Palaýda ótken jyl saıynǵy samıtte Tynyq muhıt aımaǵy elderiniń kóshbasshylary Qytaıdyń balıstıkalyq zymyrandy aımaq sýlaryna ushyrýyna baılanysty ortaq «alańdaýshylyq» bildirýge kelisti, dep habarlaıdy infohub.kz saıty.
Alaıda bul málimdemege biraýyzdan qol jetkizilmedi, al Qytaı áreketine qatańyraq túrde qarsylyq bildirýden bas tartyldy. Tynyq muhıt araldary forýmyna múshe elder men aýmaqtardyń shilde aıyndaǵy zymyran ushyrýyna qatysty birlesken málimdemege kelisýi keıbir sarapshylar tarapynan aımaqtaǵy iri derjavalardyń geosaıası básekelestigi shaǵyn araldyq memleketter arasyndaǵy qarym-qatynasty turaqsyzdandyrǵanyn kórsetetin synaq retinde baǵalandy.
Bıylǵy samıtte jeke otyrys kúni qabyldanǵan sheshimderdi jarıalaǵan kóshbasshylardyń aıtýynsha, Naýrý araly — sońǵy jyldary Qytaımen jaqyn qarym-qatynas ornatqan el — alańdaýshylyq málimdemesine qarsy daýys bergen. Al Kırıbatıdiń kóshbasshysy bul is-sharaǵa qatyspaı, ornyna eldiń Qytaıdaǵy burynǵy elshisin jibergen, al kúndizgi otyrysqa múldem qatyspaǵan, dep málimdedi Jańa Zelandıanyń premer-mınıstri Krıstofer Lakson.
Lakson, alaıda, Kırıbatıdiń qatyspaýy men Naýrýdyń sırek kezdesetin qarsylyǵynyń mańyzyn tómendetti. Ádette bul qujat kóshbasshylardyń bir kúndik otyrysynda birneshe sheneýnikter qatysqan bólmede biraýyzdan qabyldanady. «Biz óte jaqsy nátıjege qol jetkizdik dep oılaımyn», — dedi Lakson jýrnalıserge. «Iá, Naýrý bul málimdemeden bas tartty, biraq bul bizdiń PIF ustanymyn nemese konsensýsyn bildirýge kedergi bolmaýy kerek».
Tynyq muhıt aımaǵyndaǵy iri derjavalarmen qarym-qatynasty basqarý ońaı bolmaıdy. Kırıbatıdiń qatyspaýynyń sebebi men onyń birlesken málimdemege qatysty ustanymy birden belgisiz boldy. Biraq bul aımaqtyń bolashaqta iri derjavalarmen qarym-qatynasta kúrdelilikter týyndaıtynyn kórsetti. Keń Tynyq muhıt, onyń shalǵaı jáne sırek qonystanǵan araldyq memleketteri sońǵy onjyldyqta geosaıası turǵydan mańyzy artqan. İri derjavalar osy elderge qol jetkizý men kóshbasshylarmen qarym-qatynasty nyǵaıtýǵa asyǵyp, ártúrli jeńildikter usynyp, aımaqtaǵy qaıshylyqty odaqtar jelisin qurýda.
2024 jyly Naýrý Taıvanmen dıplomatıalyq qarym-qatynasty úzip, Beıjińmen jaqyndasýdy tańdady. Palaý — bıylǵy samıtti qabyldaýshy el — álemde Taıvandy tanıtyn birneshe eldiń biri bolyp qalady. Bul keıbir kóshbasshylardyń is-sharaǵa qatyspaýyn Beıjińniń Palaýdyń baǵytyna narazylyǵymen túsindirýge múmkindik beredi. Degenmen, bul týraly ashyq dálel joq, al qatysýshylar birneshe kóshbasshynyń qatyspaýyn densaýlyq jaǵdaıy nemese eldegi saıası jaǵdaımen baılanystyrdy. Forýmnyń zymyran oqıǵasyna qatysty ortaq ustanymǵa kele almaýy aımaqtaǵy burynǵydan tereńirek bólinýlerdi kórsetti.
Zymyran ushyrýyna qatysty birlesken alańdaýshylyq málimdemesi negizinen sımvoldyq sıpatta boldy; aımaqtaǵy kóptegen elder Beıjińniń bul áreketin sol kezde synǵa alǵan bolatyn. Degenmen, forým músheleriniń bul máselede konsensýsqa kele almaýy nazar aýdartty, ásirese birneshe apta buryn Sývada ótken syrtqy ister mınıstrleriniń otyrysy mundaı málimdemesiz aıaqtalǵan edi — bul Naýrý men Kırıbatıdiń kelispeýinen bolǵan dep habarlandy.