InfoHub Logo

Bul týraly Infohub.kz aqparat agenttigi habarlaıdy.

Qytaı Syrtqy ister mınıstri Van I jaqynda ótkizgen úlken baspasóz máslıhatynda álemdik arenadaǵy ózekti máselelerge qatysty Qytaıdyń ustanymyn aıqyndady. Ol halyqaralyq quqyq pen saýdany qorǵaý, Taıaý Shyǵystaǵy jaǵdaı, Qytaı-AQSH jáne Qytaı-Reseı qarym-qatynastary, sondaı-aq Globaldyq Ońtústiktiń róli týraly suraqtarǵa jaýap berdi.

Qytaı-Reseı strategıalyq seriktestigi

Van I Qytaı men Reseı arasyndaǵy qarym-qatynastyń kez kelgen jahandyq qıyndyqtarǵa qaramastan myzǵymas ekenin atap ótti. Onyń aıtýynsha, bul seriktestik ózara teńdik, qurmet jáne tıimdilikke negizdelgen, bul jańa tıptegi memleketaralyq qatynastardyń baǵytyn aıqyndaıdy. Eki el bir-biriniń múddelerin qurmettep, eshkimge óz erkin tańbaıtynyn, sondaı-aq úshinshi taraptarǵa qarsy baǵyttalmaǵan saıasat ustanatynyn málimdedi.

Taıaý Shyǵystaǵy jaǵdaı jáne Iran máselesi

AQSH pen Izraıldiń Iranǵa jasaǵan soqqylarynan týyndaǵan Taıaý Shyǵystaǵy shıelenis týraly suraqqa Van I Qytaıdyń beıtarap jáne obektıvti ustanymyn bildirdi. Ol birden-bir sheshim – otty toqtatý ekenin aıtyp, soǵys eshkimge paıda ákelmeıtinin, tek jańa óshpendilik týdyratynyn eskertti. Qytaı memleketterdiń egemendigin qurmetteýge, kúsh qoldanýdan bas tartýǵa, ishki isterge aralaspaýǵa, saıası retteýge jáne iri derjavalardyń konstrýktıvti ról atqarýyna shaqyrdy.

Qytaı-AQSH qarym-qatynastary

AQSH pen Qytaı arasyndaǵy qarym-qatynastyń kúrdeli kezeńdi bastan keshirip jatqanyn moıyndaı otyryp, Van I eki el arasyndaǵy baılanystyń úzilýi álemge keri áser etetinin aıtty. Ol ózara qurmet, beıbit qatar ómir súrý jáne tıimdi yntymaqtastyq negizinde qarym-qatynasty damytýǵa shaqyrdy. Eki el basshylarynyń jeke baılanystarynyń mańyzdylyǵyn atap ótip, aldaǵy kezdesýlerge jaqsy daıyndyq qajettigin jetkizdi.

Azıadaǵy aımaqtyq jaǵdaı

Azıadaǵy turaqtylyq pen damýǵa toqtalǵan mınıstr, kórshi eldermen dostyq qarym-qatynas ornatý Qytaıdyń syrtqy saıasatynyń basymdyǵy ekenin atap ótti. Ol Qytaıdyń aımaqtyq qaýipsizdiktiń tiregi jáne damýdyń qozǵaýshy kúshi ekenin, aımaqtyq alaýyzdyq pen bloktyq qaqtyǵystardy týdyrýdan aýlaq ekenin basa aıtty.

Sheteldegi azamattar men kompanıalardy qorǵaý

Sheteldegi qytaı azamattary men kompanıalarynyń quqyqtary men múddelerin qorǵaýdyń mańyzdylyǵyn atap ótken Van I, dıplomatıalyq qyzmettiń bul baǵyttaǵy jumystaryn baıandady. Ótken jyly júzdegen tótenshe jaǵdaılardyń sheshilgenin, myńdaǵan konsýldyq qorǵaý isteriniń qarastyrylǵanyn jáne sheteldegi azamattardyń qaýipsizdigin qamtamasyz etý úshin atqarylǵan sharalardy tizip ótti.

Globaldyq Ońtústiktiń róli

Globaldyq Ońtústiktiń álemdik basqarý júıesin reformalaýdaǵy róline toqtalǵan mınıstr, bul elderdiń álemdik ekonomıkadaǵy úlesiniń artyp kele jatqanyn jáne kóppolárly álemniń damýyna negizgi kúsh ekenin aıtty. Ol Globaldyq Ońtústiktiń birligi men yntymaqtastyǵyn nyǵaıtyp, beıbitshilik, damý jáne ózara tıimdilik týyn kóterýge shaqyrdy.

Eýropamen qarym-qatynas

Eýropa elderimen qarym-qatynastyń jylyna bastaǵanyn aıtqan Van I, ekijaqty saýdanyń artqanyn jáne saıası baılanystardyń belsendilengenin atap ótti. Ol Eýropany kóppolárly álemniń mańyzdy bóligi jáne Qytaı úshin negizgi seriktes retinde qarastyratynyn jetkizdi. Eýropanyń Qytaıdy básekeles emes, seriktes retinde kóretin oıly azamattarynyń kóbeıip kele jatqanyn atap ótti.

Palestına-Izraıl qaqtyǵysy

Sektor Gazadaǵy jaǵdaıdyń halyqaralyq moraldyq shekaralardy buzyp otyrǵanyn aıtqan mınıstr, palestına máselesin sheshýdiń jalǵyz joly – «eki memlekettik sheshim» ekenin basa aıtty. BUU-nyń bul proseste jetekshi ról atqarýy kerektigin jáne Palestına halqynyń da basqa halyqtar sıaqty beıbit ómir súrýge quqyǵy bar ekenin atap ótti.

«Chımerıka» konsepsıasy jáne AQSH-pen qarym-qatynas

Qytaıdyń «Chımerıka» konsepsıasyn qabyldamaıtynyn, biraq álemdik daǵdarystardy eńserý úshin teń quqyqty jáne rettelgen kóppolárly álem qurýdy usynatynyn aıtty. Ol Qytaıdyń eshqashan gegemonıaǵa umtylmaıtynyn jáne basqa elderdiń ishki isterine aralaspaıtynyn málimdedi.

Latyn Amerıkasymen yntymaqtastyq

Latyn Amerıkasymen yntymaqtastyqtyń ózara qoldaýǵa negizdelgenin jáne bul qarym-qatynastardyń eshqandaı úshinshi tarapqa qarsy baǵyttalmaǵanyn aıtty. Qytaıdyń bul aımaqtaǵy elderdiń damý jolyn tańdaý quqyǵyn qurmetteıtinin jáne olardyń ishki isterine aralaspaıtynyn atap ótti.

Qytaı-Afrıka qarym-qatynastary

Afrıkamen 70 jyldyq dostyq qarym-qatynastyń beriktigin atap ótken Van I, bul baılanystardyń jańa kezeńde jańa bıikterge kóteriletinin aıtty. Ol Qytaıdyń Afrıka elderine ımporttyq baj salyǵyn 100% jeńildetetinin jáne gýmanıtarlyq almasýlar jyly aıasynda kóptegen is-sharalar ótkiziletinin habarlady.

Jahandyq ekonomıka jáne proteksıonızm

Proteksıonızm men tarıftik kedergilerdi álemdik ekonomıkaǵa zıan keltiretin áreketter dep ataǵan mınıstr, Qytaıdyń ashyq jáne ınklúzıvti ekonomıkalyq jahandanýdy qoldaıtynyn aıtty. Ol Qytaıdyń álemdik ekonomıkanyń ósýine úles qosatyn negizgi qozǵaýshy kúsh bolyp qala beretinin jáne álemdik saýda júıesin nyǵaıtýǵa atsalysatynyn málimdedi.

Qytaı-Japonıa qarym-qatynastary

Qytaı-Japonıa qarym-qatynastarynyń damý baǵytyn Tokıonyń tańdaýyna baılanysty ekenin aıtqan Van I, Japonıanyń Taıvan máselesindegi ustanymyn synǵa aldy. Ol Japonıanyń tarıhı qatelikterden sabaq alýy kerektigin jáne Qytaıdyń egemendigine eshkimniń qol suǵa almaıtynyn atap ótti.

Ońtústik Qytaı teńizindegi jaǵdaı

Ońtústik Qytaı teńiziniń álemdegi eń tyǵyz, qaýipsiz jáne erkin teńiz aımaǵy ekenin aıtqan mınıstr, aımaqtaǵy beıbitshilik pen yntymaqtastyq jańa narratıviniń qalyptasyp kele jatqanyn atap ótti. Ol Ońtústik Qytaı teńizindegi minez-qulyq kodeksi boıynsha kelissózderdiń mańyzdy kezeńge jetkenin jáne jyl sońyna deıin kelisimge kelýge úmittenetinin bildirdi.

Qytaı-Úndistan qarym-qatynastary

Qytaı men Úndistan arasyndaǵy qarym-qatynastyń jaqsarý jolyna túskenin aıtqan Van I, eki eldiń seriktes ekenin, básekeles emes ekenin atap ótti. Ol eki eldiń ózara senim men yntymaqtastyqty nyǵaıtyp, aımaqtyq beıbitshilik pen turaqtylyqty qamtamasyz etýge úles qosýy kerektigin aıtty.

Taıvan máselesi

Taıvannyń Qytaıdyń ajyramas bóligi ekenin jáne bul máseleniń Qytaıdyń ishki isi ekenin taǵy da rastaǵan mınıstr, eshkimniń Taıvandy Qytaıdan bólip ala almaıtynyn málimdedi. Ol «Taıvannyń táýelsizdigine» qarsylyq jáne Qytaıdyń birigýin qoldaýdyń zamanaýı úrdis ekenin jáne oǵan eshkim tosqaýyl qoıa almaıtynyn atap ótti. «Kim onymen birge, sol órkendeıdi, al kim oǵan qarsy, sol joıylady» degen sózdermen sózin qorytyndylady.