InfoHub Logo

Парламент депутаттарының қатары сиреп барады. Бұған дейін мінберде белсенділік танытқан кейбір депутаттар қазір жаңа жұмыс іздеп, саяси трансформацияның алғашқы нышандарын көрсетіп отыр.

Бұл туралы Infohub.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Реформа депутаттарды оятты

Парламенттің ешбір шақырылымы өз өкілеттігін соңына дейін атқарып шықпаған. VIII шақырылым депутаттары бұл дәстүрді бұзамыз деп бекінген еді. Алайда, саяси жағдай өзгеріп, жаңа талаптар туындады.

Президент 2025 жылғы жолдауында бір палаталы жүйеге көшуде асығыстық болмайтынын, қазіргі құрам 2028 жылға дейін жұмыс істейтінін айтқан болатын. Парламенттің 8-ші шақырылымы 2023 жылғы 29 наурызда басталған еді. Стандартты 5 жылдық мерзім бойынша келесі сайлау 2028 жылы өтуге тиіс еді.

Алайда, саясаттың өз логикасы бар. Қоғам сұранысы мен жаңғыру қарқыны ұзақ күтуді көтермейді. Реформалар жылдам жүзеге асуы керек, әйтпесе елдің қызығушылығы жоғалады.

Мемлекет басшысы ел мүддесін басты назарда ұстап, реформаларды жеделдетті. Жаңа Конституция билік өкілеттіктерінің теңгерімін өзгертіп, институттарды қайта жаңартуды талап етеді. Бұл жаңа сайлау өткізуді қажет етеді, әйтпесе ескі жүйемен жаңа мандат арасында құқықтық қайшылық туындайды.

2026 жылғы 15 наурыздағы референдумнан кейін ел қос палаталы жүйеден бір палаталы Парламентке көшті. Енді ол "ҚР Құрылтайы" деп аталады. Алайда, қолданыстағы Ата заңда Сенат пен Мәжіліс әлі де бар, ал өмірде сенаторлар мен мәжілісмендер жұмысын жалғастыруда. Жаңа сайлау осы қайшылықты жоюға тиіс.

Депутаттар неге кетті?

Қазірдің өзінде екі палатаның 15 мүшесі өз мандатын тапсырды. Бұл біртіндеп жүретін процесс, әрбір жағдайдың өзіндік себебі бар: біреуі жоғары қызметке тағайындалды, біреуі бизнесіне оралды, енді біреуін партиясы кетуге мәжбүрледі.

Мәжілістен кеткендер:

Сенаттан кеткендер:

Құрылтай сайлауы қашан өтеді?

Жаңа жүйе бойынша сайлау биылғы қыркүйекте жаңа сессия ашылғанға дейін өтуі тиіс. Оны әзірлеуге жауапты – қазіргі Парламент. Депутаттар өз өкілеттігін тоқтататын заңға өздері дауыс береді.

Алдағы жұмада Мәжіліс пен Сенаттың бірлескен отырысы өтеді. Бұл – бүкіл билік жүйесін қамтитын ауқымды трансформация.

Бір палаталы Құрылтаймен қатар, "Қазақстан Халық Кеңесі" атты жоғары консультативтік орган да құрылады. Жаңа Ата заңның 70-бабына сәйкес, оның құрылу тәртібі конституциялық заңда айқындалады.

Президенттің айтуынша, құқықтық база толық дайындалып, институттар реформаланып, жаңалары құрылуы қажет. Бұл процесс 2026 жылдың соңына дейін жалғасуы мүмкін.

2026 жылдың жазында парламенттік сайлау өтеді. Жаңа Ата заңның 95-бабына сәйкес, Парламент өз өкілеттігін 2026 жылғы 1 шілдеден бастап тоқтатады. Құрылтай сайлауын Президент жаңа Конституция күшіне енгеннен кейін 1 ай ішінде жариялап, 2 ай ішінде өткізуге тиіс. Демек, сайлау 2026 жылғы 31 тамызға дейін өтуі ықтимал.

Ендігі жаңалық – бұдан былай депутаттар тек партиялық тізімдер бойынша сайланады. Құрылтайдың барлық 145 депутатын тек бірыңғай сайлау округі бойынша партиялар анықтайды. Алдағы сайлау – партиялардың бәйгесі болмақ.