- 05 ناۋ. 2024 04:36
- 303
"بالا تاربيەسى - بارشاعا ورتاق"
«بالا تاربيەسى – بارشاعا ورتاق»
شىر ەتىپ ءسابي دۇنيەگە كەلگەن ساتتەن باستاپ اتا - انا الدىندا نازىك تە قيىن ۇلكەن قوعامدىق مىندەت تۇرادى. ول - بالا تاربيەسى. مەكتەپ پەن وتباسى قوعامنىڭ الەۋمەتتىك ينستيتۋتى رەتىندە بالانىڭ دامۋى مەن قالىپتاسۋىنىڭ ماڭىزدى ءبىر باعىتى بولىپ تابىلادى. سوندىقتان دا اتا - انامەن جۇمىستى ۇيىمداستىرۋدىڭ بەلسەندى ادىستەرىن ىزدەستىرۋ جانە ونى ءتيىمدى قولدانۋ مەكتەپتىڭ مىندەتى. ول تاربيە پروسەسىندە جۇزەگە اسادى. تاربيە پروسەسىنە قاتىسۋشىلاردىڭ ءىس - ارەكەتى مەن قارىم - قاتىناسى پەداگوگيكالىق ىقپال ەتۋ ارقىلى جۇزەگە اسادى. تاربيە مازمۇنى وتباسىنان باستاۋ الادى. بۇگىنگى تاربيە ۇردىسىندە ءداستۇرلى ادىستەردىڭ ورنىن كرەاتيۆتى ويلاۋعا تۇرتكى بولاتىن جاڭا پەداگوگيكالىق ادىستەر مەن وزىق اقپاراتتىق تەحنولوگيالار الماستىردى. بۇل ءبىر جاعىنان ءمۇعالىم مەن اتا - انانىڭ ىنتىماقتاستىعىن ارتتىرسا، ەكىنشى جاعىنان تاجىريبەنى ومىردە قولدانا ءبىلۋ مۇمكىندىگىن قالىپتاستىرادى. مەكتەپتىڭ پەداگوگيكالىق ءۇردىسى كۇردەلى جۇيەدەن تۇرادى. ءمۇعالىم، وقۋشى جانە اتا - انا سول پروسەستىڭ سۋبەكتىلەرى بولىپ تابىلادى. ءتالىم - تاربيەدەگى جاراسىمدىلىق - بىرلەسىپ، ىنتىماقتاسىپ جۇمىس ىستەگەن جاعدايدا عانا ۇيلەسىمدىلىك تابادى.
بۇزاقىلىقتىڭ باسى بوس جۇرۋدەن باستالادى. كەيدە ساباقتان جيە قالدىرۋعا ءار ءتۇرلى سىلتاۋلاردى ۇلكەندەردىڭ ءوزى ۇيرەتىپ وتىرعانىن اڭعارماي دا قالۋى مۇمكىن. جاس شىبىقتى قالاي ەكسەڭ، سولاي وسەدى عوي. ءيا، «ۇيادا نە كورسەڭ ۇشقاندا سونى ىلەرسىڭ»، دەمەكشى اتا - انا تاربيەسى بالا ومىرىندە ۇلكەن ءىز قالدىرادى. بالانىڭ بويىنا بارلىق جاقسى قاسيەتتەردى دارىتۋ، ءتىپتى جانىندا جۇرگەن دوستارىنا دەيىن ءمان بەرۋ، تابيعات سىيلاعان دارىنى بولسا دامىتۋ، دۇرىس ءبىلىم الۋىنا جاعداي جاساۋ - اتا - انانىڭ باستى تاربيەسىندە العاشقى ۇستاز - اتا - انا. جانۇيادا تاربيە بالاعا سوزبەن، تەوريامەن دامىمايدى، ۇلكەندەردىڭ ۇلگىسىمەن سىڭەدى.«اكەگە قاراپ ۇل وسەر، شەشەگە قاراپ قىز وسەر»دەيدى حالىق دانالىعى. بالا كىشكەنتاي كەزىنەن - اق ءار نارسەگە اۋەستەنىپ ۇلكەندەرگە كومەكتەسكىسى كەلەدى. بۇعان كەيبىر اكە - شەشە«جۇمىسىمدى بوگەيسىڭ، ىستەپ جاتقان ءىسىمدى بۇلدىرەسىڭ» دەپ ۇرىسىپ جىبەرۋى مۇمكىن. بۇل قاتە تۇسىنىك. كەرىسىنشە، ءوزىڭ جۇمىس ىستەپ جۇرگەندە بالانىڭ قولىنان كەلەتىن ىسىنە جاعداي تۋعىزىپ، ونىڭ ۇيرەنۋىنە كومەكتەسكەن ورىندى. ءتىپتى بالاعا بەرگەن تاپسىرماڭىزدىڭ اياعىنا دەيىن ورىندالۋىنا توزىمدىلىكپەن باقىلاۋ كەرەكتىگىن دە ۇمىتپاعان ءجون. ءوستىپ بالانىڭ بىرتە - بىرتە ەڭبەككە دەگەن بولاشاعىنا جول اشىلادى. ءارى ىستەگەن ءىسىنىڭ ۇقىپتى دا تىندىرىمدى ورىندالۋىنا باعىت بەرەسىز. بالانىڭ جاقسى ءىسىن ماداقتاپ، تەرىسىن وڭ ەتىپ ءتۇسىندىرىپ وتىرسا، ول دا ەرەسەكتەردى سىيلاپ، كەز كەلگەن تاپسىرماسىن ورىنداۋعا قارسىلىق بىلدىرمەيدى. ورىنسىز ۇرىسۋ، زەكۋ، سۇراقتارىنا دورەكى، كەلتە جاۋاپ بەرۋ نەمەسە ءادىل تالاپ قويا الماۋ اتا - انانىڭ بەدەلىن تۇسىرەدى. اتا - انا - بالا تاربيەسىندەگى باستى تۇلعا. سوندىقتان اكە دە، شەشە دە بالالارىنىڭ جان دۇنيەسىنە ءۇڭىلىپ، مىنەز - قۇلقىنداعى ەرەكشەلىكتەرى جەتىك بىلگەنى ءجون.
قورىتىندىلاي كەلە، تاربيە ءۇردىسىنىڭ ءبىر تاراۋى aتا - انالارمەن جۇمىس دەسەك، وتباسىنان باستالاتىن تاربيە مەكتەپ ومىرىنەن جالعاسىن تابادى. بۇگىنگى ماقسات - ءاربىر بالاعا تۇبەگەيلى بىلىممەن مادەنيەتتىڭ نەگىزدەرىن ءبىلۋ جانە ولاردىڭ جان – جاقتى دامۋىنا اتا - انا، مەكتەپتىڭ جاعداي جاساۋى بولىپ تابىلادى. اتا - انالار مەكتەپپەن تىعىز بايلانىستا بولۋ كەرەك. بالانى وقىتۋ مەن تاربيەلەۋدىڭ ءادىس - تاسىلدەرى جانە تۇرلەرى اتا - انالارمەن مۇعالىمدەرگە پايداسى تيەر دەگەن ويدامىن. بالا، اتا – انا جانە مەكتەپ وسى ءۇش وداق بىرلەسە جۇمىس اتقارعاندا عانا تابىستى ناتيجەگە قول جەتكىزە الامىز. نازارلارىڭىزعا راحمەت!
شىر ەتىپ ءسابي دۇنيەگە كەلگەن ساتتەن باستاپ اتا - انا الدىندا نازىك تە قيىن ۇلكەن قوعامدىق مىندەت تۇرادى. ول - بالا تاربيەسى. مەكتەپ پەن وتباسى قوعامنىڭ الەۋمەتتىك ينستيتۋتى رەتىندە بالانىڭ دامۋى مەن قالىپتاسۋىنىڭ ماڭىزدى ءبىر باعىتى بولىپ تابىلادى. سوندىقتان دا اتا - انامەن جۇمىستى ۇيىمداستىرۋدىڭ بەلسەندى ادىستەرىن ىزدەستىرۋ جانە ونى ءتيىمدى قولدانۋ مەكتەپتىڭ مىندەتى. ول تاربيە پروسەسىندە جۇزەگە اسادى. تاربيە پروسەسىنە قاتىسۋشىلاردىڭ ءىس - ارەكەتى مەن قارىم - قاتىناسى پەداگوگيكالىق ىقپال ەتۋ ارقىلى جۇزەگە اسادى. تاربيە مازمۇنى وتباسىنان باستاۋ الادى. بۇگىنگى تاربيە ۇردىسىندە ءداستۇرلى ادىستەردىڭ ورنىن كرەاتيۆتى ويلاۋعا تۇرتكى بولاتىن جاڭا پەداگوگيكالىق ادىستەر مەن وزىق اقپاراتتىق تەحنولوگيالار الماستىردى. بۇل ءبىر جاعىنان ءمۇعالىم مەن اتا - انانىڭ ىنتىماقتاستىعىن ارتتىرسا، ەكىنشى جاعىنان تاجىريبەنى ومىردە قولدانا ءبىلۋ مۇمكىندىگىن قالىپتاستىرادى. مەكتەپتىڭ پەداگوگيكالىق ءۇردىسى كۇردەلى جۇيەدەن تۇرادى. ءمۇعالىم، وقۋشى جانە اتا - انا سول پروسەستىڭ سۋبەكتىلەرى بولىپ تابىلادى. ءتالىم - تاربيەدەگى جاراسىمدىلىق - بىرلەسىپ، ىنتىماقتاسىپ جۇمىس ىستەگەن جاعدايدا عانا ۇيلەسىمدىلىك تابادى.
بۇزاقىلىقتىڭ باسى بوس جۇرۋدەن باستالادى. كەيدە ساباقتان جيە قالدىرۋعا ءار ءتۇرلى سىلتاۋلاردى ۇلكەندەردىڭ ءوزى ۇيرەتىپ وتىرعانىن اڭعارماي دا قالۋى مۇمكىن. جاس شىبىقتى قالاي ەكسەڭ، سولاي وسەدى عوي. ءيا، «ۇيادا نە كورسەڭ ۇشقاندا سونى ىلەرسىڭ»، دەمەكشى اتا - انا تاربيەسى بالا ومىرىندە ۇلكەن ءىز قالدىرادى. بالانىڭ بويىنا بارلىق جاقسى قاسيەتتەردى دارىتۋ، ءتىپتى جانىندا جۇرگەن دوستارىنا دەيىن ءمان بەرۋ، تابيعات سىيلاعان دارىنى بولسا دامىتۋ، دۇرىس ءبىلىم الۋىنا جاعداي جاساۋ - اتا - انانىڭ باستى تاربيەسىندە العاشقى ۇستاز - اتا - انا. جانۇيادا تاربيە بالاعا سوزبەن، تەوريامەن دامىمايدى، ۇلكەندەردىڭ ۇلگىسىمەن سىڭەدى.«اكەگە قاراپ ۇل وسەر، شەشەگە قاراپ قىز وسەر»دەيدى حالىق دانالىعى. بالا كىشكەنتاي كەزىنەن - اق ءار نارسەگە اۋەستەنىپ ۇلكەندەرگە كومەكتەسكىسى كەلەدى. بۇعان كەيبىر اكە - شەشە«جۇمىسىمدى بوگەيسىڭ، ىستەپ جاتقان ءىسىمدى بۇلدىرەسىڭ» دەپ ۇرىسىپ جىبەرۋى مۇمكىن. بۇل قاتە تۇسىنىك. كەرىسىنشە، ءوزىڭ جۇمىس ىستەپ جۇرگەندە بالانىڭ قولىنان كەلەتىن ىسىنە جاعداي تۋعىزىپ، ونىڭ ۇيرەنۋىنە كومەكتەسكەن ورىندى. ءتىپتى بالاعا بەرگەن تاپسىرماڭىزدىڭ اياعىنا دەيىن ورىندالۋىنا توزىمدىلىكپەن باقىلاۋ كەرەكتىگىن دە ۇمىتپاعان ءجون. ءوستىپ بالانىڭ بىرتە - بىرتە ەڭبەككە دەگەن بولاشاعىنا جول اشىلادى. ءارى ىستەگەن ءىسىنىڭ ۇقىپتى دا تىندىرىمدى ورىندالۋىنا باعىت بەرەسىز. بالانىڭ جاقسى ءىسىن ماداقتاپ، تەرىسىن وڭ ەتىپ ءتۇسىندىرىپ وتىرسا، ول دا ەرەسەكتەردى سىيلاپ، كەز كەلگەن تاپسىرماسىن ورىنداۋعا قارسىلىق بىلدىرمەيدى. ورىنسىز ۇرىسۋ، زەكۋ، سۇراقتارىنا دورەكى، كەلتە جاۋاپ بەرۋ نەمەسە ءادىل تالاپ قويا الماۋ اتا - انانىڭ بەدەلىن تۇسىرەدى. اتا - انا - بالا تاربيەسىندەگى باستى تۇلعا. سوندىقتان اكە دە، شەشە دە بالالارىنىڭ جان دۇنيەسىنە ءۇڭىلىپ، مىنەز - قۇلقىنداعى ەرەكشەلىكتەرى جەتىك بىلگەنى ءجون.
قورىتىندىلاي كەلە، تاربيە ءۇردىسىنىڭ ءبىر تاراۋى aتا - انالارمەن جۇمىس دەسەك، وتباسىنان باستالاتىن تاربيە مەكتەپ ومىرىنەن جالعاسىن تابادى. بۇگىنگى ماقسات - ءاربىر بالاعا تۇبەگەيلى بىلىممەن مادەنيەتتىڭ نەگىزدەرىن ءبىلۋ جانە ولاردىڭ جان – جاقتى دامۋىنا اتا - انا، مەكتەپتىڭ جاعداي جاساۋى بولىپ تابىلادى. اتا - انالار مەكتەپپەن تىعىز بايلانىستا بولۋ كەرەك. بالانى وقىتۋ مەن تاربيەلەۋدىڭ ءادىس - تاسىلدەرى جانە تۇرلەرى اتا - انالارمەن مۇعالىمدەرگە پايداسى تيەر دەگەن ويدامىن. بالا، اتا – انا جانە مەكتەپ وسى ءۇش وداق بىرلەسە جۇمىس اتقارعاندا عانا تابىستى ناتيجەگە قول جەتكىزە الامىز. نازارلارىڭىزعا راحمەت!