شىمكەنتتە Miras Tazalyk جوباسى اياسىندا ىسكە قوسىلعان ءمولدىر سمارت-دارەتحانالار مەن دۋش بولمەلەرى ەكى جىلدان بەرى تابىستى جۇمىس ىستەپ كەلەدى. قازىرگى تاڭدا بۇل نىسانداردى كۇن سايىن كەمىندە مىڭ ادام پايدالانادى، ءارى وسى ۋاقىت بويى ولار ءتيىستى دەڭگەيدە ۇستالىپ كەلەدى، دەپ حابارلايدى infohub.kz سايتى.
جوبا باستالعاندا قالا تۇرعىندارىنىڭ رەاكسياسى ءارتۇرلى بولدى. كوپتەگەن شىمكەنتتىكتەر زاماناۋي سمارت-دارەتحانالاردى تەز بۇزىپ، اقىرىندا ادەتتەگى قالالىق «سورتيرلەرگە» اينالدىرادى دەپ سەنگەن ەدى.
«سكەپتيسيزم تۇسىنىكتى بولدى. قوعامدىق دارەتحانا ءبىزدىڭ قالالاردا تىم ۇزاق ۋاقىت بويى تەك قاتتى قاجەتتىلىك تۋعاندا عانا كىرەتىن قاراڭعى، جايسىز جانە ءجيى لاس ورىندى ءبىلدىردى. ءبىز كەرى لوگيكانى تەكسەرۋدى ۇيعاردىق. ورتانىڭ ءوزى ادامعا: مۇندا تازا، ادەمى جانە ءقاۋىپسىز، مۇندا ءار كەلۋشىنى قۇرمەتتەيدى دەپ ايتاتىنداي ەتىپ جاساۋعا تىرىستىق»، — دەدى «ميراس» ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى نۇركەن حالىقبەرگەن.
سوندىقتان دارەتحانالاردى باسىنان-اق ادەتتەگى قوعامدىق دارەتحانالارعا ۇقسامايتىنداي ەتىپ جاسادى. ىشىنە سەنسورلىق سانتەحنيكا، جاقسى جارىقتاندىرۋ، جەلدەتۋ جانە كونديسيونەرلەر، سونداي-اق بالالاردى تاڭۋ ۇستەلشەلەرى ورناتىلدى. ەرەكشە قاجەتتىلىكتەرى بار ادامدار ءۇشىن بولەك جاعداي قاراستىرىلدى.
الايدا سىرتقى كورىنىس، حالىقبەرگەن ايتقانداي، — ءىستىڭ جارتىسى عانا. دارەتحانا تازا بولىپ قالۋى ءۇشىن ونى ۇنەمى قاداعالاپ وتىرۋ كەرەك.
«ناعىز ستاندارت اشىلۋ كۇنى تۇسىرىلگەن سۋرەتپەن ەمەس، نىساننىڭ ءبىر اي، ءبىر جىل جانە ەكى جىلدان كەيىنگى جاعدايىمەن تەكسەرىلەدى. ادەمى ەسىكتىڭ ارتىندا كۇندەلىكتى تازالاۋ، سۋ، سابىن، شىعىن ماتەريالدارى، جەلدەتۋ، ۇساق جوندەۋ جانە دەمالىسسىز جۇمىس ىستەيتىن كوماندا تۇر. نىسان سالۋ قيىن. «تازا، ءقاۋىپسىز، تەگىن، 24/7» دەگەن ۋادەنى تۇراقتى ۇستاۋ الدەقايدا قيىن»، — دەپ اتاپ ءوتتى حالىقبەرگەن.
Miras Tazalyk ەكسپەريمەنتى ەكى جىل ىشىندە ءوزىن اقتاعان سياقتى. دارەتحانالاردى 500 مىڭنان استام رەت پايدالاندى، ءارى وسى ۋاقىت بويى ولار جارامدى جانە زاماناۋي كۇيدە قالدى. بۇگىندە ءمولدىر كابينالاردى تاۋلىگىنە كەمىندە مىڭ ادام كەلەدى.
العاشىندا كىرۋ QR-كود ارقىلى جۇزەگە اسىرىلسا، ءقازىر بەت-الپەتتى تانۋ جۇيەسى قولدانىلادى. رەكتوردىڭ ايتۋىنشا، جۇيە كەلۋشىلەر اعىنىن باقىلاۋعا جانە قاي ۋاقىتتا قوسىمشا تازالاۋ قاجەت ەكەنىن، كەلەسى نىساندى قايدا اشۋ كەرەكتىگىن تۇسىنۋگە كومەكتەسەدى.
«ءبىز ءۇشىن دەرەكتەر — «smart» سوزىنە اشەكەي ەمەس، كۇندەلىكتى باسقارۋ قۇرالى. جۇيە ناقتى جۇكتەمەنى كورۋگە، قالا تۇرعىندارىنىڭ ادەتتەرى قالاي وزگەرىپ جاتقانىن تۇسىنۋگە جانە كەلەسى نىساننىڭ قايدا قاجەت ەكەنىن انىقتاۋعا كومەكتەسەدى»، — دەدى حالىقبەرگەن.
جوبانى «ميراس» ۋنيۆەرسيتەتى قارجىلاندىرادى، ال شىمكەنت اكىمدىگى ۋچاسكەلەر، كوممۋنيكاسيالاردى قوسۋ جانە كەلىسىمدەر بويىنشا كومەكتەسەدى. العاشقى كابينالاردى سالۋعا قالالىق بيۋدجەتتەن قاراجات بولىنبەگەن.
ەسكە سالايىق، شىمكەنتتىك سمارت-دارەتحانالار بىلتىر حالىقارالىق مويىنداۋعا يە بولىپ، World Toilet Summit 2025-تە الەمدەگى ەڭ ۇزدىك دەپ تانىلدى.
جوبا گيگيەنا دەڭگەيى مەن ويلاستىرىلعان قولجەتىمدىلىگى ءۇشىن جوعارى باعالاندى. سمارت-كابينالاردىڭ نەگىزگى قاعيداتى — تولىق بايلانىسسىز پايدالانۋ. ىشىندە ءبارى سەنسورلارمەن جۇمىس ىستەيدى: قولجۋعىشتاردان باستاپ دارەتحاناعا دەيىن. بۇل تىكەلەي بايلانىستى ازايتىپ، كەڭىستىكتى كەلۋشىلەر ءۇشىن الدەقايدا تازا ءارى جايلى ەتەدى.
بۇعان دەيىن Kursiv LifeStyle الماتىداعى 28 گۆاردياشىل-پانفيلوۆشىلار ساياباعىندا شىمكەنتتە ورناتىلعاندارعا ۇقسايتىن ەرەكشە ءمولدىر دارەتحانا پايدا بولعانىن جازعان ەدى.