İle-Alataý ulttyq parkinde jaıylymdy qalpyna keltirýge arnalǵan úsh jyldyq joba aıasynda mal jaıýǵa ruqsat berildi. Bul bastama halyqaralyq uıymdardyń qoldaýymen júzege asyrylýda, al mal basy qatań shektelgen, sebebi ekojúıege zıan keltirmeý kózdelgen, dep habarlaıdy infohub.kz.
2026 jyl Birikken Ulttar Uıymy tarapynan Halyqaralyq jaıylym jáne jaıylymdyq mal sharýashylyǵy jyly dep jarıalandy. Qazaqstan úshin bul – degradasıaǵa ushyraǵan jaıylymdardy qalpyna keltirýge resýrstar jumyldyrý múmkindigi. Ásirese eldi mekenderge jaqyn aýdandarda maldy shekten tys jaıý ósimdik jamylǵysynyń taptalýyna ákelip, onyń qalpyna kelýine múmkindik bermeı otyr.
Qarqyndy shamadan tys jaıylym kezinde jaıylymdar tipti demalystan keıin de qalpyna kelmeıdi. Degradasıa prosesteri sonshalyqty tereńdep ketken, jerdiń ónimdiligin qaıtarý úshin eleýli kúsh pen qarjy qajet.
Qazaqstan bıoalýantúrliligin saqtaý qaýymdastyǵynyń ǵylymı qyzmetkeri Alena Koshkınanyń aıtýynsha, batys jáne ońtústik Qazaqstanda jaýyn-shashynnyń eń jyldam tómendeýi, jerdiń degradasıasy men ónimdiliginiń kemýi baıqalady. «Bul – eń problemaly aımaqtar, onda alǵashqy sharalar qajet. Sonymen qatar degradasıa topyraqtyń ishinde júredi jáne ondaǵan jyldar boıy qalpyna kelmeıtin baılanystar buzylady. Bizdiń ústińgi jaqtan kórgenimiz – aısbergtiń ushy ǵana. Eger jaıylymdardyń topyraq resýrstary buzylýyna jol bersek, ony qalpyna keltirýge óte kóp qarajat jumsalady», — dep atap ótti ol.
Jaǵdaıdy ishinara jaqsartýǵa shalǵaı jaıylymdarǵa mal aıdaý – otgondy mal sharýashylyǵyn qaıta jańǵyrtý kómekteser edi. Qazir bul tájirıbe «Qazaqstanda klımattyq turaqtylyqty qamtamasyz etý jáne jaıylymdardy qalpyna keltirý úshin agroormanmelıorasıa» jobasy aıasynda qaıta jandandyrylýda. Jobany Birikken Ulttar Uıymynyń Azyq-túlik jáne aýyl sharýashylyǵy uıymy (FAO) jáne Jahandyq ekologıalyq qor (GEF) Qazaqstan ekologıalyq uıymdary qaýymdastyǵymen seriktestikte qoldaıdy. Joba shamamen 466 myń gektardy qamtıdy jáne 2024–2027 jyldarǵa eseptelgen.
Pılottyq aımaqtar retinde Aqtóbe oblysynyń Áıtekebı jáne Muǵaljar aýdandary, sondaı-aq Almaty oblysynyń Balqash jáne İle aýdandary tańdaldy. Bul – topyraq degradasıasy máselesi ótkir turǵan osal qýań aımaqtar (qurǵaq dalalar men shóleıtter).
Joba aıasynda Aqsaı aýyldyq okrýginiń birneshe iri fermerlik sharýashylyqtary İle-Alataý ulttyq parkiniń aýmaǵynda mal jaıý múmkindigin aldy. Olar «Jaı-Seriktestik» kooperatıvine birikti, onyń quramynda shamamen 1200 bas iri qara mal, 3500 qoı men eshki, sondaı-aq jylqylar bar.
Jaqynda fermerlermen, joba menedjerlerimen, ákimdik jáne ulttyq park qyzmetkerlerimen ótken kezdesýde jaıylymdardy turaqty basqarý jónindegi ulttyq sarapshy Sadyq Baqtıar aýyl mańyndaǵy jaıylymdardy qalpyna keltirý jáne otgondy mal sharýashylyǵyn damytý úshin fermerlerdiń birigýi qajet ekenin atap ótti, óıtkeni jalǵyzdan mal aıdaý ekonomıkalyq turǵydan tıimsiz. Kooperatıv músheleri malshylarǵa, veterınarıaǵa, tasymaldaýǵa jáne jaılaýda turmys jaǵdaıyn jasaýǵa ketetin shyǵyndardy bólisedi. Memleket pen FAO sıaqty halyqaralyq qurylymdarǵa árbir sharýashylyqpen jeke emes, bir zańdy tulǵamen jumys isteý ońaıyraq.
Aqsaı aýyldyq okrýginiń sharýa qojalyqtary kooperatıvi joba aıasynda: malshylarǵa arnalǵan bes jyljymaly úı, dızel otyny bar traktor, árqaısysy 1 kVt qýatty kún panelderi, malǵa arnalǵan 10 sýat jáne sarapshylardyń keńesterin alady.
Aqsaı aýyldyq okrýginiń ákimi Baqyt Túreev «Jaı-Seriktestik» kooperatıviniń tabysty tájirıbesi basqa fermerlerge úlgi bolǵanyn aıtty: taǵy úsh sharýashylyq birigýge jáne eksperımentke qatysýǵa nıet bildirdi.
FAO-nyń Aqsaı aýyldyq okrýgindegi pılottyq jobasy sátti dep tanyldy. Uıymdastyrýshylar degradasıaǵa ushyraǵan jerlerdi qalpyna keltirýdi jalǵastyryp, jaıylymdardy turaqty basqarýdyń zamanaýı ádisterin engizýdi josparlap otyr.