sonymen qatar, salanyń ekonomıkaǵa áseri onyń JİÓ-ge qosatyn tikeleı úlesinen áldeqaıda keń. Adamdardyń densaýlyǵy olardyń qanshalyqty jáne qanshalyqty ónimdi jumys isteı alatynyn anyqtaıdy, al densaýlyq saqtaý salasynyń ózi dári-dármekke, jabdyqqa, tehnologıalarǵa, zertteýlerge, qurylysqa jáne bilikti mamandarǵa suranys týdyrady.
«Sondyqtan men úshin densaýlyq saqtaý — memleket únemi aqsha jiberetin «shuńqyr» emes», — deıdi ekonomıs.
Sultanov osy saladaǵy jemqorlyqtyń aıryqsha qymbatqa túsetinin atap ótti. Bir mıllıard teńgeni joǵaltý — búdjet qarajatynan aıyrylý ǵana emes, sonymen qatar alynbaǵan jabdyq, dári-dármek, daıarlanǵan mamandar jáne saıyp kelgende medısınalyq kómektiń sapasy men qoljetimdiligi.
Ekonomıs júıeni ártúrli deńgeıde qarastyrmaqshy — mınıstrlik pen óńirden bastap aýrýhanaǵa, bas dárigerge, bólim meńgerýshisine, dárigerge jáne naýqasqa deıin. Bólek ol dári-dármek pen jabdyq satyp alýdy, qurylysty, zerthanalardy, jeke klınıkalardy, medısınalyq qyzmetterdi qarjylandyrýdy jáne memlekettik medısına aınalasyndaǵy bıznesti taldaýdy josparlap otyr.
Onyń aıtýynsha, ár deńgeıde óz aqshasy, ókilettigi jáne tapshy resýrstary bar, demek, óz jemqorlyq táýekelderi de bar.
Sultanov jemqorlyq árdaıym aqshany tikeleı berýmen baılanysty emes ekenin atap ótti. Jemqorlyq múmkindigin týdyratyn sheshim tender jarıalanǵanǵa deıin áldeqaıda erte — erejelerdi belgileý, qarjylandyrýdy bólý, basshyny taǵaıyndaý, qajettilikti qalyptastyrý nemese memleket tóleıtin medısınalyq qyzmetti anyqtaý kezinde paıda bolýy múmkin.
«Dál sol jaqqa qaraımyn. Ár shyǵarylym — bir deńgeı nemese bir mehanızm».
Sıkl aıasynda ekonomıs sheshimdi kim qabyldaıtynyn, ol naqty neni baqylaıtynyn, aqsha qaıda paıda bolatynyn jáne sheshimge áser etý kimge tıimdi ekenin taldamaqshy. Bólek ol halyqaralyq tájirıbeni jáne osyndaı sqemalardy anyqtaý tásilderin qarastyrýdy ýáde etti.
Sonymen qatar, Sultanov joǵary baǵanyń ózi nemese bir jetkizýshiniń bolýy jemqorlyqty dáleldemeıtinin atap ótti. Bul sátsiz basqarýshylyq sheshimge de qatysty.
«Qyzyl tý — úkim shyǵarý emes, suraq qoıýǵa negiz».
Sıkldiń birinshi shyǵarylymy mınıstrlikke arnalady. Sultanovtyń aıtýynsha, ol memleket alǵashqy tenderdi jarıalaǵanǵa deıin jemqorlyq táýekeli qalaı týyndaýy múmkin ekenin kórsetedi.
Buǵan deıin «Kýrsıv» UQK jazǵy eki aıda jemqorlyqtyń 200-den astam faktisin ashqanyn jazǵan bolatyn.