Қазақстанда салықтарды мәжбүрлеп өндіріп алу ҚР Салық кодексінің 190-бабына сәйкес 1 АЕК-тен (2026 жылы 4 325 теңге) асатын қарыз болған кезде қауіп төндіреді. Алдымен борышкерге 10 күн мерзімге хабарлама жіберіледі, содан кейін 5 күнге салық бұйрығы беріледі, одан кейін іс сот орындаушыларына тапсырылады. Төлемеушілерге шоттар мен мүлікке тыйым салу, меншікті тәркілеу және елден шығуға тыйым салу сияқты шаралар қолданылуы мүмкін, деп хабарлайды infohub.kz сайты.
Қазақстандықтардың салық төлеу бойынша бірнеше түрлі міндеттемелері болуы мүмкін: мүлік салығы – жер учаскесі мен жылжымайтын мүлік үшін төлемдерді қамтиды; көлік салығы – автомобиль немесе басқа да көлік құралдары болған кезде; жеке табыс салығы (ЖТС) – әдетте жалақыдан ұсталады, бірақ кейбір кіріс түрлері бойынша декларация толтыру қажет. Егер төлемді уақытында немесе толық көлемде енгізбесеңіз, қарызға өсімпұл есептеледі. Ал әрі қарай төлемеген жағдайда мәжбүрлеп өндіріп алу шаралары қолданылуы мүмкін.
ҚР Салық кодексінің (СК) 190-бабына сәйкес, мұндай салдар жеке тұлғаның салық берешегі 1 АЕК-тен – 2026 жылға 4 325 теңгеден асатын болса, орын алады. "Жеке тұлғаның салық берешегі деп жеке кәсіпкер ретінде тіркелген жеке тұлғаның немесе жеке практикамен айналысатын адамның кәсіпкерлік қызметпен және жеке практикамен байланысты емес салық міндеттемелері бойынша салық берешегі түсініледі", – деп атап өтілген кодексте.
Салықтар қалай өндіріледі? Кодексте атап өтілгендей, қазақстандықтарға алдымен салық берешегін өтеу туралы хабарлама келеді – 20 жұмыс күнінен кешіктірілмей. Оның орындалу мерзімі – тапсырылған күннен кейінгі 10 жұмыс күні (СК 83-бабы). Егер ол аяқталса, ал қарыз өтелмесе, өндіріп алу туралы салық бұйрығы шығарылады. Бұл жағдайда жеке тұлғаларға бұйрықты орындау үшін тапсырылған күннен кейінгі 5 жұмыс күні беріледі (СК 190-бабы).
Ал егер бұйрық орындалмаса, ол мәжбүрлеп орындау үшін әділет органдарына немесе ЖСП аймақтық палатасына жіберіледі. Бұл жағдайда борышкерге әсер етудің келесі шаралары қолданылуы мүмкін: шоттар мен мүлікке тыйым салу; жылжымалы және жылжымайтын мүлікті, сондай-ақ құқық белгілейтін құжаттарды тәркілеу; қарыз бойынша мерзімді төлемдерді үш айдан астам уақыт төлемегенде немесе берешек сомасы 40 АЕК-тен (2026 жылға 173 000 теңге) жоғары болғанда "шығуға тыйым салынған" азамат мәртебесін беру.
Сондай-ақ, егер берешек 40 АЕК-тен (173 000 теңге) асса, борышкерге сот орындаушыларының қызметін төлеуге тура келеді. Салық бұйрығының күшін жоюға қазақстандықтар тек мына жағдайларда қол жеткізе алады: оны шығару тәртібінің бұзылуы анықталса; қарыз толық өтелсе; сот банкроттығы немесе төлем қабілеттілігін қалпына келтіру рәсімі қолданылса. Сондықтан мұндай салдарды болдырмау үшін салықтарды уақытында төлеу және төленген сомаларды тексеру ұсынылады.