Almatyda taǵy da turǵyn úıdi qosarlap satý boıynsha janjal órship tur. IRIS turǵyn úı kesheninen taýnhaýstardy tolyq tólegen 28 otbasy (jalpy somasy 1,359 mlrd teńgeden astam) úıleriniń úshinshi tulǵalarǵa qaıta resimdelgenin jáne bankke kepilge berilgenin bildi. Endi satyp alýshylarǵa óz múlkin qaıta satyp alý usynylyp otyr. Buǵan deıin «Taý-Kóktem» (qazirgi Silver Hills) turǵyn úı kesheninde osyndaı jaǵdaı bolǵan, onda úleskerler 20 jyl boıy páter de, aqsha da ala almaı júr, dep habarlaıdy infohub.kz saıty.
Jańa narazylyqtyń sebebi – Qaraǵaıly shaǵyn aýdanyndaǵy IRIS turǵyn úı kesheniniń 28 otbasynyń tarıhy. Satyp alýshylardyń aıtýynsha, olar taýnhaýstardy qurylys kezeńinde-aq tolyq tólep, qurylys salýshyǵa jalpy 1,359 mlrd teńgeden astam aýdarǵan. Bir úıdiń quny 44 mln men 70 mln teńge aralyǵynda bolǵan. Qurylys salýshy keshendi 2022 jyly tapsyrýǵa ýáde bergen, biraq merzimderin sozyp kelgen. 2023 jyldyń sońy – 2024 jyldyń basynda keıbir satyp alýshylarǵa kiltter berilip, qabyldaý-tapsyrý aktilerine qol qoıylyp, jóndeý jumystaryn bastaýǵa ruqsat etilgen. Onnan astam otbasy árleý jumystaryna aqsha salyp, úılerine kóship kirgen, alaıda keshende áli gaz jáne tolyq abattandyrý bolmaǵan.
Múliktiń basqa adamdarǵa resimdelgenin turǵyndar, olardyń aıtýynsha, 2025 jyldyń mamyrynda ǵana bilgen – sonda keshenge Bank CenterCredit ókilderi kelgen. Úleskerlerdiń advokaty Anar Qatebaevanyń málimdeýinshe, 22 úı qurylys salýshynyń aınalasyndaǵy segiz adamǵa jazylyp, keıin bankke kepilge berilgen. Satyp alýshylar ókilderiniń aqparaty boıynsha, osy múlik kepilimen bank 1,5 mlrd teńgeden astam nesıe bergen. Endi qarjy uıymy kepildiń tolyq qunyn óteýdi talap etedi. Úleskerler olarǵa tolyq tólegen úılerin qaıta satyp alý usynylyp otyr dep esepteıdi.
2025 jyldyń qarashasynda satyp alýshylar polısıaǵa júgindi. Qazir quqyq qorǵaý organdary asa iri kólemdegi jymqyrý týraly qylmystyq isti tergep jatyr, al qurylys salýshy kompanıanyń basshysy Kaır Topolov ustaldy. Zardap shekkender tek qurylys salýshynyń ǵana emes, sonymen qatar úılerdiń nomınaldy ıeleriniń, baǵalaýshylardyń, onyń isker seriktesteriniń jáne nesıe resimdeýge qatysqan bank qyzmetkerleriniń de áreketterin tekserýdi talap etedi.
IRIS turǵyn úı kesheniniń tarıhy – Almatydaǵy adamdardyń turǵyn úıdi tolyq tólep, keıin páterleriniń basqa ıelerge ótip ketkenin bilgen birinshi jaǵdaı emes. Osyǵan uqsas janjal jıyrma jylǵa jýyq ýaqyttan beri «Taý-Kóktem» turǵyn úı kesheniniń aınalasynda jalǵasyp keledi. Bul keıin aıaqtalyp, Silver Hills dep atalyp, ekinshi ret satyldy. Remızovka shaǵyn aýdanyndaǵy elıtalyq keshenniń qurylysy 2006 jyly bastalǵan. Jobamen Building Service JSHS aınalysqan. Kompanıa Almatynyń bókterinde 12 úı salýǵa ýáde berip, úleskerlerden alty mıllıard teńgeden astam qarajat tartqan. Sonymen qatar, qurylys salýshy «Nýrbankten» (ol kezde Rahat Álıevke tıesili) jalpy somasy 92,5 mıllıon dollarǵa tórt nesıe jelisin ashqan.
Tartylǵan qarajatqa qaramastan, qurylysty aıaqtaý múmkin bolmady. Birneshe jyldan keıin jumys toqtap, ondaǵan otbasy tólengen páterlerinsiz qaldy. Keıbir satyp alýshylar ıpotekamen turǵyn úı satyp alǵan jáne úleskerler ókili Andreı Kaznacheevtiń aıtýynsha, olar kóp jyldar boıy – kire almaǵan páterleri úshin nesıelerin tóleýdi jalǵastyrǵan.
Keıinirek tergeý Building Service basshylyǵynyń qurylysqa arnalǵan aqshany shyǵaryp jibergenin anyqtady. İs materıaldarynda merdigerlermen jasalǵan sharttar bolǵan, olar boıynsha aıtarlyqtaı somalar aýdarylǵan, alaıda jumystardyń oryndalǵanyn rastaıtyn qujattar bolmaǵan. Osyndaı epızodtardyń biri Tımýr Konakbaev basqarǵan «BTA-Investstroıgrýpp» JSHS-men baılanysty bolǵan. 2008 jyly kompanıa beton jáne qaptaý jumystary boıynsha merdigerlik alǵan. Alaıda is materıaldarynda oryndalǵan jumystardyń aktileri men tehnıkalyq qadaǵalaý qorytyndylary bolmaǵan, al merdigerge aqsha aýdaryla bergen. Keıin Konakbaev laýazymynan ketken, al is materıaldaryna sáıkes, kompanıany naqty basqarý Igor Jakovqa ótken, biraq ádilet organdarynda resmı ózgerister tirkelmegen. Aqshalaı esep aıyrysýdan basqa, iste Konakbaevqa quny 15 mln teńge bolatyn avtokólik berilgeni aıtylǵan.
Igor Jakov 2020 jyly sotpen úleskerlerdiń qarajatyn jymqyrǵany úshin kináli dep tanylyp, alty jylǵa bas bostandyǵynan aıyryldy. Alaıda turǵyn úı kesheniniń tarıhy munymen aıaqtalmady. Qurylys toqtaǵannan keıin aıaqtalmaǵan ǵımarat pen jer kredıtorlarǵa ótti. 2017 jyldyń sońynda Building Service nysandy JA Collection Company kolektorlyq kompanıasyna 50 mln teńgege berdi. Sol kúni kolektorlyq agenttik ony «Kók Báıterek» JSHS-ne 56 mln teńgege qaıta satty. Mámileniń ereksheligi – tolyq derlik salynǵan turǵyn úı kesheni qujattarda aıaqtalmaǵan qurylys materıaldary retinde ótken. Al úleskerler ókilderi silteme jasaǵan táýelsiz saraptama nysandy keminde 4,5 mlrd teńgege baǵalaǵan.
Keıbir úleskerler jańa ınvestor qurylysty aıaqtap, olarǵa tólengen páterlerdi beredi dep úmittendi. Kelissózderdegi negizgi tulǵalardyń biri zańger Iýrı Kývshınnıkov boldy. Buryn ol alǵashqy qurylys salýshymen daýlarda aldanǵan satyp alýshylardyń múddesin bildirip, adamdarǵa turǵyn úı alýǵa ýáde berilgen kezdesýlerge qatysqan. Keıin Kývshınnıkov aıaqtalmaǵan nysandy qaıta satyp alǵan «Kók Báıterek» JSHS-niń basshysy boldy. Jańa ıesi qujattardy qaıta resimdep, qurylysty aıaqtap, keshenniń ataýyn Silver Hills dep ózgertti. 2023 jyldyń naýryzynda turǵyn úı kesheni resmı túrde paıdalanýǵa berildi. Alaıda páterler bastapqy úleskerlerge berilmedi. Jańa ıesi Building Service-tiń satyp alýshylar aldyndaǵy mindettemeleri oǵan aýyspaǵanyn málimdedi. Osydan keıin aıaqtalǵan keshendegi páterler jańa klıentterge satyla bastady.
Osylaısha, sol múlik eki ret satyldy: aldymen 2000-jyldardyń ortasynda «Taý-Kóktem» úleskerlerine, sodan keıin Silver Hills brendimen jańa satyp alýshylarǵa. Alǵashqy ınvestorlar páterlerinsiz jáne salǵan qarajatynyń kóp bóligin qaıtara almaı qaldy.
Qurylys toqtaǵannan keıin úleskerlerdiń bir bóligi men iri ınvestorlar turǵyn úı-qurylys kooperatıvine birigip, nysandy aıaqtaý máselesin óz betinshe sheshýge tyrysty. Osydan keıin olar men Igor Jakov arasynda jańa janjal týyndady. Burynǵy qurylys salýshy keıbir qatysýshylar tólemsiz páter alýǵa jáne jobany is júzinde ıemdenýge tyrysqanyn aıtty. Alaıda qylmystyq is materıaldary, býhgalterlik qujattar men saraptama qorytyndylary osy ınvestorlardyń kem degende bir bóliginiń Building Service kasasyna aqsha salǵanyn kórsetti.
Atap aıtqanda, iste kásipker jáne Almaty qalalyq máslıhatynyń burynǵy depýtaty Galym Sadıbekov atalady. Qujattar boıynsha, 2006 jyldan 2009 jylǵa deıin ol senimdi adamdary arqyly birneshe páterdi, avtoturaq oryndaryn jáne qoımalardy tolyq tólegen. Jeke múlik paketteriniń quny 118,6 mln, 72,8 mln jáne 40,7 mln teńgeni quraǵan. Kompanıa kasasyna aqshanyń túskenin 2019 jylǵy 8 qazandaǵy ekonomıkalyq saraptama qorytyndysy rastady. Building Service-tiń burynǵy býhgalteri betpe-bet kezdesýler men sotta aqshanyń qabyldanyp, «1S» bazasynda kórsetilgenin aıtty. Sonymen qatar, is materıaldarynda basqa da mámileler atalǵan. Mysaly, kásipker Sagıatýlla Sarsenov pen onyń qaryndasyna basqa qurylys jobasy boıynsha jeke esep aıyrysý aıasynda jalpy quny shamamen eki mıllıon dollar bolatyn úsh páter berilgen. İs materıaldaryna sáıkes, bul páterler úshin aqsha tikeleı «Taý-Kóktem» jobasynyń kasasyna túspegen.
2025 jyldyń sáýirinde Almatyda Building Service isi boıynsha ekinshi proses aıaqtaldy. Aıyptalýshylar laýazymynda Igor Jakov, Murat Nurǵazıev, Valerı Daýrenbekov jáne Álıa Qorǵanova boldy. Sot olardy senip tapsyrylǵan múlikti ıemdený nemese ysyrap etýde kináli dep tanydy. Alaıda osy proses boıynsha eshkim naqty jaza almady. Daýrenbekov qaıtys bolýyna baılanysty jaýapkershilikten bosatyldy, qalǵandary – eskirý merziminiń ótýine baılanysty. Keıbir jábirlenýshilerge sot materıaldyq zalaldy óteýdi taǵaıyndady. Alaıda bastapqy úleskerlerdiń kópshiligi áli de shamamen 20 jyl buryn qurylysqa salǵan páterlerin de, aqshasyn da ala almaı otyr. Naqty jazany buryn tek Igor Jakov – 2020 jylǵy úkim boıynsha – alǵan bolatyn.
Úleskerler arasynda Rýstam Baıalıev esimdi adamnyń róline qatysty jeke suraqtar týyndady. Baıalıevtiń tegi sot materıaldary men proses qatysýshylarynyń aıǵaqtarynda birneshe ret ataldy. Bir sot sheshiminde Baıalıev «Kók Báıterek» JSHS-niń quryltaıshylarynyń biri dep atalǵan, biraq ashyq tirkeý derekteri muny rastamaǵan. Basqa qujatta ol úleskerlerdiń biri retinde kórsetilgen. Jábirlenýshilerdiń ókili Andreı Kaznacheev bul Rýstam Baıalıev pen joǵary memlekettik laýazymdardy atqarǵan sheneýniktiń bir adam ekenin aıtty. Onyń aıtýynsha, Baıalıev úleskerlermen kezdesýlerge qatysyp, ózin ınvestor retinde tanystyryp, qurylys aıaqtalǵannan keıin adamdardyń páterlerin alatynyna ýáde bergen. Jábirlenýshiler tergeý men sottan Baıalıevti jaýapqa tartýdy jáne onyń nysandy berýdegi yqtımal rólin tekserýdi birneshe ret suraǵan. Proses qatysýshylarynyń aıtýynsha, tıisti ótinishhattar ne qabyldanbaǵan, ne nátıjesiz qalǵan. Bir jaǵdaıda, úleskerlerdiń sózinshe, tergeýshi Baıalıevtiń ornalasqan jerin májbúrlep jetkizý úshin anyqtaı almaǵanyn habarlaǵan. Sonymen birge, materıaldarda atalǵan adam men Prezıdent Ákimshiliginiń burynǵy qyzmetkeri bir adam ekenin resmı túrde rastaý múmkin bolmady.
Baıalıevtiń nysanmen baılanysy sottarda birneshe ret aıtyldy: qurylys salýshy Igor Jakov Baıalıev Kývshınnıkovpen birge qorqytý arqyly ony aıaqtalmaǵan nysandy berýge májbúrlegenin málimdedi; úleskerler biraýyzdan Baıalıevtiń olardan «ınvestısıalaýǵa» kedergi jasamaýdy ótinip, barlyq salymshylar páterlerin alatynyna ýáde bergenin aıtty; jábirlenýshilerdiń qolynda aýdıo jazba bolǵan, onda «Kók Báıterek» JSHS ókilderi men Baıalıev retinde tanylǵan adam Almaty prokýroryna baryp, qajetti adamdardy alaıaqtyq úshin túrmege otyrǵyzbaýdy jáne olardy bosatý týraly qaýly shyǵarýdy suraǵanyn talqylaǵan.
2025 jyldyń qarashasynda Prezıdent Ákimshiligi Orda.kz suraýyna jaýap berdi. Vedomstvo aımaqtyq damý monıtorıńi bóliminiń meńgerýshisi Rýstam Baıalıevtiń kórsetilgen kezeńde «Astanaenergoservıs» AQ basqarma tóraǵasy, sodan keıin prezıdenttiń is basqarýshysynyń orynbasary bolyp jumys istegenin habarlady. Osylaısha Aqordada olardyń qyzmetkeriniń «Kók Báıterek» JSHS-ne qatysy joq dep málimdedi. Resmı jaýapta memlekettik qyzmetshilerge kásipkerlik qyzmetpen aınalysýǵa tyıym salynatyny da eske salyndy. Alaıda «Astanaenergoservıs» AQ óte daýly uıym. «Astanaenergoservıs» 1999 jyly qurylǵannan bastap 2019 jylǵa deıin astanada elektr energıasyn bólýde deldal rólin atqardy. 2019 jyly bılik AQ-ny joıý týraly málimdep, sebep retinde joǵary shyǵyndardy atady. Jylyna «Astanaenergoservıske» shamamen mıllıard teńge jumsalatyny, onyń shamamen 600 mıllıony eńbekaqy qoryna ketetini anyqtaldy. PÁ jaýabyna sáıkes, joıý týraly málimdemelerge deıin keminde tórt jyl boıy Rýstam Baıalıev «Astanaenergoservıstiń» basqarma tóraǵasy bolǵan. Kompra.kz derekterine qaraǵanda, 2019 jyly da, keıin de «Astanaenergoservıs» ómir súrýin toqtatpaǵan jáne áli kúnge deıin jumys isteıdi. Onda tek basshylar men quryltaıshylar ózgergen. 2019 jylǵy 19 maýsymnan 2025 jylǵy 30 qazanǵa deıin quryltaıshy «Astana» ÁKK bolsa, sońǵy jyly – Qarjy mınıstrliginiń Memlekettik múlik jáne jekeshelendirý komıteti. PÁ jaýabyna qaraǵanda, osy ýaqyttyń kóp bóliginde Rýstam Baıalıev te basqarma tóraǵasy bolǵan, óıtkeni prezıdenttiń is basqarýshysy laýazymyna ol tek 2024 jyldyń qańtarynda aýysqan. 2015 jyly Baıalıevtiń mansap joly 2014 jylǵy jeltoqsannan 2016 jylǵy naýryzǵa deıin Astana ákiminiń orynbasary bolǵan Nuraly Álıevpen qıylysqan. Orda.kz redaksıasy bir adam týraly aıtylyp jatqanyn rastamaıdy. Ol tek ártúrli qylmystyq isterdiń materıaldarynda atalǵan tektiń sáıkes kelýine nazar aýdarady.
Bastapqy satyp alýshylar páterlerdi qaıtarýǵa tyrysqan kezde, úleskerlerdiń keıbir ókilderine qatysty qylmystyq ister qozǵala bastady. 2022 jyldyń shildesinde jeke sot oryndaýshysy Silver Hills ǵımaratyn birneshe kúnge jaýyp tastady. Tergeý nusqasy boıynsha, «Kók Báıterek» JSHS jumysynyń toqtatylýyna baılanysty 68 mln teńgeden astam zalal keltirildi. 2025 jyldyń mamyrynda sot oryndaýshysy ókilettikterin asyra paıdalanǵany úshin kináli dep tanylyp, eki jylǵa bas bostandyǵyn shekteý jazasyna kesildi. Keıin apelásıalyq saty is boıynsha qaıta ekonomıkalyq saraptama júrgizýdi tapsyrdy. Úleskerler ókilderi Andreı Kaznacheev pen Ksenıa Safronovaǵa qatysty da qylmystyq is qozǵaldy. Kaznacheev aıyptaýlardy negizsiz dep atap, ǵımaratty tyıym salý týraly sheshimdi sot oryndaýshysy óziniń derbes prosestik tulǵa retinde qabyldaǵanyn kórsetti. Úleskerlerdiń ózderi buryn «Kók Báıterek» JSHS ókilderine qatysty qylmystyq is qozǵap, páterlerdi qaıta satý mán-jaılaryn tekserýdi suraǵan. Alaıda quqyq qorǵaý organdary olardyń áreketterinen qylmys quramyn tappaǵan.
Nátıjesinde, 2006–2009 jyldary turǵyn úı tólegen adamdar eshnársesiz qaldy. Keshenniń ózi aıaqtalyp, paıdalanýǵa berildi jáne turǵyndarmen toltyryldy, biraq ondaǵy páterler basqa satyp alýshylarǵa tıesili. Alǵashqy qurylys salýshynyń basshylary kináli dep tanyldy, alaıda kópshiligi eskirý merziminiń ótýine baılanysty qylmystyq jaýapkershilikten bosatyldy. Nysandy jańa ıesine berý mámileleri kúshin joımady, al bastapqy úleskerlerdiń páterlerge quqyǵy tanylmady. Endi IRIS turǵyn úı kesheniniń satyp alýshylary da osyndaı málimdemeler jasap otyr. «Taý-Kóktem» tarıhyna qatysýshylar sıaqty, olar da múlikti tolyq tólegenderin, biraq keıin turǵyn úıdiń basqa adamdarǵa qaıta resimdelip, bankke kepilge berilgenin bilgenderin aıtady. Eki istiń mán-jaılary ártúrli, al IRIS jaǵdaıyna túpkilikti quqyqtyq baǵany tergeý men sot áli berýi kerek. Degenmen satyp alýshylar úshin nátıje ázirge birdeı: adamdar ondaǵan mıllıon teńge tóledi, biraq kiltter men qujattardyń ornyna kópjyldyq sot talqylaýlary jáne óz múlkin qaıta satyp alý usynysyn aldy.