جىل سايىن شىلدەنىڭ ءۇشىنشى جەكسەنبىسىندە مەتاللۋرگتەر كاسىبي مەرەكەسىن اتاپ وتەدى – بۇل ەڭبەگى جوعارى بىلىكتىلىك، جاۋاپكەرشىلىك پەن توزىمدىلىكتى قاجەت ەتەتىن ادامدار. 2026 جىلى بۇل كۇن 19 شىلدەگە سايكەس كەلەدى، دەپ حابارلايدى infohub.kz سايتى.
مەرەكە رەسمي تۇردە 1957 جىلى 28 قىركۇيەكتە كسرو جوعارعى كەڭەسى پرەزيديۋمىنىڭ جارلىعىمەن بەكىتىلگەن. ونىڭ قۇرىلۋى مەتاللۋرگيا سالاسى قىزمەتكەرلەرىنىڭ ۇلى وتان سوعىسىنداعى جەڭىس پەن سوعىستان كەيىنگى جىلدارداعى ەل ەكونوميكاسىن قالپىنا كەلتىرۋگە قوسقان زور ۇلەسىن مويىنداۋ بولدى.
كەيىننەن مەرەكەنىڭ مارتەبەسى 1980 جانە 1988 جىلدارى كسرو جوعارعى كەڭەسىنىڭ جاڭا جارلىقتارىمەن راستالدى. كەڭەس وداعى ىدىراعاننان كەيىن مەتاللۋرگ كۇنى رەسەي، قازاقستان، بەلارۋس، ارمەنيا جانە باسقا دا ەلدەردىڭ كۇنتىزبەلەرىندە ساقتالدى.
قازاقستاندا مەتاللۋرگ كۇنى 2003 جىلى قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ جارلىعىمەن رەسمي تۇردە بەكىتىلدى. سونىمەن بىرگە مەرەكەلەۋدىڭ تاريحي كۇنى – شىلدەنىڭ ءۇشىنشى جەكسەنبىسى ساقتالدى.
قازاقستان مەتاللۋرگياسىنىڭ دامۋى كەڭەس كەزەڭىندە باستالدى. نەگىزگى كەزەڭدەردىڭ ءبىرى 1960 جىلى تەمىرتاۋ مەتاللۋرگيا كومبيناتىندا شويىن ءوندىرىسىنىڭ باستالۋى بولدى. سودان بەرى سالا ايتارلىقتاي ءوسىپ، بۇگىندە رەسپۋبليكا ەكونوميكاسىندا جەتەكشى ورىنداردىڭ ءبىرىن الادى.
قازاقستاننىڭ زاماناۋي مەتاللۋرگيا ونەركاسىبى قۋاتتى شيكىزات بازاسىنا جانە دامىعان تاۋ-كەن ءوندىرۋشى جانە مەتاللۋرگيا كاسىپورىندارىنىڭ جەلىسىنە يە. پايدالى قازبالاردىڭ باي قورىنىڭ ارقاسىندا ەل تاۋ-كەن ءوندىرۋ سالاسىنىڭ الەمدىك كوشباسشىلارىنىڭ قاتارىنا كىرەدى جانە حالىقارالىق مەتالل نارىعىندا ماڭىزدى ءرول اتقارادى.
قازاقستاندا قارا مەتاللۋرگيامەن قاتار ءتۇستى مەتاللۋرگيا دا بەلسەندى دامىپ كەلەدى. رەسپۋبليكا مىس، اليۋميني، مىرىش، قورعاسىن، تيتان، ماگني، مارگانەس، ۆولفرام، سونداي-اق باعالى مەتالدار – التىن مەن كۇمىس ءوندىرىپ، ەكسپورتتايدى. قازاقستاندىق كاسىپورىنداردىڭ ءونىمى ىشكى نارىقتا دا، ودان تىس جەرلەردە دە سۇرانىسقا يە.
19 شىلدەدە الەمدە بىرنەشە قىزىقتى مەرەكەلەر اتاپ وتىلەدى. تاڭقۋراي توسابى بار پيروجكي كۇنى – ەڭ جايلى گاسترونوميالىق مەرەكەلەردىڭ ءبىرى. ول 2015 جىلى رەسەيدە اتالىپ باستالدى، وسى ۋاقىت ىشىندە كوپشىلىككە ۇناپ ۇلگەردى. بۇل كۇننىڭ باستى يدەياسى – وزىڭە جانە جاقىندارىڭا ءبىر ءسات جىلۋلىق سىيلاۋ: حوش ءيىستى ءۇي پيروجكيلەرىن ءپىسىرىپ، وتباسىلىق داستارقان باسىندا جينالىپ، جازدىڭ ءدامىن تاتۋ.
پانامادا بالالار كۇنى شىلدەنىڭ ءۇشىنشى جەكسەنبىسىنە كەلەدى. پانامالىق وتباسىلار ءۇشىن بۇل ەرەكشە مەرەكە، بالالارعا بارىنشا كوڭىل بولىنەتىن كۇن. ءداستۇر بويىنشا بالالار ءبىر كۇنگە ەرەسەكتەردىڭ ءرولى مەن مىندەتتەرىن ءوز موينىنا الىپ، وزدەرىن ۇلكەندەردەي سەزىنە الادى، ال ۇلكەندەر بۇل كۇندى شىنىمەن ۇمىتىلماس ەتۋگە تىرىسادى.
قىتايداعى اسپاندى قۇرمەتتەۋ كۇنى (تيان-كۋان سزە) التىنشى ايدىڭ التىنشى كۇنى اتاپ وتىلەدى. مەرەكە اسپانعا ارنالعان جانە العىس پەن دۇعا داستۇرلەرىنە تولى. وتباسىلار مەرەكەلىك داستارقان باسىنا جينالىپ، ۇلتتىق تاعامدار ازىرلەپ، حوش ءيىستى زاتتار مەن قاعاز تىلەكتەرمەن راسىمدەر جاساپ، جوعارى كۇشتەرگە قۇرمەت كورسەتەدى.
جاپونياداعى ايەل-مينيسترلەر كۇنى – ساياسات پەن مەملەكەتتىك باسقارۋدا تابىسقا جەتكەن ايەلدەرگە ارنالعان رەسمي ەمەس كۇن. بۇل كۇن ايەل-كوشباسشىلاردىڭ ۇلەسىن مويىنداۋدى بىلدىرەدى جانە قوعامدىق-ساياسي ومىردە تەڭ مۇمكىندىكتەردىڭ ماڭىزدىلىعىن ەسكە سالادى.