Oqý jyly bastalar aldynda Qazaqstannyń megapolısteri men iri qalalarynda jalǵa berý naryǵyna degen suranys dástúrli túrde artady. Buny ózderiniń «tásilderi» bar alaıaqtar paıdalanady, dep habarlaıdy infohub.kz.
Tamyz-qyrkúıek aılarynda Qazaqstanda turǵyn úı naryǵynda belsendilik artady. Sebebi, kóptegen talapkerler iri qalalardan páter izdeı bastaıdy. Olar kóbinese tájirıbesiz bolǵandyqtan, alaıaqtar buǵan tez den qoıady. Eń kóp taralǵan aldaý sqemalaryn qarastyraıyq.
Eń keń taralǵan tásildiń biri – onlaın platformalar men áleýmettik jelilerdegi jalǵan habarlandyrýlar. Olar tym tómen baǵamen, ádette naryqtyq baǵadan 20–30% arzan bolyp keledi. Tıimdi usynysty kórgen qazaqstandyqtar «jalǵa berýshimen» baılanysady. Alaıaqtar ártúrli syltaýmen, mysaly, páterge kóp adamnyń nıet bildirgenin aıtyp, kepildik aqshany aýdarýdy suraıdy. Qurbandy sendirý úshin olar qujattardyń sýretin jiberýi múmkin (jeke kýálik, satyp alý-satý kelisimi jáne t.b.), biraq olar ınternetten júktelgen nemese naǵyz jalǵa berýshilerden aldanǵan qujattar. Sońynda, aqshany jibergennen keıin, páterdiń ne bos emes, ne múlde joq ekeni anyqtalady.
Taǵy bir keń taralǵan tásil – «qosarly jalǵa berý», ıaǵnı bir páter birneshe adamǵa birdeı jalǵa beriledi. Alaıaqtar páterdi táýliktik jalǵa alyp, kórsetilimder uıymdastyryp, birden birneshe qurbanmen kelisim jasaıdy. Árqaısysynan bir aılyq tólem men kepildik aqsha alǵan soń, olar iz-tússiz joǵalady. Nátıjesinde jalǵa alýshylar aqshasyz ári baspanasyz qalady.
Jaýapsyz rıeltorlar da qaýipti. Olar baspana tabýǵa kómektesemiz dep ýáde berip, aldyn ala qyzmet aqysyn tóleıtin shartqa qol qoıǵyzady. Sońynda klıentterge habarlandyrý saıttarynan júktelgen nómirler tizimin jiberedi, al barlyq kelissózdi ózińiz júrgizýge týra keledi.
Sondaı-aq, aramza jalǵa berýshilerdi de esten shyǵarmaý kerek: olar kirgennen keıin baǵany kóterip, qosymsha aqy talap etýi nemese kepildik aqsha men aldyn ala tólengen qarajatty qaıtarmaı, shartty buzý úshin janjal shyǵarýy múmkin.
Aldanyp qalmaý úshin jalǵa alýshylar qatań qaýipsizdik erejelerin ustanýy kerek. Birinshiden, aldyn ala tólem jasamańyz: «brondaý» úshin avans nemese aldyn ala tólemge kelispeńiz. Rıeltordyń qyzmet aqysy tek qyzmet kórsetilgennen keıin, chek berilgen jaǵdaıda ǵana tólenýi tıis. Ekinshiden, baspana men qujattardy jeke baryp tekserińiz: páterdi kórip, jeke kýálik pen jyljymaıtyn múlikke tirkelgen quqyqtar (aýyrtpalyqtar) týraly anyqtamany (Forma-2) surańyz. Ony bank qosymshalary men eGov Mobile arqyly alýǵa bolady. Úshinshiden, jalǵa berý shartyn jasasyńyz, onda taraptardyń jeke derekteri, mámile sharttary (tólem somasy, múlik úshin jaýapkershilik, quqyqtar jáne t.b.) kórsetilýi kerek, sonymen qatar múliktiń egjeı-tegjeıli sıpattamasymen qabyldaý-tapsyrý aktisin jasańyz.
Jalǵa berýshiler de alaıaqtyqtyń qurbany nemese tipti eriksiz qatysýshysy bolýy múmkin, mysaly, qosarly jalǵa berý kezinde. Sondyqtan eki tarap ta jalǵa berý shartyna qol qoıýǵa múddeli bolýy kerek – bul olardyń múddesin qorǵap, jaǵymsyz saldardy boldyrmaýǵa kómektesedi.