اقتاۋعا جاقىن ماڭعىستاق تۇبەگىندەگى قاراقاباق قورىمىنان ارحەولوگتار اقسۇيەك ايەلدىڭ جەرلەنگەنىن تاپتى. قابىردە التىن جالاتىلعان اياق كيىمنىڭ مەتالل بولشەكتەرى ساقتالعان. ولجانىڭ جاسى شامامەن 1500 جىل دەپ باعالانۋدا، دەپ حابارلايدى infohub.kz سايتى.
اياق كيىمنەن تەك التىنمەن قاپتالعان مەتالل ەلەمەنتتەر عانا ساقتالعان، الايدا ولاردىڭ ارقاسىندا تۋفليلەر تولىعىمەن قىمبات مەتالدان جاسالعان دەگەن اسەر قالىپتاسادى. اياق كيىممەن بىرگە قابىردەن بەلبەۋ مەن باس كيىمنىڭ اشەكەيلەرى دە تابىلدى.
ارحەولوگتار قابىردە جاس ايەلدىڭ سالتاناتتى كيىممەن جەرلەنگەنىن انىقتادى. بۇل كيىم ونىڭ جوعارى الەۋمەتتىك مارتەبەسىن كورسەتۋگە ارنالعان سياقتى. مارقۇمنىڭ باسىندا دوڭگەلەك التىن جاپسىرمالار مەن قىزىل ماتادان جاسالعان ديادەمامەن بەزەندىرىلگەن باس كيىم بولعان. ماڭدايداعى ورتالىق جاپسىرما انتيكالىق داستۇردەگى مەدۋزا باسىنىڭ بەينەسى — گورگونەون ءپىشىنىن قايتالاعان. التىن جالاتىلعان باسقا دا اشەكەيلەر ەجەلگى سكيف داستۇرلەرىنە جاتادى دەپ بولجانۋدا.
ايتا كەتەرلىگى، كيىم كۇندەلىكتى قولدانۋعا ارنالماعان سياقتى: اياق كيىم مەن بەلبەۋدىڭ ىلگەكتەرىندە قاجەتتى بەكىتكىشتەر جوق، بۇل ولاردىڭ ارنايى جەرلەۋ ءۇشىن جاسالعانىن كورسەتەدى. مۇنداي كيىم قايتىس بولعاننان كەيىن ايەلدىڭ اقسۇيەك بەينەسىن جاساپ، ونىڭ مارتەبەسىن ايقىنداۋى ءتيىس بولعان.
جەرلەۋ V عاسىردىڭ ەكىنشى جارتىسى — VI عاسىردىڭ ءبىرىنشى جارتىسىنا جاتادى. ارتەفاكتىلەر كەيىنگى عۇن جانە پوستعۇن كەزەڭدەرىنە بايلانىستى شيپوۆ گوريزونتى دەپ اتالاتىن كەزەڭگە جات قىزىلادى. وسىعان ۇقساس زاتتار بۇرىن كورشى التىنقازعاننان دا تابىلعان.
زەرتتەۋشىلەر التىن بولشەكتەردىڭ تىكەلەي قاراقاباقتا جاسالۋى مۇمكىن دەپ بولجايدى. ەجەلگى قونىستان مەتاللۋرگيا، زەرگەرلىك، شىنى جاساۋ جانە قىش بۇيىمدارى ءوندىرىسىنىڭ ىزدەرى تابىلدى. بۇل كوشپەلى اقسۇيەكتەرگە ارنالعان ءسان-سالتانات بۇيىمدارىن جاساۋعا ماماندانعان جەرگىلىكتى شەبەرحانالاردىڭ بولعانىن كورسەتۋى مۇمكىن.
ارحەولوگتاردىڭ پىكىرىنشە، قاراقاباقتىڭ ءوزى كاسپي تەڭىزىنىڭ شىعىس جاعالاۋىنداعى ماڭىزدى قولونەر جانە ساۋدا ورتالىعى بولعان. بۇل ايماق ارقىلى ورتالىق ازيا، سولتۇستىك كاۆكاز، ەدىل بويى، وڭتۇستىك ورال جانە باسقا دا اۋماقتاردى بايلانىستىراتىن ساۋدا جولدارى وتكەن.