InfoHub Logo

Qazaqstan jastarynyń tutynýy kóbinese tabystyń ósýimen emes, nesıeler esebinen qamtamasyz etilýde. Bul jaǵdaı, ásirese, jastar úshin óte alańdaýshylyq týdyrady. Olardyń alǵashqy qarjylyq tájirıbesi jınaqtaý nemese ınvestısıa emes, «bul kúıinde rásimdeý» batyrmasyn basýmen baılanysty bolyp otyr. Nesıeler birtindep sońǵy shara retinde emes, jalaqyǵa deıin ómir súrýdiń, tehnıka satyp alýdyń, demalysqa aqy tóleýdiń nemese burynǵy qaryzdy jabýdyń quralyna aınalýda.

Bul týraly Infohub.kz aqparat agenttigi habarlaıdy.

Ár ekinshi qazaqstandyq nesıede: sandar ne deıdi

Birinshi kredıttik búronyń derekterine súıensek, elimizde nesıesi bar adamdardyń sany 10 496 525-ke jetken. Bul 20 518 005 halyqtyq kórsetkishpen salystyrǵanda, el turǵyndarynyń 51,2 paıyzy nemese ár ekinshi azamat nesıede ekenin bildiredi. Iaǵnı, qaryzǵa alynǵan aqsha naqty tabysty almastyra bastaǵan.

Ekonomıka ósip, tabys tómendeýde: nege qazaqstandyqtar kóbirek qaryz alýda?

Ekonomıkanyń ósýine qaramastan, halyqtyń tabysy ınflásıaǵa ilese almaı otyr. Mysaly, 2023 jyly Qazaqstan ekonomıkasy 5,1%, 2024 jyly 5%, al 2025 jyly 6,5% ósim kórsetkenimen, naqty jalaqy ındeksi teris aımaqqa ketken. Osylaısha, tabys jetispegendikten, adamdar tutynýdy nesıemen qoldaýǵa májbúr.

Bul jaǵdaı qysqa merzimde jaqsy kórinýi múmkin: dúkender toly, satylymdar ósip, ekonomıka jaqsy kórsetkishterge qol jetkizedi. Alaıda, bul «ál-aýqattyń» negizi – áli tabylmaǵan bolashaq tabystarǵa qurylǵan.

«Zarplataǵa deıingi» qaryzdar jasardy: ortasha jas 33-ke deıin tómendedi

Ulttyq Banktiń zertteýi boıynsha, «zarplataǵa deıingi» qaryz alýshylardyń ortasha jasy 2022 jylǵy 36-dan 2024 jyly 33 jasqa deıin tómendegen. Sonymen qatar, mundaı qaryzdyń ortasha somasy 50,6 myń teńgeden 64,2 myń teńgege deıin ósken. Bul jas qaryz alýshylardyń kóbeıip, nesıeni qarjylyq ómir saltynyń bir bóligi retinde qabyldaıtynyn kórsetedi.

PDL-kredıtter (payday loan) – bul ádette shaǵyn qarjy uıymdary beretin qysqa merzimdi, kepilsiz qaryzdar. Qazaqstanda bul qaryzdardy alýshylardyń 30%-y jylyna alty aıdan astam ýaqyt boıy PDL qaryzgeri bolyp qalady. Bul «zarplataǵa deıingi» qaryzdyń shuǵyl kómek emes, turaqty qarjylyq modelge aınalǵanyn aıǵaqtaıdy.

Qaryzdyq modeldiń urpaqqa qaýpi

Eń úlken qaýip – qoǵamnyń qaryzben ómir súrýdi problema emes, qalypty jaǵdaı dep qabyldaı bastaýynda. Adam neǵurlym erte qaryzdyq modelge ense, soǵurlym keıinirek onyń jınaqtary, qarjylyq táýelsizdigi, bıznes ashý múmkindigi jáne kapıtal qalyptastyrýy keshigedi. Nátıjesinde, el ınvestorlar men kásipkerlerdi emes, turaqty qaryz alýshylar urpaǵyn tárbıeleý qaýpine ushyraıdy.

Bul jaǵdaı ekonomıkanyń damýyna keri áser etedi. Eger tutynýshylyq suranys nesıe esebinen qamtamasyz etilse, ekonomıka ósimi jalaqynyń ósýimen emes, tutynýshylyq qaryzdyń keńeıýimen júredi. Bul uzaq merzimde júıeniń turaqtylyǵyn buzady. Árbir jańa nesıe tolqyny bolashaq tabystardyń bir bóligin óteýge jumsalady, bul kapıtaldy qalyptastyrýǵa az qaldyrady. Ekonomıka «tuzaqqa» túsip, ósýdi qoldaý úshin odan da kóp nesıe qajet etedi.

Qazirgi jaǵdaı, ekonomısterdiń pikirinshe, tek bank sektorynyń máselesi emes, bul eldiń bolashaq ekonomıkalyq mádenıetiniń qalyptasýyna tikeleı áser etetin mańyzdy faktor.