InfoHub Logo

Еліміздің кейбір азаматтары Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қоры (ЕЖЗҚ) шоттарындағы ақшаларының азайғанын байқап, алаңдаушылық білдірді. Кейбір салымшылардың есепшотында 50 мыңнан 150 мың теңгеге дейін кемістік тіркелген. Бұл жағдайдың себебін Ұлттық банк түсіндірді.

Бұл туралы Infohub.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Не болды?

Tengrinews.kz редакциясына бірнеше оқырманнан ЕЖЗҚ-дағы шоттарында шығындардың пайда болғаны туралы хабарламалар келіп түсті. Бір салымшының айтуынша, 9 сәуірде есепшотын тексергенде шамамен 90 мың теңге кемістік байқалған. Келесі күні бұл көрсеткіш 150 мың теңгеге жуықтапты. Бес күннен кейін шоттың шамамен 60 мың теңгеге қалпына келгенін айтады.

«Мен артық ақшаны «Отбасы банкіндегі» депозитке аударуды жоспарлағандықтан, шотты үнемі бақылап отырдым. Мұндай жағдай мені қатты ашуландырды: баланстың түсініксіз тербелістері сұрақ тудырып, сенімсіздік туғызады. Ақшамның қайда кеткенін және мұның себебін білгім келеді», — деп жазды оқырман.

Басқа бір азамат зейнетақы артықшылықтарымен ипотеканың бір бөлігін үнемі өтеп отыратынын айтты. Оның сөзінше, 2025 жылы жеткіліктілік шегінің көтерілуінен кейін наурыз айында қажетті деңгейге жетуді күткен, бірақ қол жеткізген сома әдеттегіден әлдеқайда аз болған. Ал сәуірде есепшот 50 мың теңгеге кемістікке ұшырапты.

«Минусқа» себеп не?

Ұлттық банк редакцияның ресми сауалына берген жауабында инвестициялық табыстағы «минустың» доллар бағамының құлдырауына байланысты пайда болғанын хабарлады. Себебі, инвестициялық портфельдің жартысына жуығы осы валютада.

«2026 жылдың қаңтар-наурыз айларында теңгенің АҚШ долларына шаққандағы бағамы 505,53 теңгеден 478,77 теңгеге дейін нығайып, инвестициялық портфельдің 38,9 пайызын құрайтын валюталық активтердің теріс бағалануына әкелді», — делінген жауапта. Ұлттық банк мұны «табыстың уақытша бейіліміз түспеуі» деп атады. Яғни, валюта теңгеге аударылмайынша, бұл нақты ақша жоғалту емес, есепшоттағы уақытша ауытқулар.

Қорытынды: минус па, плюс па?

Салымшылардың жалпы шығыны бар ма деген сұраққа Ұлттық банк инвестициялық табыстың оң болып қалатынына сендірді. 2026 жылдың бірінші тоқсанының қорытындысы бойынша ол 271 миллиард теңгені құрады. Соңғы 12 айда (2025 жылғы сәуірден 2026 жылғы наурызға дейін) есептелген инвестициялық табыс шамамен 2,5 триллион теңге болса, 2025 жылдың қорытындысы бойынша 1,7 триллион теңгені құраған.

Сондай-ақ, зейнетақы жинақтары — бұл ұзақ мерзімді инвестиция екені, ал қысқа мерзімді табыстылықтың ауытқулары нақты жағдайды көрсетпейтіні еске салынды. Өйткені, қысқа мерзімде валюта бағамының өзгеруі мен бағалы қағаздардың құнындағы ауытқуларды төлемдер жаба алмайды. Сондықтан табысты ұзақ мерзімді перспективада бағалау ұсынылды.

Дефолт жағдайлары

Ұлттық банк ЕНПФ портфелінде міндеттемелерін орындай алмаған, яғни дефолтқа ұшыраған жекелеген компаниялар бар екенін хабарлады. Бұл қарыздың көлемі шамалы және зейнетақы жинақтарының сақталуына әсер етпейді. Бұл проблемалық активтердің негізгі бөлігі 2013-2014 жылдары жеке зейнетақы қорлары біріктірілген кезде келген. Қазір қор сот арқылы және басқа да тетіктермен қаражатты өндіріп алуға тырысуда.

Зейнетақы активтері портфелінің қазіргі жағдайы

2026 жылғы 1 сәуірдегі жағдай бойынша ЕНПФ-ның зейнетақы активтері 25,8 триллион теңгені құрайды. Портфельдің құрылымы келесідей:

Ел ішіндегі инвестициялардың басым бөлігі Қазақстанның мемлекеттік бағалы қағаздары мен Ұлттық банк ноталарына — шамамен 44%. Квазимемлекеттік компаниялардың облигацияларына — 9%. Банк секторына 2,5% салынса, қазақстандық компаниялардың акциялары аз үлес алады — 2,4%-дан аз.

Валюталық активтер алдын ала белгіленген стратегия бойынша, нарықтық индекстерге бағыттала отырып инвестицияланады. Бұл — әлемдік тәжірибедегі қалыпты жағдай. Ақша белгілі үлестермен әртүрлі активтерге бөлінеді. Қазақстан жағдайында бұл келесідей:

Табыстылыққа не әсер етеді?

Ұлттық банк инвестициялық табыс нарықтардағы жағдайға байланысты өсуі де, төмендеуі де мүмкін екенін түсіндірді. Оған бағалы қағаздардың құнының өзгеруі, валюта бағамдарының тербелісі, инфляция, дивидендтік төлемдер және басқа да факторлар әсер етеді. Қаржы нарықтарының тұрақсыздығына байланысты табыстылықтың өсуі мен төмендеуі инвестицияның қалыпты бөлігі болып саналады.

Ақша шоттарға қайта орала ма?

Мемлекет зейнетақы жинақтарының сақталуына кепілдік береді. Әлеуметтік кодекске сәйкес, зейнетке шыққан кезде салымшыға салынған сомадан кем емес, инфляцияны ескере отырып, сома ұсынылуы тиіс. Яғни, егер табыстылық инфляция деңгейінен төмен болса, мемлекет шығындарды өтеуге міндеттенеді. Бұл шоттағы ағымдағы ауытқуларға емес, зейнетақы төлемдерін алу сәтіне қатысты.