InfoHub Logo

Қазақстанға тұруға рұқсат алудың жаңа ережелері енгізілді. Бұл өзгерістер Алматы мен Астана қалаларына мигранттар мен қандастардың келуін шектейді. Жаңа талаптар негізгі ережелерді қалай өзгертеді?

Бұл туралы Infohub.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Миграция ағынының өзгеруі

Соңғы үш жылда Қазақстан адамдар кететін елден келетін елге айналды. Ұлттық статистика бюросының дерегінше, 2015-2022 жылдары халықаралық көші-қон сальдосы тұрақты теріс болды. 2019 жылы бұл көрсеткіш 33 мың адамға жетті. Алайда, 2023 жылы жағдай өзгеріп, сальдо алғаш рет оң нәтиже көрсетті (+9293 адам). 2024 жылы бұл көрсеткіш 16 550-ге, ал 2025 жылы 16 153-ке дейін өсті. Келушілердің басым көпшілігі, яғни 81,8%-ы ТМД елдерінен келген.

Сонымен қатар, елде белгіленген мерзімде шығып кетпейтін шетелдіктердің саны да артып келеді. 2025 жылы 15 956 571 шетелдік келсе, 15 893 091 адам шығып кеткен. Қалған 63 480 адам елде қалып қойған. Бұл 2024 жылмен салыстырғанда шамамен 60%-ға артық. Миграциялық заңнаманы бұзғаны үшін әкімшілік жауапкершілікке тартылғандар саны да артты: 2025 жылы 113 961 шетелдік жауапқа тартылса, 18 872 адам депортацияланды.

Тұруға рұқсат алу ережелеріндегі өзгерістер

Сәуір айының басында ресейліктер арасында тұруға рұқсат алу үшін қазақ тілінен емтихан тапсыру талаптарының өзгеруі туралы қауесет тарады. Бұрын А1 деңгейі жеткілікті болса, енді В2 деңгейі талап етіледі деген ақпараттар пайда болды. Ресми органдар бұл туралы мәлімдеме жасамағандықтан, көпшілік арасында дүрлігу басталды.

10 сәуір 2026 жылы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі, Ішкі істер министрлігі және Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігінің бірлескен бұйрығы жарияланды. Бұл құжат шетелдіктерге тұрақты тұруға рұқсат беру және қандас мәртебесін беру бойынша пилоттық жобаның ережелеріне өзгерістер енгізді.

Не өзгерді?

Жаңа өзгерістер үш бағытты қамтиды: иммигранттарды тестілеу және сұхбат жүргізу, қандас мәртебесін беру және тұрақты тұруға рұқсат беру. Бұл өзгерістер барлық талапкерлер үшін негізгі шарттарды қайта қарастырды.

Қазақ тілінен тестілеу талаптарының өзгеруі

Ең көп талқыланған жаңалық – КАЗТЕСТ жүйесі бойынша тестілеу. Қаңтардағы редакцияда тыңдалым және оқу бөлімдерінен 30-100% дұрыс жауап алу жеткілікті болса, енді әр бөлім бойынша 70-100% нәтиже көрсету қажет. Бұл талапты орындай алмағандарға сертификат емес, анықтама беріледі, онымен миграциялық процесті жалғастыру мүмкін емес. Емтиханды қайта тапсыру мүмкіндігі сақталған: бір не екі бөлімнен сәтсіз болса, 30 күн ішінде екі рет қайта тапсыруға болады.

Иммиграциялық әлеуетті бағалау жүйесі

Иммиграциялық әлеуетті бағалау жүйесінің (балдық модель) минималдық өту балы 400-ден 600-ге дейін көтерілді. Жалпы балл демографиялық көрсеткіш, білім деңгейі, тіл білу, Қазақстандағы және басқа елдердегі оқу мен жұмыс тәжірибесі, денсаулық жағдайы және кәсіби құзыреттіліктерді ескере отырып есептеледі.

Білім туралы құжаттарды растау

Білім деңгейі критерийіне құжаттарды тексеру талабы қосылды. Енді дипломның түпнұсқалығын немесе апостильденуін растау арқылы балл беріледі. Нотариалды куәландырылған көшірме жеткіліксіз.

Тұрақты тұруға рұқсат алу аймақтары

Бұрын тұрақты тұруға рұқсат алуда аймақтық шектеулер болмаса, енді тек белгілі бір аймақтарда ғана құжат тапсыруға болады. Олар: Ақмола (Қосшы қаласы, Аршалы және Целиноград аудандарынан басқа), Шығыс Қазақстан, Қостанай, Павлодар, Солтүстік Қазақстан облыстары, сондай-ақ Абай және Ұлытау облыстары. Талапкер құжат тапсырмас бұрын осы аймақтардың бірінде заңды негізде кем дегенде бір жыл тұруы тиіс.

Қаржылық жағдайды растау

Банк шотында 1320 АЕК болу талабы сақталған. Бірақ енді тұрақты тұруға рұқсат алғаннан кейін бес жыл бойы жыл сайын қаржылық жағдайды растау қажет болады.

Бас тарту немесе рұқсатты бұзу негіздері

Рұқсат беруден бас тарту немесе бұрын берілген рұқсатты алып тастау негіздері 17-ден 31-ге дейін көбейтілді. Жаңа негіздер қатарында бір жыл бойы үздіксіз жұмыс істемеу, отбасы мүшелеріне шаққанда табыстың аздығы, белгіленген аймақтарда бес жылдан аз тұру, жол ережесін жүйелі бұзу, қоғамдық тәртіпті бұзу сияқты жайттар бар.

Жаңа талаптар кімдерге қолданылмайды?

Жоғары сұранысқа ие мамандық иелері, инвесторлар, экономикаға елеулі үлес қосатын тұлғалар, сондай-ақ ерекше құзыреттері барлар үшін кейбір талаптар қолданылмайды. Оларға балдық бағалау, 1320 АЕК растау және азаматтық беруші елдің келісімі талап етілмейді.

Сондай-ақ, құжаттары жоқ азаматтығы жоқ тұлғалар, КСРО паспортымен жүргендер, қазақстандық жұбайы барлар (неке кемінде бір жыл бұрын тіркелген болса) және Байқоңырда тұратын шетелдіктер үшін жеңілдіктер қарастырылған.

60 жастан асқан, бұрынғы отандастар немесе Қазақстандағы туыстарына келгендер үшін аймақтық шектеулер, балдық бағалау және үздіксіз жұмыс тәжірибесі талаптары алынып тасталды.

Регулятор не дейді?

Редакция ресми сауал жолдағанда, реттеуші орган нақты жауаптардан гөрі жалпылама пікірлерді ұсынды. Статистикалық деректердің жарияланбайтыны айтылды. Көптеген практикалық сұрақтар бойынша жауапты Ішкі істер министрлігінің Көші-қон қызметі комитетіне сілтеді.

Бұл өзгерістерге қатысты қоғамдық түсіндіру жұмыстарының аздығы да таңқаларлық. Мыңдаған шетелдік азаматтарға әсер ететін бұл реформа туралы ашық брифингтер мен әдістемелік нұсқаулықтар жеткіліксіз.

Мигранттар мен қандастар не дейді?

Көптеген мигранттар мен қандастар үшін ең үлкен қиындық – аймақтық шектеулер. Көбінесе олар Алматы мен Астана сияқты ірі қалаларға баруды қалайды. Александр есімді ресейлік азамат Алматыға көшуді жоспарлаған, бірақ жаңа ережелерге байланысты бұл мүмкін болмады. Ол тіпті Сербияға көшуді ойластырып жүр.

Ал Асия есімді этникалық қазақ Ресейден Астанаға көшіп келгеніне қарамастан, қазіргі ережелер бойынша тұруға рұқсат алу қиындап кеткенін айтады. Оның айтуынша, қазақтардың Ресейден келуіне қатысты қоғамда қалыптасқан кейбір қате түсініктер бар.

Неге Қазақстан шетелдіктерге есігін тарылтады?

Саясаткер Ғаз Из Абишевтің айтуынша, бұл жаһандық үрдістің бір бөлігі. Қазір көптеген елдер арзан жұмыс күшінің ағымын шектеп, жоғары білікті мамандарды тартуға бағытталған саясат ұстануда. Қазақстан да осы модельді таңдап отыр. Ел арнайы мамандарды, инженерлерді, IT мамандарын және ғалымдарды тартуды көздейді. Бұл шаралар 2026 жылдың соңына дейін пилоттық жоба ретінде қолданылады, содан кейін оның болашағы шешілетін болады.