Smıtson ınstıtýtynyń hatshysy Lonnı Banch III AQSh prezıdenti Donald Tramptyń murajaı mazmuny men táýelsizdigine jasaǵan shabýyldary aıasynda jyl sońynda zeınetke shyǵatynyn málimdedi. Bul týraly infohub.kz saıty habarlaıdy.
2019 jyly murajaılardy basqarǵan alǵashqy afroamerıkalyq retinde taǵaıyndalǵan Banch bul sheshimdi jeke sebeptermen túsindirdi, alaıda prezıdenttiń Smıtson ınstıtýtynyń AQSh tarıhyn beıneleýine jasaǵan shabýyldarynyń qysymyn da moıyndady.
«Smıtsonǵa uqsas eshbir oryn joq – ol meniń ómirimdegi eń úlken mahabbattardyń biri boldy jáne biz birge qol jetkizgen jetistikterimmen erekshe maqtanamyn. Men maqtanysh pen muń, rızashylyq pen qýanyshpen, ári osy keremet mekemeni alǵa jyljytatyn adamdarǵa degen zor senimmen ketemin», – dedi 73 jastaǵy Banch óz málimdemesinde.
«Bul shynymen de ýaqyt keldi degendi bildiredi. Shynymdy aıtsam, bul stressti boldy. Bir sátte men tańerteń oıanyp, uıaly telefonymdy qaramaǵym keledi», – dep qosty ol New York Times basylymyna bergen suhbatynda.
Tramp óziniń birinshi merziminde Smıtsonǵa negizinen aralaspady, alaıda Aq úıge qaıta oralǵannan keıin onyń mazmunyn óz ákimshiliginiń saıasatyna sáıkestendirýge tyrysty. 2025 jyldyń naýryzynda AQSh prezıdenti murajaıdy «bólinýshilik pen násilge negizdelgen ıdeologıanyń yqpalyna tústi» dep aıyptap, «Smıtson ınstıtýtyn shabyt pen amerıkandyq ulylyqtyń sımvoly retindegi laıyqty ornyna qaıtarý» qadamdaryn belgileıtin atqarýshy buıryqqa qol qoıdy.
Eki aıdan keıin ol Ulttyq portret galereıasynyń dırektory Kım Sadjetti jumystan shyǵarýǵa tyrysyp, ony «óte partıalyq tulǵa» jáne onyń ákimshiligi tyıym salýǵa tyrysqan ártúrlilik pen teńdik baǵdarlamalarynyń «belsendi qoldaýshysy» dep atady. Banch buǵan qarsy shyǵyp, Smıtson jaldaý jáne jumystan shyǵarý ókilettigi ózinde ekenin rastaıtyn málimdeme jasady, alaıda Sadjet 2025 jyldyń maýsymynda óz erkimen qyzmetten ketti.
Tramp sońǵy aılarda qysym naýqanyn jalǵastyryp, shildede Amerıka tarıhynyń ulttyq murajaıyna óziniń dálsizdigin aıyptaıtyn belgilerdi qoıýdy buıyrdy, alaıda olar áli kórsetilgen joq.
Buryn Afroamerıkalyq tarıh pen mádenıettiń ulttyq murajaıyn qurýǵa jetekshilik etken tarıhshy Banch Times-qa bul jumysta óz shaıqastaryn tańdaýǵa týra kelgenin moıyndady. «Meniń maqsatym – jeńý, ózimdi jaqsy seziný emes. Smıtsondy qorǵaý úshin jeńý – keıde men kúresip, qyzyl syzyqtardyń qaıda ekenin aıqyndaıtynmyn. Al basqa kezderi men keıbir nárselerdi jiberip jiberetinmin», – dedi ol.
Banchtiń ornyna Joǵarǵy sot tóraǵasy Djon Roberts basqaratyn Smıtsonnyń 17 músheden turatyn regentter keńesi taǵaıyndaıdy. Keńes quramyna sondaı-aq Djeı Dı Vens, Kongrestiń úsh demokrat jáne úsh respýblıkan músheleri, sondaı-aq toǵyz jeke azamat kiredi. Alaıda osy azamattardyń úsheýiniń ókilettik merzimi jaqynda aıaqtaldy, al Tramp ákimshiligi áli olardyń ornyna jańa kandıdattardy usynǵan joq.
Roberts Banchti «bizdiń el tarıhyn baıandaýdaǵy tamasha jetistikteri» úshin maqtap: «Regentter men Smıtson onyń danalyǵynan, kózqarasy men kóshbasshylyǵynan úlken paıda kórdi. Biz onyń muragerine tegis aýysýdy qamtamasyz etý úshin aldaǵy aılarda onymen birge jumys isteýdi kútemiz», – dedi.