Shymtezekti batpaqtar — tabıǵattaǵy eń iri kómirtegi qoımalarynyń biri. Olar jer betindegi topyraqtaǵy kómirteginiń úshten birin saqtaıdy, alaıda bul ekojúıeler búlingen jaǵdaıda jahandyq jylynýdy kúsheıtetin parnıktik gazdardyń kózine aınalady. Bul týraly infohub.kz saıty habarlaıdy.
Ǵalymdardyń pikirinshe, shymtezekti batpaqtar klımattyq retteýde mańyzdy ról atqarady. Olar ósimdik qaldyqtarynyń baıaý ydyraýy júretin sýly ortada qalyptasady. Myńdaǵan jyldar boıy bul batpaqtar atmosferadaǵy kómirqyshqyl gazyn sińirip, ony shymtezek qabattarynda saqtap keledi. Alaıda adam áreketi — drenaj, aýyl sharýashylyǵy, shymtezek óndirý jáne orman órtteri — bul tepe-teńdikti buzady.
Batpaqtar qurǵatylǵanda nemese órtengende, ondaǵan jyldar boıy jınaqtalǵan kómirtegi tez arada atmosferaǵa shyǵady. Zertteýler kórsetkendeı, zaqymdalǵan shymtezekti batpaqtar jyl saıyn álemdik kómirtegi shyǵaryndylarynyń shamamen 5 paıyzyn quraıdy. Bul — avıasıa salasynyń shyǵaryndylarymen salystyrylatyn kórsetkish.
Sarapshylar shymtezekti batpaqtardy qorǵaý klımattyq maqsattarǵa jetýdegi eń tıimdi sharalardyń biri ekenin atap ótedi. Olardy qalpyna keltirý — sý deńgeıin kóterý jáne ósimdik jamylǵysyn qaıtarý — kómirtegi shyǵaryndylaryn azaıtyp qana qoımaı, bıoártúrlilikti saqtaýǵa da kómektesedi. BUU-nyń baǵalaýynsha, álemdegi shymtezekti batpaqtardyń tek 15 paıyzy ǵana qorǵaý aımaqtarynda ornalasqan.
Klımattyq kelisimder aıasynda elder shymtezekti batpaqtardy qorǵaý jónindegi mindettemelerin kúsheıtýde. Mysaly, Eýropa Odaǵy 2030 jylǵa qaraı qalpyna keltiriletin ekojúıeler tizimine batpaqtardy engizdi. Qazaqstanda da bul máselege nazar aýdarylyp, sýly-batpaqty jerlerdi saqtaý baǵdarlamalary ázirlenýde.
Mamandardyń aıtýynsha, árbir adamnyń áreketi mańyzdy. Batpaqty jerlerdi qurǵatýdan aýlaq bolý, organıkalyq ónimderdi tutyný jáne jergilikti ekologıalyq bastamalardy qoldaý — osynyń bári klımattyq turaqtylyqqa úles qosady. Shymtezekti batpaqtardy saqtaý — bolashaq urpaqqa taza ári turaqty álem qaldyrýdyń kilti.