ىلە-الاتاۋ ۇلتتىق پاركىندە جايىلىمدى قالپىنا كەلتىرۋگە ارنالعان ءۇش جىلدىق جوبا اياسىندا مال جايۋعا رۇقسات بەرىلدى. بۇل باستاما حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ قولداۋىمەن جۇزەگە اسىرىلۋدا، ال مال باسى قاتاڭ شەكتەلگەن، سەبەبى ەكوجۇيەگە زيان كەلتىرمەۋ كوزدەلگەن، دەپ حابارلايدى infohub.kz.
2026 جىل بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى تاراپىنان حالىقارالىق جايىلىم جانە جايىلىمدىق مال شارۋاشىلىعى جىلى دەپ جاريالاندى. قازاقستان ءۇشىن بۇل – دەگراداسياعا ۇشىراعان جايىلىمداردى قالپىنا كەلتىرۋگە رەسۋرستار جۇمىلدىرۋ مۇمكىندىگى. اسىرەسە ەلدى مەكەندەرگە جاقىن اۋدانداردا مالدى شەكتەن تىس جايۋ وسىمدىك جامىلعىسىنىڭ تاپتالۋىنا اكەلىپ، ونىڭ قالپىنا كەلۋىنە مۇمكىندىك بەرمەي وتىر.
قارقىندى شامادان تىس جايىلىم كەزىندە جايىلىمدار ءتىپتى دەمالىستان كەيىن دە قالپىنا كەلمەيدى. دەگراداسيا پروسەستەرى سونشالىقتى تەرەڭدەپ كەتكەن، جەردىڭ ونىمدىلىگىن قايتارۋ ءۇشىن ەلەۋلى كۇش پەن قارجى قاجەت.
قازاقستان بيوالۋانتۇرلىلىگىن ساقتاۋ قاۋىمداستىعىنىڭ عىلىمي قىزمەتكەرى الەنا كوشكينانىڭ ايتۋىنشا، باتىس جانە وڭتۇستىك قازاقستاندا جاۋىن-شاشىننىڭ ەڭ جىلدام تومەندەۋى، جەردىڭ دەگراداسياسى مەن ونىمدىلىگىنىڭ كەمۋى بايقالادى. «بۇل – ەڭ پروبلەمالى ايماقتار، وندا العاشقى شارالار قاجەت. سونىمەن قاتار دەگراداسيا توپىراقتىڭ ىشىندە جۇرەدى جانە ونداعان جىلدار بويى قالپىنا كەلمەيتىن بايلانىستار بۇزىلادى. ءبىزدىڭ ۇستىڭگى جاقتان كورگەنىمىز – ايسبەرگتىڭ ۇشى عانا. ەگەر جايىلىمداردىڭ توپىراق رەسۋرستارى بۇزىلۋىنا جول بەرسەك، ونى قالپىنا كەلتىرۋگە وتە كوپ قاراجات جۇمسالادى»، — دەپ اتاپ ءوتتى ول.
جاعدايدى ءىشىنارا جاقسارتۋعا شالعاي جايىلىمدارعا مال ايداۋ – وتگوندى مال شارۋاشىلىعىن قايتا جاڭعىرتۋ كومەكتەسەر ەدى. ءقازىر بۇل تاجىريبە «قازاقستاندا كليماتتىق تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋ جانە جايىلىمداردى قالپىنا كەلتىرۋ ءۇشىن اگروورمانمەليوراسيا» جوباسى اياسىندا قايتا جانداندىرىلۋدا. جوبانى بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ ازىق-ت ۇلىك جانە اۋىل شارۋاشىلىعى ۇيىمى (FAO) جانە جاھاندىق ەكولوگيالىق قور (GEF) قازاقستان ەكولوگيالىق ۇيىمدارى قاۋىمداستىعىمەن سەرىكتەستىكتە قولدايدى. جوبا شامامەن 466 مىڭ گەكتاردى قامتيدى جانە 2024–2027 جىلدارعا ەسەپتەلگەن.
پيلوتتىق ايماقتار رەتىندە اقتوبە وبلىسىنىڭ ايتەكەبي جانە مۇعالجار اۋداندارى، سونداي-اق الماتى وبلىسىنىڭ بالقاش جانە ىلە اۋداندارى تاڭدالدى. بۇل – توپىراق دەگراداسياسى ماسەلەسى وتكىر تۇرعان وسال قۋاڭ ايماقتار (قۇرعاق دالالار مەن شولەيتتەر).
جوبا اياسىندا اقساي اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ بىرنەشە ءىرى فەرمەرلىك شارۋاشىلىقتارى ىلە-الاتاۋ ۇلتتىق پاركىنىڭ اۋماعىندا مال جايۋ مۇمكىندىگىن الدى. ولار «جاي-سەرىكتەستىك» كووپەراتيۆىنە بىرىكتى، ونىڭ قۇرامىندا شامامەن 1200 باس ءىرى قارا مال، 3500 قوي مەن ەشكى، سونداي-اق جىلقىلار بار.
جاقىندا فەرمەرلەرمەن، جوبا مەنەدجەرلەرىمەن، اكىمدىك جانە ۇلتتىق پارك قىزمەتكەرلەرىمەن وتكەن كەزدەسۋدە جايىلىمداردى تۇراقتى باسقارۋ جونىندەگى ۇلتتىق ساراپشى سادىق باقتيار اۋىل ماڭىنداعى جايىلىمداردى قالپىنا كەلتىرۋ جانە وتگوندى مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋ ءۇشىن فەرمەرلەردىڭ بىرىگۋى قاجەت ەكەنىن اتاپ ءوتتى، ويتكەنى جالعىزدان مال ايداۋ ەكونوميكالىق تۇرعىدان ءتيىمسىز. كووپەراتيۆ مۇشەلەرى مالشىلارعا، ۆەتەرينارياعا، تاسىمالداۋعا جانە جايلاۋدا تۇرمىس جاعدايىن جاساۋعا كەتەتىن شىعىنداردى بولىسەدى. مەملەكەت پەن FAO سياقتى حالىقارالىق قۇرىلىمدارعا ءاربىر شارۋاشىلىقپەن جەكە ەمەس، ءبىر زاڭدى تۇلعامەن جۇمىس ىستەۋ وڭايىراق.
اقساي اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ شارۋا قوجالىقتارى كووپەراتيۆى جوبا اياسىندا: مالشىلارعا ارنالعان بەس جىلجىمالى ءۇي، ديزەل وتىنى بار تراكتور، ءارقايسىسى 1 كۆت قۋاتتى كۇن پانەلدەرى، مالعا ارنالعان 10 سۋات جانە ساراپشىلاردىڭ كەڭەستەرىن الادى.
اقساي اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ اكىمى باقىت تۇرەيەۆ «جاي-سەرىكتەستىك» كووپەراتيۆىنىڭ تابىستى تاجىريبەسى باسقا فەرمەرلەرگە ۇلگى بولعانىن ايتتى: تاعى ءۇش شارۋاشىلىق بىرىگۋگە جانە ەكسپەريمەنتكە قاتىسۋعا نيەت ءبىلدىردى.
FAO-نىڭ اقساي اۋىلدىق وكرۋگىندەگى پيلوتتىق جوباسى ءساتتى دەپ تانىلدى. ۇيىمداستىرۋشىلار دەگراداسياعا ۇشىراعان جەرلەردى قالپىنا كەلتىرۋدى جالعاستىرىپ، جايىلىمداردى تۇراقتى باسقارۋدىڭ زاماناۋي ادىستەرىن ەنگىزۋدى جوسپارلاپ وتىر.