قازاقستان مەتالداردى تەرەڭدەتىپ وڭدەۋدى ەل ىشىندە دامىتقانى ءجون، ال شيكىزاتتى شەتەلگە شىعارۋ ءتيىمسىز. بۇل تۋرالى ەكونوميست ايدارحان قۇسايىنوۆ ارمان ابدوللانىڭ YouTube-ارناسىندا سويلەپ، مەتاللۋرگيا سالاسىنداعى احۋالدى تالقىلادى، دەپ حابارلايدى infohub.kz سايتى.
پودكاست بارىسىندا ابدوللا قازاقستان اۋماعى بويىنشا الەمدە توعىزىنشى ورىندا ەكەنىن جانە پايدالى قازبالاردىڭ قورى مول ەكەنىن ەسكە سالدى. سوعان قاراماستان، شيكىزاتتىڭ ەداۋىر بولىگى ءالى كۇنگە شەتەلگە كەتىپ جاتىر.
ول وزگە ۇلگى رەتىندە مۇناي سالاسىن مىسالعا كەلتىردى. قازاقستاندا ءۇش ءىرى مۇناي وڭدەۋ زاۋىتى جۇمىس ىستەيدى، ولاردىڭ ءارقايسىسى شامامەن 6 ملن توننا مۇناي ءونىمىن شىعارادى. قاتار پوليپروپيلەن مەن پوليەتيلەن ءوندىرىسىن قامتيتىن مۇناي حيمياسى دامىپ كەلەدى.
ال مەتاللۋرگيادا، اڭگىمە قاتىسۋشىلارىنىڭ ايتۋىنشا، كورىنىس باسقاشا. تاۋەلسىزدىك العان 35 جىلدان كەيىن قازاقستان مىس كونسەنتراتىن قوسا العاندا، شيكىزاتتىڭ ەداۋىر كولەمىن ءالى دە ەكسپورتتاپ وتىر.
قۇسايىنوۆ ەلگە ءوز وڭدەۋىن دامىتۋعا ينۆەستيسيا سالعان الدەقايدا ءتيىمدى دەپ سەنەدى.
«شيكىزات شىعارىلىپ جاتىر – بۇل فاكت. ميلليونداعان توننا كەتىپ جاتىر، بۇل فاكت. ءبىز مەتالل دەرجاۆاسىنا دا اينالا الار ەدىك»، – دەدى ەكونوميست.
ونىڭ ايتۋىنشا، الەمدە مەتالداردىڭ ماڭىزى ارتىپ، ولار گەوساياسي اكتيۆكە اينالۋدا. جاھاندىق وزگەرىستەر اياسىندا ەلدەرگە ءوز ونەركاسىپتىك بازاسىن يەلەنۋ اسا ماڭىزدى بولىپ وتىر.
«قازىرگى ۋاقىت كۇردەلى. الەم سەگمەنتتەلىپ، بولشەكتەنىپ، بولىنەتىن بولادى، سوندىقتان ۇزاق مەرزىمدى كەلىسىمدەر، ۇزاق مەرزىمدى باعالار، ۇزاق مەرزىمدى تاريفتەر قاجەت»، – دەپ اتاپ ءوتتى قۇسايىنوۆ.
الايدا جەكەلەگەن كومپانيالار ءۇشىن شيكىزات ەكسپورتى وڭايىراق نۇسقا بولىپ قالۋى مۇمكىن. مۇنداي ۇلگى جاڭا وڭدەۋ كاسىپورىندارىن سالۋدى جانە قازاقستان ىشىندە قوسىمشا ينۆەستيسيالاردى تالاپ ەتپەيدى.
دەگەنمەن ەكونوميستىڭ پىكىرىنشە، ناتيجەسىندە الەۋەتتى قوسىمشا قۇننىڭ ەداۋىر بولىگى ەلدەن تىس جەردە جاسالادى.
«ولارعا نەگە اۋرە بولۋ كەرەك، بىردەڭە سالۋ، بىردەڭە دامىتۋ كەرەك پە، قاشان ءبارىن جاي عانا شىعارا بەرۋگە بولادى؟ بىزدە قۇندىلىقتار باسقا ەلگە كوشەتىن بولادى. جەكەلەگەن كورپوراسيالار وسى قۇندىلىقتاردان ۇتادى، ال ەلدەر جالپى العاندا ۇتىلادى»، – دەدى قۇسايىنوۆ.
ونىڭ پىكىرىنشە، تەرەڭ وڭدەۋدى دامىتۋ جاسالاتىن قۇننىڭ باسىم بولىگىن قازاقستان ىشىندە قالدىرۋعا مۇمكىندىك بەرەر ەدى. ونەركاسىپتىڭ وزىنەن بولەك، جۇمىس ورىندارىن قۇرۋ جانە ەكونوميكاعا قوسىمشا ۇلەس قوسۋ تۋرالى ايتىلىپ وتىر.
بۇعان دەيىن نەمىس D.A.R. Metall AG كومپانياسى الاتاۋدا قالدىقتاردى وڭدەۋمەن اينالىساتىنى بەلگىلى بولعان: وسىندا وقىڭىز.