Qytaı tóraǵasy Sı Szınpın 17 shildede Shanhaıda ótken Dúnıejúzilik jasandy ıntellekt konferensıasynda (DJIK) jańa halyqaralyq AI yntymaqtastyǵyna shaqyryp, eshbir memleket tehnologıany monopolıalamaýy kerektigin aıtty. Bul – AQSH-qa baǵyttalǵan synama edi.
Sı Szınpın ashyq bastapqy kody bar jasandy ıntellekttiń «tarıhı múmkindigin» paıdalanýǵa shaqyryp, Qytaıdyń damýshy elderge JI áleýetin teń qoljetimdi etýde ról atqarǵanyn atap ótti. Ol «JI damýy bir eldiń jeke oryndaýy emes, halyqaralyq yntymaqtastyqtyń sımfonıasy bolýy kerek» dep, ulttyq qaýipsizdik túsinigin JI salasynda shamadan tys keńeıtýge qarsy ekenin bildirdi. Sondaı-aq, «adamǵa baǵdarlanǵan» tásilmen JI árdaıym adam baqylaýynda bolýy tıis ekenin eskertti.
16 shildede resmı túrde qurylǵan Dúnıejúzilik jasandy ıntellekt yntymaqtastyǵy uıymy (DJIYU) halyqaralyq yntymaqtastyqty damytý men JI retteý júıesin jetildirýdi maqsat etedi. Shtab-páteri Shanhaıda ornalasqan uıymnyń 29 múshesiniń qatarynda Indonezıa, Brazılıa, Malaızıa, Ońtústik Afrıka, Senegal, Reseı jáne Pákistan sıaqty damýshy elder bar. Sarapshylardyń paıymdaýynsha, Beıjiń bul odaqty BUU-nyń JI saıasatyn qalyptastyrý úshin paıdalanýy múmkin.
Jasandy ıntellekt Qytaıdyń ónerkásiptik saıasatynyń mańyzdy tiregi. Beıjiń chıp óndirisinen tutynýǵa deıingi tutas ishki ekojúıe qurýǵa orasan zor qarjy bóldi. Bul AQSH-pen «chıp soǵysyna» ákeldi. Qytaı AQSH-tan ozyq jartylaı ótkizgishterdi alýda artta qalǵanymen, úlken derekter ortalyqtaryn qýattandyrýda basym. Sondaı-aq, Qytaı chıp jasaýǵa qajetti sırek jer metaldaryn óndirýde ústemdik jasaıdy. Elektr energıasynyń arzan jáne mol bolýy Qytaıǵa JI-diń energıaǵa degen zárýligin qanaǵattandyrýǵa múmkindik beredi. Qytaı AQSH-tan eki ese kóp elektr energıasyn óndiredi jáne bul aıyrmashylyqtyń memlekettik ınvestısıalar esebinen odan ári artýy kútiledi.
AQSh ulttyq qaýipsizdikti syltaý etip, Qytaıǵa tehnologıalyq ımportqa shekteý qoıdy. Bıyl mamyrda AQSh Saýda departamenti Qytaı kompanıalarynyń sheteldegi enshiles kásiporyndaryna mańyzdy jartylaı ótkizgishterdi jiberýge tyıym saldy. Beıjiń buǵan jaýap retinde AQSh kompanıalaryna qosarly maqsattaǵy tehnologıalar men mańyzdy shıkizattardy eksporttaýǵa tyıym saldy.
Qytaı premeri Lı Sán 2025 jyldyń shildesinde DJIYU josparyn alǵash ret jarıalady. Sarapshylardyń pikirinshe, Beıjiń AQSH-tan ozyp ketýge, álemdik JI saıasaty men ınstıtýttaryn qalyptastyrýǵa umtylýda. Qytaıdyń ınternetke degen dástúrli saqtyǵyn eskersek, JI-diń jahandyq qabyldanýyna deıin áreket etý oǵan baǵytty ózgertýge kómektesedi. AQSH-tyń kıber jáne JI salasyndaǵy jahandyq normalardy belgileý prosesterinen shyǵyp ketýi jáne qarjylandyrýdy azaıtýy jaǵdaıynda Beıjiń óziniń kóshbasshylyq tanytýǵa nıetti.
«Vashıngton jahandyq kıber jáne JI normalaryn belgileý prosesterinen tez shyǵyp, kıberdıplomatıany qarjylandyrýdy toqtatýda, al Beıjiń óziniń jahandyq kóshbasshylyǵyn kórsetýge umtylýda», – dep jazdy basqarý salasyndaǵy sarapshy Arındradjıt Basý AQSH-tyń Karnegı halyqaralyq beıbitshilik qorynyń taldamasynda. «Osylaısha, ol damýshy elderden memleketti basqarýdaǵy tehnologıalyq kózqarasyna qoldaý alýǵa úmittenedi», – dep qosty ol.