InfoHub Logo

Qazaqstan ekonomıkasynyń alǵashqy toqsanyndaǵy ósim qarqynynyń báseńdeýi tańqalarlyq jaǵdaı emes. Bir jaǵynan búdjet kiristeri ósip jatsa, ekinshi jaǵynan naqty sektordaǵy kompanıalardyń qyzmetin toqtatýy jıilep ketti.

Bul týraly Infohub.kz aqparat agenttigi habarlaıdy.

Sandar sóıleıdi: tirkelgen, biraq jumys istemeıtin kompanıalar

Ulttyq statısıka búrosynyń dereginshe, 2026 jyldyń 1 sáýirinde Qazaqstanda 550 751 zańdy tulǵa tirkelgen. Alaıda, bul san aldamshy. Onyń 184 906 kompanıasy qyzmetin toqtatqan, al 4103-i bankrottyq pen taratý rásiminde. Demek, tirkelgenderdiń kóp bóligi – tek statısıkadaǵy «rýhtar» ǵana.

Statbúronyń ózi de bul týraly eskertedi: tirkelgenderdiń bári jumys istep turǵan joq. Kópshiligi tipti qyzmetin bastamaǵan. Nátıjesinde, Qazaqstanda bar bolǵany 203 233 «belsendi» zańdy tulǵa qalady. Bul – iskerlik ahýaldyń dıagnozy: árbir úshinshi kompanıa ǵana ómir súredi.

Ekonomıkanyń barlyq salasy zardap shegýde

Máseleniń bir salaǵa ǵana qatysty emes ekeni aıqyn. Belsendiliktiń tómendeýi ekonomıkanyń barlyq salasyn qamtyp otyr. Bul – saýda oryndarynyń bosaýy men óndiris oryndarynyń toqtap qalýy.

Belsendiligi tómendegen salalar:

Buǵan qosa, shaǵyn bıznes segmentindegi jaǵdaı da máz emes. Bul – ekonomıkalyq ahýaldyń eń sezimtal kórsetkishi.

Máselen, 2026 jyldyń naýryz aıynda jeke kásipkerler sany 2,3%-ǵa azaıǵan. Byltyrǵy jylmen salystyrǵanda bul kórsetkish 3,6%-ǵa kemigen. Belsendi jeke kásipkerler sany da 2,5%-ǵa azaıyp, byltyrǵy jylmen salystyrǵanda 2,6%-ǵa tómendegen.

1 sáýirde 1 754 076 jeke kásipker tirkelgenimen, onyń 64 335-i jaramsyz dep tanylǵan. Al 2025 jyldyń 1 sáýirimen salystyrǵanda (1 819 033) kásipkerler naryǵy 64 957 adamǵa azaıǵan.

Búdjettiń ósýi men bızneske salyq qysymy

Osy jaǵdaıǵa qaramastan, 2026 jyldyń birinshi toqsanynda memlekettik búdjet kiristeri 17%-ǵa ósken. Bul kórsetkishke munaı baǵasynyń ósýi men eksporttyq keden bajdarynyń áseri zor. Alaıda, teńgeniń nyǵaıýy búdjetke túsetin túsimdi 146 mlrd teńgege shektegen.

Salyq jáne keden ákimshiligin jetildirý arqyly 137,6 mlrd teńge qosymsha túsim qamtamasyz etilgen. Demek, kiristerdiń negizgi qozǵaýshy kúshi – ishki ósim emes, syrtqy faktorlar.

Bul rette, ekonomıkany «aǵartý» boıynsha júrgizilip jatqan ákimshilik sharalarǵa qaramastan, bızneske salyq júktemesiniń artýy baıqalady. Jańa Salyq kodeksi engizilgennen keıin kóptegen ózin-ózi jumyspen qamtyǵan azamattar JSN retinde tirkelýge májbúr boldy. Bul jalpy bıznes sýbektileriniń sanynyń ósýine áser etkenimen, naqty jumys isteıtin kásiporyndardyń azaıýyna jol berdi.

Sheteldik ınvestorlar da ketýde

Tipti sheteldik kapıtal da Qazaqstannan ketýge asyǵyp tur. 1 sáýirde 865 sheteldik kompanıa qyzmetin toqtatsa, 76-y taratý rásiminde. Qazirgi tańda 3862 tirkelgen sheteldik kompanıanyń tek 2134-i ǵana belsendi jumys isteıdi.

Salyq amnıstıasy: ýáde men shyndyq

Eldegi salyq bereshegi 1,1 trln teńgege jetken. Onyń 557 mlrd teńgesi – negizgi salyq, 493 mlrd teńgesi – ósimpul jáne 23,5 mlrd teńgesi – aıyppul. Shaǵyn jáne mıkrobıznes arasynda 67 157 beresi bar, olardyń jalpy bereshegi 273 mlrd teńge.

Josparlanǵan salyq amnıstıasy boıynsha, 1 sáýirge deıin negizgi salyqty tólegenderge ósimpul men aıyppuldardy esepten shyǵarý kózdelgen. Alaıda, tek 7,7 mlrd teńge kólemindegi ósimpul men aıyppuldar ǵana esepten shyǵarylǵan. Bul – amnıstıanyń tek qaǵaz júzinde qalǵanyn kórsetedi.

Ekonomıkalyq ósimniń báseńdeýi

2026 jyldyń birinshi toqsanynda JİÓ ósimi nebári 3%-dy qurady. Bul ótken jylǵy 5,6%-dan edáýir tómen. Prezıdenttiń tapsyrmasy boıynsha, 2029 jylǵa qaraı ekonomıkany 450 mlrd dollarǵa jetkizý jáne jyldyq ósimdi keminde 6% deńgeıinde qamtamasyz etý qajet. Alaıda, úkimettiń maqsaty bul kórsetkishten tómenirek – jyl sońyna deıin 5%-dan astam turaqty ósimge qol jetkizý.

Premer-mınıstr Oljas Bektenov «bos áńgimeni toqtatyp, naqty isterge kirisýge» shaqyrdy. Ol sondaı-aq, memleket tek shynymen muqtajdarǵa ǵana qoldaý kórsetýi kerektigin atap ótti.

Bıznes ókilderi bolsa, salyq júktemesiniń artýy men komýnaldyq qyzmet tarıfteriniń kóterilýin kútýde. Mundaı jaǵdaıda ekonomıkanyń kúrt jandanýyna úmit artý qıyn.