InfoHub Logo

Еліміздің өнеркәсіп саласындағы маңызды нысандардың бірі – бұрынғы "Азия Авто" компаниясының Өскемендегі автозауыты инвесторлар назарына ілігуде. Министрлік бұл нысанды сатып алуға ниет білдірген қазақстандық кәсіпкерлердің бар екенін растады.

Бұл туралы ҚР Өнеркәсіп және құрылыс министрі Ерсайын Нағаспаев мәлімдеді. Оның айтуынша, "Азия Авто" компаниясы бойынша сот процесі 2025 жылы аяқталған. Министрдің сөзінше, зауыт базасы мен жұмысшылар әлі де бар, сондықтан оны жандандыру мүмкіндігі қарастырылуда.

«Өскемендегі автоөндіріске арналған база қазіргі уақытта бар. Жұмысшылар да бар. Бұл мәселені қараймыз. Біз ұсыныстарды қабылдап жатырмыз. Иә, сатып алуға ниет білдіргендер бар. Олардың арасында қазақстандықтар да бар», - деді Нағаспаев.

Алайда, министр бұл нысанды сатып алуға қытайлық инвесторлардың қызығушылық танытпағанын атап өтті.

"Азия Авто" зауытының тарихы мен проблемалары

Бұған дейін, 2025 жылдың желтоқсанында ҚР Өнеркәсіп және құрылыс вице-министрі Олжас Сапарбеков те "Азия Авто" зауытында автоөндірісті қайта бастау мүмкіндігі қарастырылғанын хабарлаған болатын. Бірақ, бұл әрекеттер сот істеріне байланысты қиындап кеткен еді.

«Азия Авто» және онымен байланысты компанияларға қатысты соттарда көптеген істер қаралған. Олардың қатарында First Heartland Jusan Bank-ке кепілге қойылған мүліктер туралы мәселелер де болды. Атап айтқанда, компания «Цеснабанкке» (кейіннен Jusan Bank, қазіргі Alatau City Bank) несие алғанда, өзінің активтерін кепілдікке қойған.

Мысалы, Өскемен қаласының прокуроры келтірген деректерге сүйенсек, 2024 жылдың соңында «Азия Авто» тобына қарасты кәсіпорындардың мемлекет алдындағы берешегі 180 млрд теңгеден асқан. Ал 2025 жылы «Жасыл Даму» алдындағы берешек 65 млрд теңге, Alatau City Bank алдындағы берешек 47,6 млрд теңге болғаны анықталды.

2025 жылы Шығыс Қазақстан облысының мамандандырылған ауданаралық экономикалық соты мемлекеттік кірістер органының «Азия Авто» компаниясын банкрот деп тану туралы өтінішін қабылдамады. Себебі, компанияның салық берешегі 807,3 млн теңге болған.

Зауытты жандандыру ұсынысы

Бұған дейін, 2025 жылдың желтоқсанында депутат Серік Ерубаев Премьер-министр Олжас Бектеновке «Азия Авто» зауытының инфрақұрылымын пайдаланып, автокөліктер мен ауылшаруашылық техникаларын шығаруды ұсынған болатын. Депутаттың айтуынша, тәуелсіздік жылдары Қазақстанның меншікті автоөндірісін қалыптастыруға жасаған талпыныстары көбінесе нәтижесіз аяқталған.

«Азия Авто» компаниясы жылдар бойы мемлекеттен 361 млрд теңге көлемінде салық жеңілдіктерін, кедендік преференциялар мен индустриалды субсидиялар алған. Алайда, компания толыққанды автоөндірісті іске қоспай, тек «бұрандай құрастырумен» шектелген. Депутат бұл жағдайды болашақ индустриалды жобалар үшін сабақ ретінде қарастыру қажеттігін айтты.

Қазіргі таңда Қазақстанда AllurAuto және Hyundai Trans Kazakhstan сияқты бірнеше автоөндіріс жобалары жүзеге асырылуда. Депутат осы жобалармен біріктіру немесе ауылшаруашылық техникаларын шығару үшін «Азия Авто» зауытының қуаттылықтарын пайдалануды ұсынды.

"Азия Авто" қалай жабылды?

Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігі (қазіргі Өнеркәсіп және құрылыс министрлігі) бірнеше жыл бұрын «Азия Авто» компаниялар тобына өндіріс локализациясының жеткіліксіз деңгейіне байланысты талаптар қойған. Министрлік 2010 және 2012 жылдары «Азия Авто» және «Азия Авто Казахстан» компанияларымен өнеркәсіптік құрастыру туралы келісімдерге отырған. Келісім бойынша, компаниялар 2017 және 2019 жылдардан бастап кем дегенде бір модельді көлікті дәнекерлеу және бояу міндеттемелерін алған.

Алайда, компаниялар бұл міндеттемелерін орындамағандықтан, министрлік 2020 жылы келісімдерді бұзу туралы хабарлама жіберген. Компаниялардан ешқандай жауап болмаған соң, министрлік келісімді бұзу процесін бастады.

«Азия Авто» компаниясы келісімдерді бұзуға заңды негіздер жоқ деп мәлімдеген. Олардың айтуынша, қосымша келісіммен міндеттемелерді орындау мерзімі 2020 жылдың соңына дейін ұзартылған. Сондай-ақ, компания 2020 жылдың 31 желтоқсанынан кейін жаңа келісім жасасуға ешқандай кедергі көрмеген.

Компания толық циклді өндіріс қуаттылығын құруға $76 млн инвестициялағанын және жылына 50 мың көлік шығару жобасын 2021 жылы іске қосуды жоспарлағанын хабарлаған. Пандемияның салдарынан жобаның іске асуы кешіккен.

2020 жылдың 12 тамызында Астана қаласының мамандандырылған ауданаралық экономикалық соты мемлекеттік органдарға «Азия Авто» компанияларына қосымша келісіммен қарастырылған жеңілдіктер мен преференцияларды беруге тыйым салды. 24 тамызда сот қосымша келісімді жарамсыз деп танып, алғашқы келісімді бұзылған деп есептеді.

«Азия Авто» компаниясының иесі Анатолий Балушкин сол кезде Forbes нұсқасы бойынша ең бай қазақстандықтар тізімінде 35-орында, байлығы $153 млн болған. Ол Ресей азаматтығын алған және сол елде де автосалондар желісін басқарған.

2025 жылдың желтоқсан айында ҚР Бас прокуратурасы Ресей азаматы Балушкинді Қазақстанға экстрадициялау болмайтынын хабарлады. Өйткені, 2025 жылы Өскемен соты оны алаяқтық және мемлекетке 174 млрд теңгеден астам шығын келтіргені үшін сырттай тоғыз жылға бас бостандығынан айырған болатын.

Бұл туралы Infohub.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.