Chılıdiń 1970 jyldardaǵy qandy saıası qaqtyǵysy men keıingi áleýmettik-saıası daǵdarysyn «Chılı shaıqasy» jáne «Jaryqqa degen saǵynysh» sıaqty fılmderinde baıandaǵan rejıser Patrısıo Gýsman 85 jasynda dúnıeden ótti. Chılıdiń Emol basylymynyń málimetinshe, Gýsman seısenbi kúni Parıjde júrek-ókpe jetkiliksizdiginen qaıtys bolǵan, dep habarlaıdy infohub.kz saıty.
Gýsmannyń shyǵarmashylyǵyndaǵy basty taqyryp — 1973 jyly Aýgýsto Pınochettiń Chılıdiń saılanǵan prezıdenti Salvador Alendege qarsy tóńkerisinen týǵan qyrǵyn. Keıin ol Guardian gazetine: «Men dıktatordyń áreketteri qatty tańbalaǵan rejısermin. Bul menimen máńgi qaldy. Ony artqa tastaı almaımyn», — degen edi. Alaıda ol ózin belsendi, saıası rejıser dep sanaýǵa qarsy bolyp: «Men sosıolog emespin. Saıasatker de emespin. Men metaforalyq jáne poetıkalyq fılmder túsiremin; shyndyqty óz jeke kózqarasym arqyly túsindiremin», — dep qosqan.
1941 jyly Chılıde dúnıege kelgen Gýsman aldymen jarnama salasynda jumys istep, keıin Chılıde, odan soń Madrıdte kıno ónerin oqyǵan. Chılıge oralǵan soń, 1970 jyly Alende saılanǵannan keıingi qyzǵan saıası atmosferaǵa jaýap berip, aqyry Pınochettiń Alendeni qulatý áreketin — onyń óz-ózine qol jumsaýymen aıaqtalǵan oqıǵany — baıandaıtyn aýqymdy «Chılı shaıqasy» derekti fılmin aıaqtady. Gýsman sol kezeńniń qatygezdiginen taısalmaı, operator Leonardo Enrıhsenniń ózi túsirip jatqan sarbazdan oqqa ushqan sátin de fılmge qosty.
Bul iste Gýsmanǵa fransýz rejıseri Krıs Marker kómektesti: ol plenka men baılanystar berip, fılmdi jasaýǵa sheshýshi úles qosty. Gýsmannyń ózi tutqyndalyp, keıin bosatyldy, al fılmniń operatory Jorjı Múller onsha baqytty bolmady — qyzy Karmen Býenomen birge ol 1974 jyly tutqyndalyp, azaptalyp, «joǵalyp ketti».
Gýsman «Chılı shaıqasyn» elden tys jerde aıaqtap, onyń úsh bóligin — «Býrjýazıanyń kóterilisi» (1975), «Memlekettik tóńkeris» (1976) jáne «Halyq bıligi» (1979) — 70-jyldardyń qalǵan bóliginde jaryqqa shyǵardy. Guardian basylymy ony «sol kezeńniń dramasy men turaqsyzdyǵyn beıneleıtin, tamasha túsirilgen kınohronıka úlgisi» dep sıpattaǵan, sodan beri fılm joǵary baǵasyn joǵaltqan joq. Gýsman 90-jyldardyń ortasynda «Chılı, qyńyr jady» fılmimen osy taqyrypqa qaıta oralyp, shırek ǵasyrlyq emıgrasıadan keıin elge qaıtty. 2001 jyly Chılıdiń burynǵy dıktatory 1998 jyly Londonda tutqyndalǵannan keıin «Pınochet isi» fılmin aıaqtady.
Rejıser 2010 jyldan bastap metafızıkalyq taqyryptarǵa bet buryp, úsh fılmnen turatyn trılogıa túsirdi: «Jaryqqa degen saǵynysh», «İnjý túıme» jáne «Armandar kordılerasy». Olar Chılıdiń keremet tabıǵı landshafttaryn sińire otyryp, eldiń aýyr ótkenin zertteýge umtyldy. Onyń sońǵy fılmi «Meniń oıdan shyǵarylǵan elim» 2022 jyly tusaýkeseri ótip, Chılıdiń 2019 jylǵy kóshe narazylyqtaryn baıandady.