Jańa Konstıtýsıa qabyldanyp, memlekettiń ulttyq jáne aqparattyq qaýipsizdikke kóńil bólýi kúsheıgen soń zańdy suraq týyndaıdy: Qazaqstandaǵy sheteldik jýrnalıser men blogerlerdiń jumys isteý erejeleri jańa shyndyqqa qanshalyqty saı? Bul týraly infohub.kz saıty habarlaıdy.
Búginde eldegi sheteldik buqaralyq aqparat quraldarynyń qyzmeti, onyń ishinde Syrtqy ister mınıstrligi arqyly retteledi. Alaıda is júzinde sheteldik tilshilerdiń naqty neni túsiretini, qaıda túsirip jatqany jáne jınalǵan materıaldyń qalaı paıdalanylatyny baqylaýsyz qalyp otyr.
Áńgime jýrnalısik qyzmetti nemese sóz bostandyǵyn shekteý týraly emes. Másele basqada: Qazaqstan aýmaǵynda kásibı qyzmetpen aınalysatyn sheteldik azamattar aıqyn ári túsinikti erejelerdi ustanýy kerek pe, ásirese sezimtal nysandar men aqparatqa qatysty bolǵanda.
Mundaı tetikter demokratıalyq memleketterde de bar. Mysaly, Fransıada turaqty tilshi retinde jumys isteıtin sheteldik jýrnalıser pres-kartany rásimdeýdiń belgilengen tártibinen ótedi. Eýropalyq odaqqa kirmeıtin elderdiń jýrnalıseri úshin qosymsha kóshi-qon rásimderi qarastyrylǵan. Sonymen qatar Fransıada qoǵamdyq oryndarda túsirilim júrgizý keı jaǵdaıda aldyn ala ruqsatty talap etedi, al nysandar men eskertkishterde jumys isteý úshin jaýapty uıymdarmen kelisý qajet.
Ulybrıtanıada da sezimtal nysandardy qorǵaýdyń arnaıy quqyqtyq rejımderi bar. Zańnama ulttyq qaýipsizdik turǵysynan eń sezimtal sanalatyn prohibited places — tyıym salynǵan oryndar mańyndaǵy keıbir áreketter úshin jaýapkershilikti kózdeıdi. Brıtandyq bılik jýrnalısik qyzmettiń ózi qylmysqa aınalmaıtynyn bólek atap ótedi: munda árekettiń maqsaty men tıisti shekteýlerdiń bolýy mańyzdy.
Tipti Ulybrıtanıanyń qarapaıym memlekettik mekemelerinde túsirilim toby músheleri týraly málimetti aldyn ala usynýǵa, ruqsat alýǵa jáne belgilengen kirý erejelerin saqtaýǵa mindetti bolýy múmkin. Mysaly, mundaı talaptar Ulttyq muraǵatta túsirilim kezinde qoldanylady. Iaǵnı halyqaralyq tájirıbe kórsetkendeı: jýrnalısıka bostandyǵy men memlekettiń qaýipsizdik talaptary qatar ómir súre alady.
Sıfrlyq tehnologıalar damyǵan saıyn jýrnalıs, bloger, strımer jáne táýelsiz kontent avtory arasyndaǵy shekara bulyńǵyrlana túsýde. Búginde kamera men smartfony bar bir adam qysqa ýaqytta aqparat jınap, ony mıllıondaǵan adamǵa tarata alady. Sondyqtan tek qatańdatý úshin qatańdatý emes, qoldanystaǵy tásilderdi qaıta qarap, naqtylaý qajettiligi týyndaıdy:
sheteldik jýrnalıser men blogerlerdiń jumys erejelerin naqty aıqyndaý;
jýrnalısik qyzmet pen qarapaıym týrızmdi ajyratý;
sezimtal nysandarda túsirilim júrgizýdiń túsinikti tártibin belgileý;
belgilengen talaptardy buzǵany úshin jaýapkershilikti kúsheıtý;
akredıtteý men baqylaýdyń ashyq júıesin qamtamasyz etý;
sonymen birge zańdy jýrnalısik qyzmetke jáne qoǵamǵa mańyzdy aqparatqa qoljetimdilikke kepildik berý.
Búgingi másele sheteldik jýrnalıserdi Qazaqstanǵa kirgizý-kirgizbeýde emes. Másele qazirgi erejeler eldiń ashyqtyǵyn, jýrnalısıka bostandyǵyn jáne ulttyq qaýipsizdikti bir mezgilde qanshalyqty qamtamasyz ete alatynynda.
Aqparattyq soǵys pen kontenttiń sıfrlyq taralýynyń jańa shyndyǵyn eskersek, bul tásilderdi qaıta qaraý qajettiligi barǵan saıyn ózekti bolyp kórinedi.