InfoHub Logo

Qazaqstannyń qoımalarynda ondaǵan jyldar boıy jatqan, biraq qyrýar aqsha turatyn saıgak múıizi endi zańdy túrde satylymǵa shyǵarylady. Bul sheshim jabaıy tabıǵatty qorǵaý men paıdalanýdaǵy jańa kezeńdi bildiredi.

Bul týraly Infohub.kz aqparat agenttigi habarlaıdy.

Qazaqstan álemdegi saıgak popýlásıasynyń 98%-dan astamyn shoǵyrlandyratyn el retinde, osy sırek kezdesetin janýardyń qundy týyndysy – múıizin zańdy aınalymǵa engizýge daıyndalýda. Ekologıa jáne tabıǵı resýrstar mınıstri Erlan Nysanbaev 2026 jyldan bastap saıgak múıizin satý bastalatynyn málimdedi. Bul shara janýarlardy qorǵaýǵa jáne brakonerlikke qarsy kúreske baǵyttalǵan.

Saıgak: Qyrylýdan rekordtyq sanǵa deıingi jol

Saıgak – Eýrazıa dalasynyń ejelgi turǵyny, muz dáýirin aman ótkergen janýar. Búginde Qazaqstan onyń basty mekenine aınalǵan. Alaıda, qazirgi molshylyq – bul ondaǵan jyldar boıy júrgizilgen qorǵaý jumystarynyń nátıjesi.

XX ǵasyrdyń ortasynda memlekettik qorǵaý aıasynda saıgak popýlásıasy belsendi túrde qalpyna keltirildi. 1974 jyly Qazaqstandaǵy saıgak sany 1,2 mıllıonǵa jetip, bul – keńestik kezeńdegi eń joǵary kórsetkish boldy. Janýarlar ónerkásiptik aýqymda aýlandy: eti qoı etinen arzanǵa satylyp, múıizi eksportqa jiberildi.

Keńes Odaǵynyń ydyraýy saıgak úshin apatqa aınaldy. Qorǵaý júıesi quldyrap, dalalar ınspektorlardan bosady. Brakonerler tek múıizdi ǵana ańdydy. Osy kezeńde «Altyn Dala» tabıǵatty qorǵaý bastamasy bastaldy. 1999 jyly bılik atýǵa moratorıı jarıalady.

Qorǵaý sharalary nátıje berdi: 2015 jyldyń sáýirine qaraı janýarlar sany 295 myńnan asty. Alaıda, sol jyldyń mamyr aıynda Betpaqdala popýlásıasy pasterellez aýrýynan qyrylyp, 80%-dan astam janýar óldi. Bul janýarlardyń bıologıalyq osaldyǵyn kórsetti.

2017-2023 jyldar aralyǵynda saıgak sany 12,6 ese ósti. 2023 jylǵy esep boıynsha, jalpy sany 1,9 mıllıonǵa jetti. Al 2025 jylǵy kóktemgi sanaq 3,9 mıllıondy kórsetip, 1974 jylǵy tarıhı maksımýmdy úsh eseden asyrdy.

Mundaı ósim jańa mindetterdi týdyrdy. Saıgaktar malmen jaıylym úshin básekelesip, egistikterdi taptaıdy. Ǵalymdar qazirgi sany Qazaqstan dalasynyń eseptelgen azyq qorynan úsh ese artyq ekenin eskertedi. Sondaı-aq, Qazaqstan Qytaıǵa 1,5 myń saıgak berý týraly sheshim qabyldady.

Múıiz – «altyn ken»

Saıgak múıizi dástúrli qytaı medısınasynda qyzýdy túsiretin, qurysýǵa qarsy jáne tynyshtandyratyn qural retinde joǵary baǵalanady. Onyń qoldanys aıasy keń: qyzý, baýyr aýrýlary, bas aýrýlary, qurysýlar, astma.

Bul derıvattar «Ohotzooprom» RMQK qoımalarynda saqtalyp keldi. Popýlásıany basqarý kezinde 232 157 múıiz tańbalandy.

2025 jyldyń jeltoqsanynda jaǵdaı túbegeıli ózgerdi. Samarqandta ótken SITES (túrleri joıylyp bara jatqan jabaıy faýna men floramen halyqaralyq saýda konvensıasy) konferensıasynda Qazaqstanǵa tek memlekettik qorlardaǵy múıizderdi satý quqyǵy berildi. Jalpy jetkizilim kólemi úsh jyl ishinde 30 tonnamen shekteldi.

Ekologıa mınıstrliginiń habarlaýynsha, qazirgi ýaqytta saıgak múıiziniń eksporty máselesi talqylanýda. Zańnamaǵa ózgerister engizilip, sheteldik naryq zerttelýde. Múıizdi satý tetigi SITES talaptaryna sáıkes ázirlenýde.

Áleýetti satyp alýshylar negizinen Qytaı Halyq Respýblıkasynyń kompanıalary. Importtaýshy el úshin mindetti talaptardyń biri – taýardyń barlyq tizbegi boıynsha sıfrlyq qadaǵalanýyn qamtamasyz etý. Bul maqsatta «Qazaqtelekom» AQ saıgak derıvattaryn tańbalaý júıesiniń resmı operatory bolyp belgilendi.

Qarjylyq aspektisi

Mámileniń qarjylyq jaǵy ázirge belgisiz. Mınıstrlik múıiz satýdan túsken qarajattyń tek saıgaktardy qorǵaýǵa baǵyttalatynyn atap ótti. Alaıda, múıizdiń satý baǵasy men ony tańbalaý quny resmı túrde jarıalanbaǵan.

Degenmen, salalyq vedomstvo eksportty zańdastyrýdy retteýshi qural retinde kóredi. Onyń baǵalaýy boıynsha, qazaqstandyq taýardyń naryqqa shyǵýy baǵa konúnktýrasyn ózgertip, brakonerlik pen kontrabandanyń aýqymyna áser etýi múmkin. Bul logıkanyń qanshalyqty tıimdi bolatynyn aldaǵy úsh jyldaǵy saýda statısıkasy kórsetedi.