Sáýirde Venesýela jaǵalaýynda eki kúshti jer silkinisi boldy. Áskerı kúshterdi jumyldyrýǵa ásker basshylarynyń keshikken buıryqtary, jabdyqtyń jetispeýshiligi jáne jalpy shatasýshylyq kedergi keltirgenin derekkózder habarlady, dep habarlaıdy infohub.kz.
Úkimettiń málimetinshe, 7,2 jáne 7,5 baldyq jer silkinisi saldarynan 5000-ǵa jýyq adam qaza tapty. AQSh Geologıalyq qyzmeti sarapshylary qurbandar sany osy kórsetkishten eki ese kóp bolýy múmkin dep boljaıdy. Apat ásirese La-Gýaıra shtatyna qatty soqty: munda eldiń basty áýejaıy, iri porty jáne júzdegen bıik turǵyn úıler tolyq nemese ishinara qırady.
AQSh Prezıdenti Donald Tramp qoldaǵan prezıdent mindetin atqarýshy Delsı Rodrıges úkimettiń jaýabyn qorǵady. Biraq áskerı qyzmetkerler men laýazymdy adamdardyń keshigip kelgeni jáne qırandylar astynda qalǵandarǵa az kómekteskeni synǵa ushyrady.
Rodrıges 4000 qyzmetkerdiń birden jumyldyrylǵanyn aıtty. Alaıda turǵyndardyń, Reuters kýágerleriniń jáne jaǵdaıdan habardar derekkózderdiń sózine qaraǵanda, jer silkinisinen keıingi alǵashqy saǵattarda áskerı qyzmetkerler men polısıa kózge túspedi.
Azamattar, ásirese alǵashqy eki kúnde, jaýaptyń kóp bóligin óz moınyna aldy. Olar azyq-túlik sıaqty kómek ákelip, tiri jáne óli adamdardy qırandylardan alý úshin qarapaıym quraldardy qoldandy. Keıinirek olarǵa halyqaralyq qutqarý toptary, órt sóndirýshiler, azamattyq qorǵanys qyzmetkerleri jáne Venesýela sarbazdarynyń shekteýli sany qosyldy. Sarbazdar Reuters-ke tikeleı buıryqpen emes, óz erkimen jumys istegenin aıtty.
Qaýipsizdik kúshteriniń az bolýyna jumyldyrý týraly buıryqtardyń keshigýi, daǵdarysty úılestirýge kimniń jaýapty ekenine senimsizdik jáne tıisti jabdyqtyń bolmaýy sebep boldy, dep habarlady belsendi jáne otstavkadaǵy áskerı ofıserler, qarýly kúshterden habardar basqa derekkózder jáne dıplomatıalyq qaýymdaǵy kózder.
Atyn jarıalamaýdy suraǵan bir belsendi ofıser: «Biz óz betimizshe áreket etpeımiz; biz tikeleı buıryq alamyz. Eger maǵan buıryq berilmese, men óz bólimsheme «La-Gýaıraǵa kómektesýge baraıyq» dep aıta almaımyn. Bizde eldi qorǵaý úshin bar josparlar sıaqty jospar bolmady. Mundaı jaǵdaıǵa arnalǵan eshqandaı jospar bolmady», — dedi.
Dıplomatıalyq ortadan tanys derekkóz shatasýshylyqtyń basym bolǵanyn aıtty. «Eshqandaı jospar bolmady, qolbasshylyq tizbegi álsiz boldy; kóptegen adam ne isteý kerektigin bilmedi. Barlyq joǵaryǵa buıryq kútip qaraıdy. Olar urysqannan góri eshteńe istemeı, sógis alý qaýpin artyq kóredi», — dedi ol. Taǵy bir derekkóz teńiz jaıaý áskeri brıgadasynyń jyljýǵa daıyn bolǵanymen, eshqashan nusqaý almaǵanyn aıtty.
Úsh derekkóz áskerı bólimderde balǵa, ketpen jáne túngi kórý qurylǵylary bar tikushaqtar sıaqty ártúrli jabdyqtardyń jetispeıtinin habarlady. Taǵy bir derekkóz apatqa jaýap berýge jaýapty vıse-mınıstrdiń jer silkinisi bolǵan kúni tún ortasynda La-Gýaıraǵa apattyń aýqymyn jetkizýge qajetti baılanys jabdyǵynsyz kelgenin aıtty.
Marqum prezıdent Ýgo Chaves jáne qańtarda AQSh kúshteri taratqan onyń murageri Nıkolas Madýro bılikti nyǵaıtý úshin myńdaǵan generaldardy taǵaıyndap, aǵa jáne otstavkadaǵy ofıserlerge azyq-túlik taratý, shıkizat jáne memlekettik munaı kompanıasy PDVSA ústinen baqylaý berdi.
Azamattyq qutqarýshylardyń biri, qırandylardy qazýǵa kómektesip júrgen 34 jastaǵy erikti Anna Gedes: «Biz kóshege shyǵyp narazylyq bildirgende, olar óte jyldam qozǵalatyn. Biraq adamdardyń ómirin saqtap qalý úshin qozǵala almaıdy ma?» — dedi.
AQSh Madýro ketkennen beri Karakasqa aıtarlyqtaı yqpal etip, apattan zardap shekkenderge kómektesý úshin keminde 900 qyzmetkerin jiberdi. AQSh sanksıasyna ilikken Venesýela qorǵanys mınıstri elge kelgennen keıin Karakasta joǵary laýazymdy AQSh áskerı qyzmetkerlerimen kezdesti.
Venesýela Baılanys mınıstrligi túsinikteme berýden bas tartty, biraq Rodrıges úkimettiń jaýabyn qatty qorǵady. Shilde aıynyń basynda tilshilerge áskerge kim buıryq bergeni týraly suraqqa ol «medıa-zerthanalar» haos týraly áser týǵyzǵanyn aıtty, biraq eshqandaı dálel keltirmedi. Keıinirek ol jarıa sharada: «Men buıryq berdim jáne bizdiń Bolıvarlyq ulttyq qarýly kúshimiz úshin jaýapkershilikti óz moınyma alamyn», — dedi.
Rodrıges Ulttyq gvardıa komandıri Hýan Sýlbaran Kınterony jaýapty «jalǵyz bılik» etip taǵaıyndady, sonymen qatar İshki ister mınıstri Dıosdado Kabeleǵa ókilettik beretin jarlyq shyǵardy. Tórt derekkóz bul qosarlanǵan ókilettik áskerı jáne polısıa operasıalaryn kim basqaratyny týraly shatasýshylyq týdyrǵanyn, onyń ishinde áskerı polısıany nemese ulttyq polısıany jumyldyrý kerek pe degen pikirtalas bolǵanyn aıtty.
1999 jyly La-Gýaıraǵa úlken sel júrgende áskerıler qaıyqtar men tikushaqtardy paıdalanyp adamdardy qutqarý jáne evakýasıalaý úshin tolyq aýqymdy jumyldyrý júrgizdi. Derekkózder jyldar boıy sozylǵan ekonomıkalyq daǵdarys áskerı ázirlikti tómendetkenin, búdjettiń jabdyqty ustaýǵa emes, eńbekaqyǵa baǵyttalǵanyn aıtty.
Venesýeladaǵy jer silkinisteri ulttyq mereke — Ásker kúnine tústi, sol kezde kóptegen áskerı qyzmetker demalysta boldy. Derekkózdiń aıtýynsha, jer silkinisi bolǵan kezde strategıalyq komandır men aımaqtyq komandır personaldy shaqyrtýǵa buıryq berýi kerek edi, biraq berilmedi. «Bul áskerdiń erekshelenetin sáti bolatyn. Olar tań atqanda brondy kóliktermen jáne arqandarmen adamdardy shyǵarýǵa kómektesýi kerek edi. Psıhologıalyq áser orasan bolar edi — halyq áskerdiń kómektesip jatqanyn kóredi. Biraq bizde jospar bolmady», — dep qorytyndylady belsendi ofıser.