InfoHub Logo

"Qazaq" jáne "kazah": 90 jyl buryn halyqtyń ataýy men eldiń ataýy qalaı ózgerdi?

Búgin, 5 aqpan – qazaq halqynyń tarıhyndaǵy mańyzdy kún. Dál 90 jyl buryn, 1936 jyly Qazaq Avtonomıalyq Keńestik Sosıalısik Respýblıkasy Qazaq Keńestik Sosıalısik Respýblıkasy bolyp ózgertildi. Bul ózgeris qazaq halqynyń tarıhyndaǵy mańyzdy kezeń boldy, sebebi halyqtyń ózin-ózi ataýy men eldiń ataýy resmı túrde bekitildi.

Bul týraly Infohub.kz aqparat agenttigi habarlaıdy.

"Qazaq" jáne "kazah" ataýlarynyń tarıhy

Tarıhshy Sultan Akımbekov Tengrinews.kz saıtyndaǵy avtorlyq baǵanynda "qazaq" ataýynyń qalaı "kazah" bolyp ózgergenin jáne bul eki uǵymnyń arasyndaǵy aıyrmashylyqtyń nelikten mańyzdy bolǵanyn egjeı-tegjeıli taldaıdy.

Bastapqyda "kazak" termıni Eýrazıanyń kóshpeli halyqtarynyń erekshe áleýmettik jáne áskerı mártebesin bildirgen. Ýaqyt óte kele, Joshy ulysynyń batys bóliginde "kazak" sózi Don men Dneprdiń pravoslavıelik kazaktaryna, al shyǵysta Qazaq handyǵynyń halqyna qatysty qoldanyla bastady.

Resmı qujattardaǵy ózgerister

Shatasýdy boldyrmaý úshin Reseı ákimshiligi "kaısak" jáne odan keıin "kırgız-kaısak" sıaqty burmalanǵan formalardy qoldana bastady. Nátıjesinde, XVIII-XIX ǵasyrlardaǵy resmı qujattarda qazaqtar "kırgız" dep ataldy, bul halyqtyń ózin-ózi ataýyna sáıkes kelmedi.

1917 jylǵy revolúsıadan keıin bólshevıkter bul tájirıbeni jalǵastyrdy, al Qazaqstan aýmaǵyndaǵy alǵashqy avtonomıa Qyrǵyz AKSR dep ataldy.

"Alash" qozǵalysy

XX ǵasyrdyń basyndaǵy qazaq zıalylary ózderin han bıligimen de, reseılik kazaktarmen de baılanystyrmaý úshin "qazaq" ataýynan bas tartyp, "alash" termınin qoldandy.

Alaıda, 1925 jyly respýblıka Qazaq AKSR-i, al 1936 jyly Qazaq AKSR-i bolyp ózgertildi, bul "kazak" jáne "kazah" uǵymdaryn orys tilinde túbegeıli ajyratty.

Bul sheshim KSRO-daǵy ulttyq-memlekettik qurylystyń jáne kazachestvomen baılanysty asosıasıalardan arylýdyń bir bóligi boldy.

Qazaq tilindegi "qazaq" ataýy

Sonymen qatar, qazaq tilindegi "qazaq" ataýy eshqashan joıylǵan joq.

Qazirgi álemde "kazah" sózi halyq pen memlekettiń jalpyǵa ortaq syrtqy belgisine aınaldy, al "qazaq" ishki ózin-ózi taný fýnksıasyn atqarýdy jalǵastyrýda.