Qazaqstandyq agrarıler Ortalyq Azıaǵa arzan reseılik astyqtyń aǵylýyna baılanysty dástúrli satý naryqtarynan aıyrylý qaýpine tap bolyp otyr, bul salada qarjylyq daǵdarysqa ákelýi múmkin, dep habarlaıdy infohub.kz.
Qazaqstannyń Astyq odaǵynyń taldaý komıtetiniń tóraǵasy Evgenı Karabanov Tenge Talks YouTube-arnasyna bergen suhbatynda Reseı dástúrli syrtqy naryqtarǵa astyq shyǵarýda qıyndyqtarǵa tap bolyp, balama baǵyttardy, sonyń ishinde Ortalyq Azıa elderin izdep jatqanyn aıtty. Bul qazaqstandyq bıdaı men un óndirýshilerge tikeleı qaýip tóndiredi, olar negizgi satyp alýshylarynan aıyrylýy múmkin.
Sarapshy naqty mysal keltirdi: Reseıdiń negizgi eksporttyq astyq ortalyqtarynyń biri — Rostov oblysynda sharýashylyqtardaǵy tórtinshi klasty bıdaı tonnasyna shamamen 6 myń rúblden usynylýda, bul shamamen 31,5 myń teńgege teń. Salystyrý úshin, Qazaqstandaǵy uqsas bıdaı tonnasyna shamamen 85-90 myń teńge turady. «Qarańyzshy, aıyrmashylyq qandaı. Ol ári qaraı arzandap jatyr. Astyqtyń úlken kólemi suranysqa ıe emes, óıtkeni ony shyǵarý múmkindigi joq», — dep atap ótti Karabanov.
Sarapshy qaýipti reseılik astyqtyń Qazaqstanǵa tikeleı ımportynan emes, syrtqy naryqtardaǵy básekelestikten kóredi. Ózbekstan, Tájikstan, Qyrǵyzstan, Túrikmenstan jáne Aýǵanstan dástúrli túrde qazaqstandyq ónimniń negizgi satý baǵyttary bolyp tabylady. Alaıda endi osy naryqtarǵa arzanyraq reseılik astyq pen un túsýde. «Eger bizdiń dástúrli tutynýshylarymyz arzan reseılik astyqqa nazar aýdarsa, onda bizdiń astyqqa suranys bolmaıdy», — dep atap ótti Karabanov.
Mundaı jaǵdaıda qazaqstandyq sharýashylyqtar ne baǵany tómendetýge, ne ónimdi ótkizýde qıyndyqtarǵa tap bolýǵa májbúr bolady. Alaıda baǵany tómendetý múmkindigi óndiris ózindik qunymen shekteledi, ol sarapshynyń baǵalaýynsha, QQS-syz tonnasyna shamamen 70-80 myń teńgeni quraıdy. Naryqtyq baǵalardyń uzaq ýaqyt tómendeýi keıbir sharýashylyqtardyń ónimdi ózindik qunynan tómen satýǵa májbúr bolýyna ákelýi múmkin.
Karabanovtyń pikirinshe, bul jerde áldeqashan yqtımal ústeme tabys týraly emes, fermerlerdiń ómir súrýi týraly másele tur. Olar áli de 2023 jyldyń qıyn kezeńinen keıin qalpyna kelýde, sol kezde qýańshylyq pen egin jınaý kezindegi jańbyr ónimniń bir bóliginiń joǵalýyna jáne baǵanyń tonnasyna 50 myń teńgeden tómen túsýine ákeldi. Keıingi eki jylda sharýashylyqtar qarjylyq alshaqtyqtar men qaryzdardy jaýyp jatty. Baǵanyń jańa soqqysy olardy qaıtadan aýyr jaǵdaıǵa qaldyryp, kelesi egis naýqanyna aınalym qarajatynyń jetispeýshiligin týdyrýy múmkin.
Sonymen qatar, reseılik astyqtyń qazirgi usynysy maksımaldy bolmaýy múmkin. Sibirde, Altaıda jáne Oralda jappaı egin jınaý naýqany áli bastalǵan joq, al osy aımaqtardan astyq naryqqa shyqqannan keıin usynys odan ári artýy múmkin. Karabanov bolyp jatqan jaǵdaıdy qazaqstandyq astyq naryǵy úshin «eń nashar senarı» dep atady jáne úkimetke otandyq óndirýshilerdi qoldaýdyń standartty emes sharalary qajet bolýy múmkin dep boljady.
Importqa belgili bir shekteýler qazirdiń ózinde qoldanylýda: 27 shildeden bastap Qazaqstan bıdaıdy avtomobıl jáne sý kóligimen ákelýge tyıym saldy, al temirjol jetkizý tek otandyq óńdeýshiler men qus fabrıkalaryna ruqsat etilgen. Alaıda bul sharalar úshinshi elderdiń naryqtaryndaǵy básekelestik máselesin sheshpeıdi.