InfoHub Logo

Қызылорда облыстық фтизиопульмонологиялық орталығының санитарлары 55 жаста мерзімінен бұрын зейнетке шыға алмайтындарын мәлімдеді. Олардың айтуынша, медициналық білімі туралы дипломының жоқтығына байланысты мекеме басшылығы бұл құқықтарынан айырып отыр. Одан бөлек, көп жылдар бойы олар үшін міндетті кәсіптік зейнетақы жарналары (МКЗЖ) аударылмағаны анықталды.

Бұл туралы Infohub.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Қазақстандағы қолданыстағы ережелерге сәйкес, зиянды еңбек жағдайында жұмыс істейтін медицина қызметкерлері 55 жаста зейнетке шыға алады. Бұл үшін жұмыс беруші кемінде жеті жыл бойы жалақысының 5%-ын МКЗЖ ретінде аударып отыруы тиіс.

Зейнетақы жарналары төленбеген

Облыстық фтизиопульмонологиялық орталықтың санитар-аспазшысы Гүлмира Манасипова мекемеде 25 жылдан бері жұмыс істейді. Ол бұрынғы бас дәрігерден мерзімінен бұрын зейнетке шығу құқығы туралы білгенін айтады. Алайда, 55 жасқа толған кейбір қызметкерлер құжат жинап, 2014 жылдан бері тиісті 5% жарнаның аударылмағанын анықтаған.

«Сол кезде ерте зейнетке шығуға ниетті болған санитарлар мен медбикелер сотқа жүгініп, мекемеге жарналарды өтеуді талап етті. Барлығы 58 адам болды. Сотты олар ұтып алды. 2024 жылдың желтоқсанында бәрі демалысқа шықты», – дейді Гүлмира.

2025 жылдың күзіне қарай осындай себептермен шамамен жүз адам зейнетке шыққан. Алайда, басшылық ауысқаннан кейін жағдай өзгерді.

«2025 жылдың күзінде жаңа бас дәрігер Сәкен Үсейінов келді. Ол ұжымды жинап, дәрігерлер мен медбикелер 55 жаста зейнетке шыға алатынын, ал санитарларға бұл құқық берілмейтінін айтты. Себебі олардың медициналық білім туралы дипломы жоқ екен. Олар 60-63 жаста зейнетке шыға алады екен», – деп жалғастырды ол.

Манасипованың айтуынша, жақында 55 жасқа толатын санитарлардың жағдайын сұрағанда, науқастар саны азайғандықтан олардың қысқартуға ілігуі мүмкін екені айтылған.

«Бұрын, 10-15 жыл бұрын, бір бөлімде 120-дан астам науқас емделетін. Қазір 10 науқас қана бар. Менің жұмысым – науқастарға тамақ жеткізу, ыдыс-аяқ жинау, жуып, асханаға тапсыру. Мен «лас аймақта» жұмыс істеймін. Науқастармен тығыз байланыста боламын. Міне, сонша жылдан бері осылай», – дейді ол.

Санитарға жақында 55 жас толады, бірақ ол жаңа жұмыс таба алатынына сенімсіз.

«Бас дәрігер «қайда шағымдансаңдар да шағымдана беріңдер, сотқа берсеңдер де болады, мен оны ұтамын» деді. Бұрын 55 жаста заңсыз зейнетке шыққандар туралы айтқанда, «олар заңсыз шықты» деді. Сот шешімі болса да солай деді. Егер солай болса, олар мемлекетке ақшаны қайтарып, қайта жұмысқа шығулары керек пе? Жауап ала алмадым», – деп еске алды Манасипова.

Вице-министр санитарларды қолдады

2025 жылдың желтоқсанында Манасипова бұл мәселені Қызылорда тұрғындарының Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау вице-министрі Виктория Шегаймен кездесуінде көтерді. Оның айтуынша, шенеунік санитарлардың мерзімінен бұрын зейнетке шығуына тыйым жоқ екенін айтқан.

«Облыс әкімінің орынбасары да болды. Ол сотқа жүгіну керектігін айтты. Біз талап арыз бердік. Енді бас дәрігерге шағымданатындардың барлығына қысым көрсетілуде», – дейді ол.

Вице-министр санитардың жұмыс орнын аттестациядан өткізген-өткізбегенін де сұрады. Комиссия еңбек жағдайларының зиянды екенін растады.

Орталық қызметкерлері денсаулық сақтау басқармасына, денсаулық сақтау министрлігіне, президент әкімшілігіне, «AMANAT» партиясына және Бас прокуратураға да өтініштер жолдаған. Манасипованың айтуынша, барлық ведомстволардан санитарлардың мерзімінен бұрын зейнетке шығуына тыйым жоқ деген жауап келген.

Манасипова жаңа басшының бірнеше рет ұжымды жинап, мекеменің қаржылық қиындықтары туралы айтқанын жеткізді.

«Жаңа бас дәрігер бірнеше рет жиналыс өткізіп, орталықтың бюджет алдында шамамен 500 млн теңге қарызы бар екенін және бұл қарызды өтеу керектігін айтты. Бірақ біздің бұған қандай қатысымыз бар?! Бұрынғы бас дәрігерлер мұны айтпаған», – деп мәлімдейді ол.

Сот процесі созылуда

Орталық қызметкерлері екі кезеңмен ұжымдық талап арыз берген. Бірінші топта 16 адам, екіншісінде 23 адам болған. Алайда, кейбір медбикелер кейін басшылықтың уәдесінен кейін арыздан бас тартқан.

«Сол себепті құжаттарды қайта жасап, сотқа қайта беруге тура келді. Адамдар басшылықпен жанжалдасудан қорқатындықтан, кейбіреулер біздің қатарымыздан шығып, қайта оралып жатыр. Сондықтан күзден бері бірде-бір сот отырысы болған жоқ. Жақында бір медбике үшін 5% төлеп берді, содан кейін ол арызынан бас тартты», – дейді Манасипова.

Қазіргі уақытта ұжымдық талап арызға 28 адам қатысуда.

«Біз демалысқа шығып, басқа жұмыс тапқымыз келеді, бірақ бұл да күмән тудырады, өйткені біз туберкулезбен ауыратындармен тығыз байланыстамыз», – деп қосады ол.

«Біз науқастар арасында 100% уақыт өткіземіз»

Орталықта он жылға жуық жұмыс істеген санитар Алтыншаш Өткелбаева да жағдайды растайды.

«55 жаста демалысқа шығуға болатынын білгенде, мен де анықтамалар жинай бастадым. Бірақ мен үшін 5% жарна төленбегенін анықтадым. Сондықтан ерте демалысқа шыға алмаймын. Жаңа бас дәрігер Сәкен Үсейінов келгеннен кейін мүлдем төлеуден бас тартты. Олардың айтуынша, санитарлар – медицина қызметкері емес, медициналық білімі жоқ. Бұл туралы бізге заңгер айтты. Заңда еңбек уақытының 80%-ын зиянды жағдайда өткізетін адамдардың мерзімінен бұрын демалысқа шығуға құқығы бар делінген. Біз 80% емес, 100% уақытымызды қауіпті науқастар арасында өткіземіз», – дейді ол.

Өткелбаеваның айтуынша, санитарлар дезинфекциялау жұмыстарын қоса алғанда, үлкен көлемдегі жұмысты атқарады.

«Жұмыстың зияндылығы үшін жалақыға қосымша ақы бар дейді, бірақ жалақы түбіртегін алғанда, несі белгісіз екені түсініксіз болып қалады. Сондықтан жалақыға зияндылық пен экология үшін қанша қосымша ақы төленетінін білмейміз», – деп атап өтеді.

Әйел жұмыс істеген жылдар ішінде хлор иісін сезуді тоқтатқанын айтады.

«Біз науқастарға күтім жасаймыз, олардың ыдыс-аяқтарын, киімдерін, бөлмелерін өңдейміз. Науқас қайтыс болғаннан кейін көп хлор қолданылады, өйткені туберкулез таяқшасы тірі ие іздеп, денені массалық түрде тастап кетеді», – дейді санитар.

Басқа өңірлерде де осындай мәселелер бар

Орталық қызметкерлерінің айтуынша, сотқа дайындық кезінде олар басқа өңірлерде де осындай жағдайдың орын алғанын білген.

«Өткен жылы Түркістан мен Шымкенттегі әріптестеріміздің де осындай мәселелері барын білдік. Бірақ ондағы адамдар БАҚ-қа жүгінуден қорықты», – дейді санитарлардың бірі.

Қызметкерлер неге медицина қызметкері болып саналмайтындарын түсінбейді.

«Неге біз медицина қызметкері еместіміз? Біз медициналық мекемеде жұмыс істейміз, медициналық форма киеміз, денсаулық сақтау басқармасының қызметкерлері қабылдайтын аттестациядан өтеміз», – деп сұрақ қояды олардың бірі.