التىن ورداعا كەلگەن شەتەلدىك ساياحاتشىلار تاڭعالىپ: دالاداعى ايەلدەردى الىستان دۋلىعا كيگەن، قولىندا نايزاسى بار جاۋىنگەرلەر دەپ ويلاعان. شىن مانىندە، بۇل — ءداستۇرلى بيىك باس كيىم كيگەن اقسۇيەك ايەلدەر ەدى. ولاردىڭ كيىمدەرى جارقىراعان جىبەك، قاۋىرسىن جانە اسىل تاستارمەن كوز تارتقان. بۇل ورتاعاسىرلىق دالا ءسانىنىڭ قۇرىلىمى تۋرالى Qalam جوباسى ايتىپ بەرەدى، دەپ حابارلايدى infohub.kz.
التىن وردا ايەلدەرىنىڭ بيىك باس كيىمدەرى جاي عانا ادەمى اكسەسسۋار ەمەس ەدى. ولار ارقىلى ايەلدىڭ جاسىن، وتباسىلىق جاعدايىن جانە مارتەبەسىن انىقتاۋعا بولاتىن. بۇل تۋرالى ارحەولوگ، تاريحشى جانە رەستاۆراتور تەتيانا كرۋپا ايتتى.
التىن وردادا اقسۇيەك ايەلدەر مەملەكەت ومىرىنە، ديپلوماتياعا جانە باسقارۋعا بەلسەندى قاتىسقان. قىزداردىڭ كۇندەلىكتى كيىمى ەرلەردىكىنەن ايتارلىقتاي ەرەكشەلەنبەگەن، ءبىراق ۇيلەنگەننەن كەيىن ءبارى وزگەرگەن. بيىك باس كيىمدى تەك تۇرمىسقا شىققان ايەلدەر كيگەن. قىمبات جۇڭگو جىبەگى، التىن، ءىنجۋ، كوگىلدىر تاس جانە سيرەك كەزدەسەتىن قاۋىرسىندار وتباسىنىڭ بايلىعى مەن ىقپالىن كورسەتكەن. سالتاناتتى قابىلداۋلاردا بيلەۋشىلەردىڭ ايەلدەرى قاتاڭ دارەجە بويىنشا تۇرعان. كەيبىر اقسۇيەك ايەلدەردىڭ باس كيىمدەرى سونشالىقتى اۋىر بولعان، كۇڭدەر ولاردى ارتىنان قولداپ تۇرۋعا ءماجبۇر بولعان.
باس كيىمدەردىڭ ارنايى قاڭقاسى بولعان. ول ءپىشىندى ساقتاپ، بيىكتىك قوسقان. سونىمەن قاتار، قۇرىلىم جەڭىل بولعان، سوندىقتان ايەل قوزعالا الاتىن جانە اتقا مىنە الاتىن. قازاقستان اۋماعىندا ارحەولوگتار سول ءداۋىردىڭ بىرەگەي زاتتارىن تابادى. پاۆلودار وبلىسىنداعى مۇقىر شاتقالىنان قايىڭ قابىعىنان، تەرىدەن، قىزىل پارشادان جانە التىن جىپتەردەن جاسالعان باس كيىم تابىلدى. شەبەر قۇرىلىمدى قوزعالىس كەزىندە امورتيزاسيالاناتىنداي ەتىپ ويلاستىرعان. وندا اتقا ءمىنىپ، قاڭقانى سىندىرۋدان قورىقپاي كوشىپ-قونۋعا بولاتىن.
ۇلىتاۋداعى بولعان انا كەسەنەسىنەن تابىلعان جادىگەرلەر جۇڭگو ساراي ءسانىنىڭ كۇشتى اسەرىن كورسەتەدى، ال سارايشىقتا ارحەولوگتار ۆيزانتيا ۇلگىسىندە جاسالعان التىن جىپتەن توقىلعان اسەم شاش تورىن تاپتى. وسىلايشا، جوشى ۇلىسىنداعى ايەلدەر ءسانى جەرگىلىكتى داستۇرلەر مەن ەۋرازيانىڭ ءارتۇرلى بولىكتەرىنىڭ اسەرىن بىرىكتىردى.
ورتاعاسىرلىق باس كيىمدەر ءىزسىز جوعالعان جوق. ولاردىڭ باستى مۇراگەرى قازاقتىڭ قالىڭدىقتىڭ ساۋكەلەسى بولدى. ساۋكەلەنى قىمبات ماتالارمەن، مەتالمەن، تاستارمەن، ىنجۋمەن جانە قاۋىرسىندارمەن بەزەندىرگەن. دەگەنمەن، ونى ورتاعاسىرلىق باس كيىمدەردىڭ ءدال كوشىرمەسى دەپ ساناۋعا بولمايدى. بىرنەشە عاسىر ىشىندە ءپىشىنى مەن قۇرىلىمى ايتارلىقتاي وزگەردى. سونىمەن بىرگە جالپى پرينسيپ ساقتالدى: ايەلدىڭ جوعارى مارتەبەسى بيىك جانە باي بەزەندىرىلگەن باس كيىم ارقىلى كورسەتىلدى.
بۇعان دەيىن «كۋرسيۆ» التىن وردادا قىپشاقتار ۇستەمدىك ەتتى دەگەن تۇسىنىك تاريحي شىندىققا سايكەس كەلمەيتىنىن جازعان بولاتىن. بۇل تانىمال ءميفتى قازاقستاندىق تاريحشى جاقسىلىق سابيتوۆ جوققا شىعاردى.