InfoHub Logo

Qazaqstanda mınımal jalaqyny eki esege jýyq kóterý týraly jańalyq eldi eleńdetti. Alaıda, ekonomıser bul qadamnyń azamattardyń tabysyn arttyrýǵa qanshalyqty áser etetinine kúmánmen qaraıdy. Nelikten bul bastama kútken nátıje bermeı, halyqtyń ál-aýqatyn jaqsartýǵa ne kedergi bolyp otyrǵanyn taldap kóreıik.

Bul týraly Infohub.kz aqparat agenttigi habarlaıdy.

Bastysy – ózimizdi aldap qalmaý

Jýyrda Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstri Asqarbek Ertaev úkimet aldynda sóz sóıledi. Brıfıńte jýrnalıserdi azamattardyń tabysyn arttyrýǵa baǵyttalǵan vedomstvonyń josparlary qyzyqtyrdy. Mınımal jalaqyny kóterý máselesi de qozǵaldy.

Mınıstr bul suraqqa naqty jaýap bermedi. Qashan kóteriletinin, qansha adamdy qamtıtynyn naqtylamady. Tipti, mınımal jalaqy alatyndardyń jartysynan kóbi memlekettik mekemelerde jumys isteıtinine qaramastan, nege ony jappaı kóterý qajettigi týraly tikeleı suraqqa da mınıstr túsinbegendeı boldy.

«Mınımal jalaqyny kóterý ekonomıkanyń barlyq salalaryna, memlekettik, kvazımemlekettik jáne jeke sektorlarǵa qatysty bolady. Sondyqtan bul sheshim tek memlekettik deńgeıde ǵana emes, jumys berýshilermen de talqylanady», - dep jaýap berdi Asqarbek Ertaev.

Alaıda, statısıka boıynsha, 100 myń teńgege deıin jalaqy alatyndardyń 55%-y memleketke jumys isteıdi. Olar – dárigerler, muǵalimder jáne keıbir basshylar. Demek, memleket jumys berýshilerdiń az jalaqy tóleıtini týraly aıtqanda, negizinen ózi týraly aıtady.

Ekonomıstiń pikiri

Ekonomıs, DESHT Institutional Transformation Group analıtıkalyq ortalyǵynyń jetekshisi Qýanysh Jaıkovtyń aıtýynsha, úkimet azamattardyń tabysyn oılasa, búdjet salasy qyzmetkerleriniń jalaqysyn jaı ǵana kóterýi kerek edi. Tym quryǵanda, jalaqyny kóterý týraly shýly bastamalardyń ornyna.

«Shyn máninde, mınımal jalaqyny kóterý týraly aıta otyryp, memleket óz qyzmetkerleriniń jalaqysyn kóbeıtýge ýáde berip otyr. Eger solaı bolsa, onda jaı kóterińizder. Nege bárine qatysty bolatyn shartty ereje jasaý kerek, eger másele negizinen memlekettik sektorǵa qatysty bolsa? 100 myń teńgeden az jalaqy alatyndardyń jartysynan kóbi memleketke jumys isteıdi. Al memleket retteıtin salalar bar ǵoı: jeńildikpen nesıe alatyndar, sýbsıdıa alatyndar jáne t.b. Osy jeńildikterdiń sharttaryna qyzmetkerlerdiń mınımal jalaqysyn jazýǵa ne kedergi?» - dep túsinbeıtinin aıtty ekonomıs.

Kez kelgen jalaqyny «syzýǵa» bolady

Sonymen qatar, ol mınımal jalaqyny eki esege jýyq kóterý týraly málimdeme oryndalsa da, qazaqstandyqtardyń naqty tabysyna az áser etetinin esepteıdi.

«Mınımal jalaqy quraly Batystan kelgen. Biraq onda mınımal jalaqy jumys istegen saǵat úshin esepteledi. Bizde – aıyna. Al jumys berýshiler qyzmetkerdi jarty stavkaǵa, shırek stavkaǵa nemese saǵattyq jumysqa alýy múmkin. Iaǵnı, úkimet qandaı «mınımaldy» bekitse de, kez kelgen kásipker jumysshyǵa qalaǵanyn tóleı beredi», - dep túsindirdi ol.

Bul jaǵdaıda Qazaqstandaǵy mınımal jalaqyny mıllıon teńgege deıin kóterýge bolady, al bıznes árbir kóterilýge qyzmetkerdiń jumys isteıtin resmı saǵattaryn qysqartý arqyly jaýap beredi.

Ekonomıstiń oıynsha, azamattardyń naqty tabysy onsha ózgermeıdi.

«Astanada mınımal jalaqyny kóterý óte az adamdarǵa qatysty bolady, al agrarlyq óńirlerde kóptegen adamdarǵa áser etedi. Biraq, oıymsha, bıznes bul jańalyqty eńserý úshin árdaıym amal tabady. Birneshe senarı bolýy múmkin. Birinshisinde bıznes qyzmetkerlerdiń jartysyn qysqartyp, qalǵandaryna eki ese jumys istetip qoıady. Ekinshisinde olarǵa: «Maǵan mınımal jalaqy eki ese kóbeıdi, sondyqtan resmı túrde seni jumystan shyǵaramyn. Biraq ekeýiń de jumys isteńder, tek sen ózińniń jalaqyńnyń jartysyn oǵan berip otyr». Sonda jumysshylar, skoree vsego, kelise ketedi», - dep eńbek aqy qoryn ońtaılandyrýdyń qarapaıym sqemasyn túsindirdi Jaıkov.

Mundaı sqemalardy memlekettiń tekserip, anyqtaýy múmkin emes: árbir jumysshynyń janyna ınspektor qoıa almaıdy.

Al keıin, mınımal jalaqynyń eki ese kóterilýi qazaqstandyqtardyń naqty tabysyna esh áser etpegende, sheneýnikterge qolyn jaıyp, barlyq múmkindikti jasaǵanyn, biraq sarań jeke kásipkerler óz qyzmetkerlerine jalaqyny kóterýden bas tartýdyń jolyn tapqanyn aıtý yńǵaıly bolady.