قازاقستاندىقتار پاتەر ساتىپ الىپ، ونى جالعا بەرۋدى ينۆەستيسيانىڭ ەڭ جاقسى ءتاسىلى دەپ ءجيى ەسەپتەيدى. الايدا ساراپشىنىڭ ەسەپتەۋىنشە، مۇنداي سالىمدار بالاما نۇسقالارمەن سالىستىرعاندا ءتيىمدى ەمەس. بۇل تۋرالى infohub.kz سايتى حابارلايدى.
باسپانا تەك قاجەتتىلىك قانا ەمەس، ينۆەستيسيالىق قۇرال رەتىندە دە قاراستىرىلادى. اقشا سالۋدىڭ ەڭ كەڭ تارالعان يدەياسى – «قازاقستاندىق ارمان»: پاتەر ساتىپ الىپ، ونى جالعا بەرۋ جانە باعانىڭ ۇنەمى ءوسۋىن كۇتۋ. الايدا تاۋەلسىز قارجىلىق كەڭەسشى امان الىمبايەۆ ءوزىنىڭ Telegram-ارناسىندا جالعا بەرىلەتىن باسپانانىڭ باعالى قاعازدار پورتفەلىنە سالىستىرعاندا قانشا تابىس اكەلەتىنىن ەسەپتەدى.
ءبىر قاراعاندا، قازاقستاندا باسپانا قىمباتتاپ جاتقانداي كورىنەدى. ءبىراق ۆاليۋتا باعامىنداعى ايىرماشىلىقتى ەسكەرسەك، جاعداي باسقاشا. 2008 جىلعى ەڭ جوعارى كورسەتكىشتە الماتىدا ءبىر شارشى مەتر شامامەن 2600 دوللار تۇردى. ءقازىر تەڭگەنىڭ نىعايۋىنا قاراماستان، شامامەن 1650 دوللار. 18 جىل وتسە دە، باعا ءالى دە پيكتەن 37%-عا تومەن. تەڭگەمەن ەسەپتەگەندە سول ءبىر شارشى مەتر 2،5 ەسە قىمباتتاعان، ءبىراق ايىرمانى دەۆالۆاسيا «جەپ قويدى». 2022 جىلى باعانىڭ كۇرت سەكىرۋى ءبىرجولعى جاپپاي زەينەتاقى جيناقتارىن الۋمەن تۇسىندىرىلەدى، ول قايتالانبايدى.
2010 جىلى (2008 جىلعى قۇلدىراۋدان كەيىن) پاتەر ساتىپ الۋشىلار ءبىر شارشى مەتر ءۇشىن 1600 دوللار جۇمساعان بولار ەدى، ال قازىرگى باعا 1650 دوللار. ياعني 15 جىلدان استام ۋاقىت ىشىندە ءوسىم جوقتىڭ قاسى: 45 شارشى مەترلىك پاتەردىڭ قۇنى 2010 جىلى دا، 2026 جىلى دا 72 000 دوللاردى قۇرايدى. سونداي-اق دوللار ينفلياسياعا ۇشىرادى. جالداۋ كىرىسىن ەسكەرسەك، جاعداي جاقسىراق، ءبىراق ەڭ ءتيىمدى ەمەس.
الماتى مەن استاناداعى ۇزاق مەرزىمدى جالداۋدىڭ جالپى كىرىستىلىگى ءقازىر تەڭگەمەن جىلىنا 6–8% شاماسىندا — سالىقتار، بوس تۇرۋ، جوندەۋ جانە توزۋ شىعىندارىن شەگەرگەنگە دەيىن. بازالىق مولشەرلەمە 17% بولعاندا، قدكق كەپىلدىگىمەن تەڭگەلىك دەپوزيتتەر — جالعا الۋشىلارسىز، جوندەۋسىز جانە باسقا دا شىعىندارسىز — ايتارلىقتاي كوپ تابىس اكەلەدى. جوعارى ينفلياسيا كەزىندە باسپانا قۇنىنىڭ ءوسۋى مۇلدەم جويىلۋى مۇمكىن: ەگەر جىلدىق ينفلياسيا 10% بولسا جانە باسپانا باعاسى 10%-عا وسسە، ناقتى قۇن وزگەرمەيدى. قازاقستاندىقتار تابىستى تەك جالداۋ ەسەبىنەن الادى، ال قۇن ءوسىمى دەرلىك نولگە تەڭ بولدى.
سالىقتاردى، بوس تۇرۋدان بولعان شىعىنداردى، جوندەۋ جانە امورتيزاسيا شىعىندارىن شەگەرگەننەن كەيىن پاتەر ورتا ەسەپپەن 20–30% كىرىسىنەن ايىرىلادى. دەگەنمەن پايدا وڭ بولىپ قالادى. ناتيجەسىندە پاتەر تازا جالداۋ كىرىسىمەن بىرگە 72 000 دوللاردى شامامەن 133 000 دوللارعا اينالدىرار ەدى، ەگەر جالداۋدان تۇسكەن تابىس قايتا ينۆەستيسيالانسا. سالىستىرۋ ءۇشىن، ءدال سول 72 000 دوللار S&P 500 يندەكسىندە 476 000 دوللارعا دەيىن وسەر ەدى، ال ديۆيدەندتەردى قايتا ينۆەستيسيالاعاندا شامامەن 649 000 دوللارعا جەتەدى. وسىلايشا، پاتەر كاپيتالدى ەكى ەسە ارتتىرسا، يندەكس ونى 7–9 ەسەگە كوبەيتەدى. ءارى 2010 جىل جىلجىمايتىن م ۇلىككە كىرۋدىڭ تاماشا كەزى ەكەنىن ەسكەرسەك؛ 2008 جىلعى پيكتە ساتىپ العاندار ءالى دە شىعىندا.
باسپانانىڭ ينۆەستيسيالىق اكتيۆ رەتىندەگى كىرىستىلىگى سوڭعى 16 جىلدا قور بيرجاسى قورلارىنا ينۆەستيسيالاۋدان تومەن، ال جوعارى ينفلياسيانى ەسكەرسەك، بانك دەپوزيتىنەن دە تومەن. ينۆەستيسيانىڭ ءوز تاۋەكەلدەرى بار ەكەنىن جانە وعان ءتيىستى دايىندىقپەن كەلۋ كەرەكتىگىن ۇمىتپاۋ ماڭىزدى.