Tutynýshy úshin qaptama — ónim quramy týraly negizgi aqparat kózi. Alaıda zerthanalyq taldaý onda kórsetilgennen áldeqaıda kóp qosylystardy anyqtaı alady. Muny AQSH-taǵy Million Marker Research Institute zertteýshileri rastady, dep habarlaıdy infohub.kz saıty.
Taldaý kórsetkendeı, synalǵan gıgıena quraldarynyń, kosmetıkanyń jáne turmystyq hımıanyń barlyǵynda derlik óndirýshi kórsetpegen keminde bir hımıalyq zat bar. Nátıjeler Environment & Health jýrnalynda jarıalandy.
Zertteýshiler 12 sanattaǵy 113 ónimdi aldy. Olardyń ishinde: shampýndar, shashqa arnalǵan quraldar, kúnnen qorǵaıtyn kremder, losóndar, balalarǵa arnalǵan jáne ıntımdik gıgıena ónimderi, qol men denege arnalǵan jýý quraldary, aýyz qýysyna kútim jasaý ónimderi, maılar jáne turmystyq tazartqyshtar. Ónimder 2021–2022 jyldary AQSH-ta iri bólshek saýda jelilerinen jáne tikeleı óndirýshilerden satyp alyndy.
Taldaý úshin ǵalymdar maqsatty emes hımıalyq taldaýdy qoldandy. Bul ádis ónimniń keńirek hımıalyq profılin alýǵa jáne jarıalanbaǵan qosylystardy, qospalar men ydyraý ónimderin anyqtaýǵa múmkindik beredi. Barlyǵy aspaptar 3 141 hımıalyq sıgnaldy tirkedi, onyń ishinde zertteýshiler 303 qosylysty anyqtaı aldy.
Ortasha alǵanda, bir ónimniń zatbelgisinde shamamen 16 ıngredıent kórsetilgen, al zerthanalyq taldaý shamamen 51 hımıalyq zatty anyqtady. Ingredıentter tiziminde joq keminde bir qosylys úlgilerdiń 98 paıyzynda tabyldy. Ónimderdiń 85 paıyzynda densaýlyqqa qaýipti bolýy múmkin qosylystarǵa jatqyzylǵan keminde bir jarıalanbaǵan zat anyqtaldy. Tabylǵan zattardyń ishinde ftalattar, parabender, hosh ıisti qosylystar, sılıkondarmen baılanysty qospalar jáne býtılgıdroksıtolýol boldy.
Úlgilerdiń tórtten birinen astamynda taldaý nátıjeleri óndirýshilerdiń jekelegen málimdemelerine qaıshy keldi. Mysaly, zertteýshiler phthalate-free dep belgilengen ónimderde ftalattardy, 100% tabıǵı dep jarnamalanǵan keıbir quraldarda sıntetıkalyq qosylystardy, sondaı-aq quramynda bul zattar joq dep kórsetilgen ónimderde hosh ıistendirgishterdi, parabenderdi nemese sılıkondardy tapty. Gıpoallergendi dep belgilengen keıbir quraldarda da keıbir alergender nemese sensıbılızatorlar tabyldy. Mundaı sáıkessizdikter ártúrli óndirýshiler men baǵa sanattaryndaǵy ónimderde kezdesti.
Zatbelgide joq qosylystyń tabylýy óndirýshiniń ony ónimge ádeıi qosqanyn bildirmeıdi. Hımıalyq zat daıyn ónimge shıkizatpen, óndiristik jabdyqtan nemese qaptamadan túsýi múmkin. Ol sondaı-aq hımıalyq reaksıa nemese basqa komponentterdiń ydyraýy nátıjesinde paıda bolýy múmkin. Sondyqtan óndirýshilerdiń ıngredıentterdi ádeıi jasyrǵany týraly dálel joq.
Ǵalymdar ónimderde qandaı zattar bar ekenin anyqtady, biraq olardyń adam densaýlyǵyna áserin zerttegen joq. Eger ónimde áleýetti qaýipti qosylys bolsa, bul onyń mólsheri zıan keltirýge jetkilikti degendi bildirmeıdi. Táýekeldi baǵalaý úshin zattyń konsentrasıasyn, dozasyn, aǵzaǵa túsý jolyn, qoldaný jıiligi men uzaqtyǵyn eskerý qajet.
Avtorlar gıgıena quraldary men turmystyq hımıanyń sapasyn baqylaý kezinde zatbelgidegi ıngredıentterdi ǵana emes, tolyq hımıalyq quramdy jıi taldaý kerek dep sanaıdy. Mundaı tásil ádettegi ıngredıentter tiziminde kórsetilmeıtin qospalardy, lastaýshy zattardy jáne ydyraý ónimderin anyqtaýǵa kómektesedi.