InfoHub Logo

Биыл Қазақстанда жоғары білім алуды жоспарлаған талапкерлер мен олардың ата-аналарына арналған маңызды өзгерістер жарияланды. Еліміздің жоғары оқу орындарында білім ақысы тағы да 11 пайызға қымбаттады. Бұл жаңа Салық кодексінің енгізілуімен және жалпы инфляцияның өсуімен байланысты.

Бұл туралы Infohub.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

ҰБТ сынағы және арман жолы

Ерке есімді талапкер үшін биылғы Ұлттық бірыңғай тестілеу (ҰБТ) тек емтихан ғана емес, үш жылға созылған күрестің шешуші сәті болды. Бұған дейін металл іздегішті байқамай, құлаққабын қалтасында алып кірмек болғандықтан, ол емтиханнан шеттетілген еді. Алайда, биыл 85 балл жинап, өзінің заңгер болу арманына бір табан жақындады. Бірақ мемлекеттік гранттың аздығы мен бәсекенің жоғарылығы оның бұл арманына жетуіне кедергі келтіруі мүмкін. Грант болмаса да, Еркенің ақылы бөлімге түсуге дайын екені, өйткені ол соңғы екі жылда ақша жинағаны айтылады.

Жоғары білімнің құны қанша?

Қазақстандағы жоғары оқу орындарындағы оқу ақысы жылдан-жылға өсіп келеді. Мысалы, Nazarbayev University бакалавриат бағдарламаларының құны 2026/2027 оқу жылына 15 000 долларды құрайды. Ал Еуразия ұлттық университетінде бір жылдық оқу ақысы 1,6 миллионнан 1,9 миллион теңгеге дейін барады. Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-да бұл көрсеткіш 1,1 миллионнан 1,7 миллион теңгеге дейін жетеді.

Оқу ақысының өсу себептері

Finprom агенттігінің мәліметінше, жоғары білім беру қызметтерінің құны 2026 жылдың бірінші тоқсанында 10,8%-ға өскен. Бұған жаңа Салық кодексі бойынша университеттердің қосылған құн салығын төлей бастауы және инфляцияның әсері себеп болып отыр. Оқу ақысының ең көп қымбаттауы Атырау, Түркістан және Маңғыстау облыстарында байқалды.

Студенттер ағыны мен "диплом дәстүрі"

Оқу ақысы өскеніне қарамастан, студенттердің жоғары оқу орындарына ақылы негізде түсуі азайған жоқ. Керісінше, 2025/2026 оқу жылында ақылы бөлімге қабылданған студенттер саны 27,6%-ға артып, 130,8 мың адамға жетті. Бұл қоғамда дипломның маңыздылығы жоғары екенін көрсетеді. Қаржылық қиындықтарға байланысты оқуын тоқтатқан студенттердің үлесі жыл сайын шамамен 3-5,9% аралығында сақталып отыр.

Аймақтық айырмашылықтар

Жоғары білім беру ұйымдарының табысы Астана мен Алматыда шоғырланған. Бұл қалалардағы университеттер ел бойынша көрсетілген білім беру қызметтері көлемінің 61%-ын қамтамасыз етеді. Ал өңірлердегі университеттердің мүмкіндіктері мен көрсеткіштері әлдеқайда төмен. Мысалы, Маңғыстау облысының университеттері жылына небары 4,3 млрд теңгеге қызмет көрсетсе, Алматыда бұл көрсеткіш 310,6 млрд теңгеге жетеді. Бұл жағдай білім сапасы мен мүмкіндіктердегі айырмашылықты айқын көрсетеді.