InfoHub Logo

Қазақстанда зейнетақы жинақтарын алудың жеткіліктілік шегін есептеу әдістемесі өзгеруі ықтимал. Қазіргі қолданыстағы әдіс орнына жаңа формула ұсынылмақ. Бұл туралы толығырақ Tengrinews.kz тілшісінің материалында.

Қазіргі уақытта жеткіліктілік шегінің ең төменгі мөлшері ең төменгі жалақы, ең төменгі зейнетақы, базалық төлем, өмір сүру минимумы және басқа да ағымдағы көрсеткіштерді ескере отырып есептеледі. Енді бұл әдістің орнына актуарлық тәсілге көшу ұсынылып отыр. Бұл адамның жасын, күтілетін төлемдерді, табыстылықты және демографиялық деректерді есепке алуды білдіреді.

Tengrinews.kz ресми сауал жолдап, Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінен алдағы өзгерістер туралы ақпарат алды. Министрлік кейбір сұрақтарды Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорына (БЖЗҚ) жолдаған. Жақында редакцияға олардың бірлескен жауабы келді.

Жауапқа сәйкес, қазіргі уақытта бағамдаушы зейнетақы төлемдерін біржолғы алуға арналған ережелерді өзгерту туралы үкімет қаулысының жобасы қарауда жатыр. Құжат жеткіліктілік шегінің әдістемесін қайта қарауды көздейді.

«Өзгерістердің мәні – адамда болашақ зейнетақы үшін қалуы тиіс жинақтардың ең төменгі сомасына қойылатын талаптарды арттыру. Егер қазіргі уақытта шекті есептеу кезінде ең төменгі жалақы, ең төменгі зейнетақы, базалық зейнетақы төлемі, өмір сүру минимумы және басқа да ағымдағы әлеуметтік-экономикалық көрсеткіштер ескерілсе, жаңа модельде актуарлық тәсілге көшу ұсынылады», - делінген жауапта.

Қарапайым тілмен айтқанда, шек жаңа формула бойынша есептелетін болады: адамның жасы, болашақ төлемдердің күтілетін мөлшері, демографиялық деректер, табыстылық және индекстеу ескеріледі. Қаражатты алу туралы мәселе қаралған кезде, шотта болашақ зейнетақы төлемдеріне жеткілікті сома қалатыны бағаланады.

Алайда, жауапта мүмкін болатын қайта қараудың нақты параметрлері келтірілмеген. Министрлік пен БЖЗҚ жаңа шектер қашан қабылданатынын, олардың қалай өсетінін және реформа бойынша түпкілікті шешімдерді қашан күтуге болатынын нақтыламаған.

Қазақстандықтар зейнетақыларын неге жұмсады

БЖЗҚ сондай-ақ, бұған дейін алынған зейнетақы жинақтары туралы ақпарат берді. 2026 жылғы 1 сәуірдегі жағдай бойынша қор бірыңғай зейнетақы төлемдеріне 4 384 032 өтінішті орындаған.

Оның ішінде 3 293 834 өтініш тұрғын үй жағдайын жақсартуға бағытталған – бұл сома шамамен 4 триллион 700 миллиард теңгені құрады. Тағы 1 090 198 өтініш шамамен 985,3 миллиард теңге сомасына емдеуге жұмсалған.

Жалпы қазақстандықтар шамамен 5 триллион 680 миллиард теңге алған.

Соңғы бірнеше жылдың ішінде тұрғын үй жағдайын жақсартуға бағытталған өтініштердің ең үлкен көлемі 2021 жылы тіркелген – сол жылы 2 468 085 өтініш орындалған. Ең аз өтініш 2023 жылы – 108 504 болды. 2026 жылдың алғашқы үш айында 105 189 өтініш бойынша 824,36 миллиард теңге сомасына төлем жүргізілген.

Емдеуге жұмсалған ақшаның ең көп мөлшері 2025 жылы алынған – сол жылы 450 656 өтініш бойынша 391,733 миллиард теңге сомасына өтініш берілген. Емдеуге ең аз ақша 2023 жылы алынған – 75 891 өтініш бойынша «бар болғаны» 100,386 миллиард теңге.

Кімдер жинақтарын жиі алды

Зейнетақы жинақтарын ең жиі 40-59 жас аралығындағы қазақстандықтар алған – барлығы 590 685 адам. Одан кейін 20-39 жас тобы – 488 473 адам. Тағы 204 492 өтініш беруші 60 жастан асқандар болды.

Мәтін контексті

Зейнетақы жинақтарын мерзімінен бұрын алудың жеткіліктілік шегін қайта қарау мүмкіндігі туралы Еңбек және әлеуметтік қорғау министрлігі бұған дейін де айтқан болатын. Атап айтқанда, министр Асқарбек Ертаев соңғы 5 жылда қазақстандықтардың 5 триллион теңгеге жуық зейнетақы алғанын мәлімдеген. Оның айтуынша, 1 триллион теңгеге жуығын 20-35 жас аралығындағы жастар алған.

Министрлік бұл үрдістің тәсілдерді қайта қарауды талап ететінін атап өтті. Ертаев түсіндіргендей, бүгінде зейнетақы жинақтары несиелерді өтеуге және емдеуге жиі қолданылады, алайда мемлекет бұл ақшаның ең алдымен болашақ зейнетақы үшін «жұмыс істеуі» керектігін алға тартады.

Министр сондай-ақ, тағы бір мәселеге тоқталды: жұмыс істейтін 9,7 миллион қазақстандықтың шамамен 2,9 миллионы зейнетақы аударымдарын жүргізбейді. Оның айтуынша, болашақта мұндай адамдар негізінен тек ең төменгі базалық зейнетақыға ғана үміт арта алады, бұл жүйе үшін қосымша тәуекелдер тудырады.

[Еш жерде жұмыс істемеген қазақстандықтар қандай зейнетақы алады](https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/kakuyu-pensiyu-budut-poluchat-kazahstantsyi-kotoryie-nigde-593530/)**

Мәселені шешу жолдары ретінде жеткіліктілік шегі жыл сайын өсіп отыратын бірыңғай формула ұсынылды, бұл азаматтарды көбірек зейнетақы жинауға ынталандыруы тиіс.

Кейінірек, Еңбек және әлеуметтік қорғау вице-министрі Виктория Шегай сол кезде есептеу әдістемесін өзгерту туралы түпкілікті шешім қабылданбағанын нақтылады. Оның айтуынша, жеткіліктілік шегін қайта қарау тәсілдері тек талқыланып жатқан.

Сонымен қатар, вице-министр 2026 жылы жеткіліктілік шегінің өскенін айтты, сондықтан биылғы жылы жаңа өсім күтудің қажеті жоқ. Ол сондай-ақ, Әлеуметтік кодекске сәйкес, жаңа шектер жаңа жыл басталғанға дейін кем дегенде бір ай бұрын БЖЗҚ сайтында жарияланатынын еске салды.

Қазіргі шектер қандай

2025 жылдың желтоқсанында БЖЗҚ 2026 жылға арналған жеткіліктілік шегін жариялады. 20 жастағы қазақстандықтар үшін бұл көрсеткіш 3,72 миллион теңгеге, 30 жастағылар үшін – 5,12 миллион теңгеге, 40 жастағылар үшін – 6,72 миллион теңгеге жетті.

Орташа есеппен шектер 10 пайызға жуық өсіп, жасына қарай 3,72-ден 10,7 миллион теңгеге дейін жетті.