InfoHub Logo

Қазақстан азаматтары үшін күтпеген жаңалық: бұрын жинақталған қолма-қол ақшалары үшін енді салық төлеуге тура келеді. Егер қаражаттар бұған дейін декларацияланбаса, салық органдары оның 10%-ын өндіріп алуы мүмкін. Бұл заңды ма әрі активтерді қалай қорғауға болады деген сұрақтарды салық сарапшысы Гүлвира Әбеу түсіндіріп берді.

Бұл туралы Infohub.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Жинақтарға салық салу заңды ма?

Көпшіліктің ойындағы басты мәселе – ондаған жыл бойы жинақталған ақшаға салық салудың заңдылығы. Кейбіреулер бұл әрекеттің заңның кері күшіне ие болмау принципін бұзатынын айтады. Алайда, сарапшы бұл пікірмен келіспейді.

Жалпыға бірдей декларациялаудың мақсаты

Жалпыға бірдей декларациялаудың негізгі міндеті – әділ салық салуды қамтамасыз ету, әлеуметтік саясатты жетілдіру, жеке тұлғалардың табыстарын бақылаудың тиімді тетігін құру, сондай-ақ сыбайлас жемқорлық пен көлеңкелі экономика деңгейін төмендету болып табылады.

«Кіріс» декларациясы және оның маңызы

Салық сарапшысы Гүлвира Әбеудің айтуынша, 2021 жылдың 1 қаңтарынан бастап декларациялау кезең-кезеңімен енгізілді. Оның пікірінше, әрбір азамат өзіндегі мүлік пен қолма-қол ақшалай жинақтарды «кіріс» декларациясы (форма 250.00) арқылы көрсетуі тиіс. Егер қаражаттар осы уақытқа дейін жинақталған болса, олар міндетті түрде осы декларацияда көрсетілуі керек. Тек декларацияда көрсетілген (10 мың АЕК-ке дейінгі) немесе банктегі шоттардағы ақша ғана мемлекет тарапынан ресми болып саналады. Егер қолма-қол ақшаны көрсетпесеңіз, оның шығу тегін дәлелдей алмай, 10% салық төлеуге мәжбүр боласыз. Бұл заңды әрекет болып саналады.

Цифрландыру және салықтық бақылау

Көптеген азаматтар декларация тапсыру міндетінен босатылғанымен, мемлекеттік органдардың деректер базаларын цифрлық интеграциялау, қолма-қол ақшасыз есеп айырысудың жоғары үлесі және мониторингті автоматтандыру арқылы салықтық бақылау тиімді болып қала береді.

Дәлелдеу міндеті

Азаматтардың өздерінен табыс көздерін дәлелдеуді талап ету кейбіреулерді ызаландырады. Алайда, цифрландыру жағдайында бұл жұмыстың бір бөлігі автоматты түрде орындалады. Сарапшының айтуынша, 250-ші декларацияда бұрын көрсетілген активтерді қайта дәлелдеудің қажеті жоқ. Тек қолма-қол ақша сомасын ғана азамат өзі қосады.

Камералдық бақылау және түсіндіру

Камералдық бақылау нәтижелері бойынша табыс пен шығыс арасындағы сәйкессіздік туралы хабарламалар келуі мүмкін. Бірақ бұл салықтың автоматты түрде есептелетінін білдірмейді. Азаматқа жағдайды түсіндіруге 30 жұмыс күні беріледі. Мысалы, егер табыс ресми түрде расталмаса, ата-ананың немесе туыстың көмектескенін көрсетуге болады. Туыстар арасындағы қарыз шарттарын нотариуспен растау міндетті емес, қолхат жеткілікті.

Қарыз шарттары және жауапкершілік

Егер қарыз туыстардан емес, достардан немесе серіктестерден алынса, құжат міндетті түрде нотариуспен куәландырылуы керек. Нотариуспен расталған қарыз шарттары ақшаның заңды көзі ретінде қарастырылады. Уақытында есеп бермегені үшін 15 АЕК-ке дейін, қателіктер үшін 3 АЕК-ке дейін, ал активтерді жасырғаны үшін төленбеген салық сомасының 200%-на дейін айыппұл салынуы мүмкін. Мемлекеттік қызметкерлер үшін шығыс табыстан 1000 АЕК-тен асса, айыппұл 90% болады.

Заңдастыру жолдары

Сарапшы бұрын есепке алынбаған қаражаттарды заңдастырудың бір ғана жолы бар екенін айтады. Азаматтар қосымша 250-ші декларация тапсырып, қолма-қол ақшаны көрсету арқылы оларды «заңды» етуге болады. Бұл әдіс артық салық төлеуден құтқарады.

Сарапшының пікірінше, бақылаудың күшеюі көлеңкелі экономиканы азайтады. Ірі сатып алулар үшін табыстың «ақ» екенін растау қажет болады, ал шағын шығындар назардан тыс қалады.

Қорытындылай келе, азаматтарға екі таңдау қалады: не есепке алынбаған табыстан 10% салық төлеу, не оларды алдын ала заңды құралдар арқылы, мысалы, 3% мөлшерлемесі бар жеңілдетілген жүйедегі ЖК арқылы декларациялау.