InfoHub Logo

Қазақстанда отбасы құру үрдістері елеулі өзгерістерге ұшырауда: некеге тұру азайып, олар кейінірек жасалады, ал ресми неке ересек өмірдің міндетті кезеңі ретінде қабылданбай қалды. 2025 жылғы статистика мұны растайды, неке санының азаюы мен ажырасудың жоғары деңгейі байқалады. Бұл жағдай дәстүрлі отбасы моделінің дағдарысымен байланыстырылады.

Бұл туралы Infohub.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Сарапшылар ажырасудың себептері ретінде экономикалық қиындықтарды, туыстардың қысымын, серіктестен жоғары күтулерді, әлеуметтік желілердің әсерін және мансап пен өзін-өзі жүзеге асыруға басымдық беруді атап өтеді. Қазақстандықтар арасында жүргізілген сауалнамалар әйелдердің көбірек теңсіздік пен отбасындағы жүктеме туралы айтқанын, ал ерлердің жоғары талаптар мен тұтынушылық қарым-қатынасқа шағымданғанын көрсетті. Дегенмен, екі тарап та ескі отбасылық сценарийлердің қазіргі жағдайда нашар жұмыс істейтінін мойындады.

Отбасы институтының дағдарысы: статистика мен себептер

2025 жылғы статистикаға сүйенсек, Қазақстанда некеге тұру саны азайған. Өткен жылы 115,9 мың неке тіркелсе, бұл алдыңғы жылдармен салыстырғанда төмен көрсеткіш. Ажырасулар саны 45,7 мыңға жеткен.

Бұл жағдайға бірнеше фактор әсер етеді:

Әйелдер мен ерлердің көзқарасы

Әйелдер көбінесе некедегі теңсіздік пен артық жүктеме туралы айтады. Олардың пікірінше, неке ерлер үшін тиімді болған, ал әйелдерге үй шаруашылығы мен бала күтімінен бөлек, қосымша міндеттер жүктелген.

Ерлер болса, әйелдердің жоғары талаптары мен тұтынушылық көзқарасын алға тартады. Әлеуметтік желілердегі «міндетті» жағдайлар мен психологтардың кеңестері әйелдердің күтулерін арттыратыны айтылады.

Отбасының жаңа үлгілері

Дәстүрлі отбасы моделінің дағдарысы отбасынан бас тарту дегенді білдірмейді. Керісінше, некедегі рөлдер өзгеруде. Серіктестікке, міндеттерді бөлісуге және ашық диалогқа негізделген жаңа отбасылар пайда болуда.

«Жаңа әкелер» пайда болды. Олар бала күтіміне және үй шаруашылығына белсенді араласады. Бұл ерлердің дәстүрлі рөлінің өзгеруін көрсетеді.

Психологтардың айтуынша, қазіргі тұрақты неке өзара түсіністікке, бір-бірін тыңдауға және рөлдерді қайта қарауға негізделеді. Бұл «мәңгілік» емес, үнемі саналы түрде таңдауды талап ететін одақ.

Баламалы қарым-қатынас түрлері

Қоғамда баламалы қарым-қатынас форматтары да талқылануда:

Болашақ отбасы: футуристік сценарийлер

Ғылым мен технологияның дамуы отбасы туралы түсінікті өзгертуі мүмкін. Робот-серіктестер, виртуалды серіктер және жасанды жатыр сияқты жаңалықтар болашақта отбасы институтын түбегейлі өзгертуі ықтимал.

Дегенмен, сарапшылардың пікірінше, барлық өзгерістерге қарамастан, адамның жақындыққа, құрметке, диалогқа және қолдауға деген қажеттілігі өзгеріссіз қалады. Міне, осы негізгі құндылықтар болашақта отбасы институтының қандай болатынын анықтайды.