InfoHub Logo

Sońǵy bes jylda Qazaqstandaǵy jekemenshik mektepterdiń sany tórt eseden asyp, 2026 jyldyń qańtarynda 900-ge jýyqtady. Jeke bilim berý júıesinde aıtarlyqtaı ról atqara bastady, bul oqýshylar sanynyń alty ese ósýinen de kórinedi. Jeke mektepter kóbinese halyqaralyq baǵdarlamalardy qoldanyp, sheteldik jáne jergilikti tásilderdi ushtastyrady, sondaı-aq sheteldik muǵalimderdi tartady. Memlekettik júıede muǵalimderdiń biliktiligine qoıylatyn talaptar qatań bolǵandyqtan, mamandyqqa jol qatań rettelgen. Osy tusta, bizdiń elimizde sabaq berýdi sheshken sheteldikterdiń tarıhy erekshe qyzyǵýshylyq týdyrady. Orda.kz úsh sheteldik muǵalim týraly baıandaıdy: olar qalaı keldi, nege Qazaqstandy tańdady, beıimdelý qıyndyqtarymen qalaı kúresti jáne sheteldik mamandar bizge qanshalyqty paıdaly.

Bul týraly Infohub.kz aqparat agenttigi habarlaıdy.

Reseıden kelgen ınformatıka muǵalimi

Anatolıı Fedchenko Qazaqstanǵa Reseıden keldi. Ol bilim salasyna pedagogıkadan emes, IT-den kelgen. Mektepke deıin bul salada 10 jyldan astam jumys istep, dosymen birge kompanıa quryp, keıin úlesin satyp jibergen. Osydan keıin nemen aınalysý kerektigin anyqtaıtyn kezeń bastaldy.

Anatolıı ómirlik maqsatyn anyqtaı almaı júrgende, bilim berý salasyn synap kórýge sheshim qabyldady. Oǵan qala men aýyl mektepteri arasyndaǵy teńsizdikti joıý ıdeıasymen baılanysty «Reseı muǵalimi» baǵdarlamasy kómektesti. Bul taqyryp Fedchenkoǵa jeke ómirinde de jaqyn boldy, sebebi ózi Kalınıngrad oblysynyń aýylynan shyqqan.

«Baǵdarlamanyń ıdeıasy – qyzyqty adamdar aýylǵa sabaq berýge barýy. Bul maǵan qatty unady, osylaısha men mektep bilimine keldim».

Anatolıı Qazaqstanǵa kompúterlik ǵylymdar muǵalimi retinde keldi. Ol eldi emes, mektepti tańdady. Ony aralas oqytý baǵdarlamasyn jáne jobalyq-baǵyttyq oqytýdy qoldanatyn jeke bilim berý mekemesine shaqyrdy. Naqty jobalar arqyly oqytýdyń osyndaı ádisi Fedchenkoǵa erekshe qyzyqty kórindi.

Qazaqstan týraly alǵashqy áserleri óte jyly boldy. Eń kóp este qalǵany – ashyq, meıirimdi adamdar men balalarǵa degen qarym-qatynas.

«Kóshede kele jatqanymda, qarsy betten kele jatqan adamdardyń bári kúlip turatynyn kórdim. Bul úlken aıyrmashylyq edi – balalarǵa jaqsy qaraıtyn, kúlimsiregen adamdar».

Jańa eldegi jáne jańa mekteptegi beıimdelý jalpy alǵanda tynysh ótti. Qazaqstandyq, orys tildi jáne alys shetelderden kelgen muǵalimderdiń aralas ortasy kedergi keltirgennen góri kóbirek kómektesti. Sol kezdegi qyzyqty jaǵdaılardyń biri – áriptesteriniń Anatolııdi alǵashqyda amerıkalyq dep oılaǵany.

«Bastapqyda men aǵylshyn tildi áriptesterimmen kóbirek aǵylshynsha sóılesetinmin, keıin bir qazaq maǵan: „Oı, biz seni amerıkalyq sheteldik dep oılaǵanbyz“,- dedi»,- dep kúldi muǵalim.

Mekteptiń kómegimen barlyq búrokratıalyq jáne turmystyq máselelerdi sheshkendikten, kóship ketý óte ońaı boldy. Eń basty qıyndyq – jumystyń ózi boldy. Buryn Fedchenko áldeqaıda myqty jáne iriktelgen ortada sabaq bergen, al munda ártúrli daıyndyq deńgeıindegi balalarǵa baǵyt taýyp, olardy pánge qyzyqtyrý qajet boldy.

Sheteldik muǵalimderdiń qazaqstandyq mektepke ne bere alatyny týraly aıtqanda, Anatolıı tek ádistemeler men akademıalyq tásilderge toqtalmaıdy. Ol úshin muǵalim árqashan óziniń tájirıbesin, mádenıetin, pánge jáne ómirge degen kózqarasyn ákeledi. Al ózi jergilikti áriptesteri men oqýshylarynan kóp nárseni úırengen.

«Kez kelgen muǵalim óz mádenıetiniń bir bóligin ákele alady, ásirese sheteldikter. Jáne, múmkin, óz pánine degen súıispenshiligin. Biraq men úshin bul pánge degen súıispenshilikten de keńirek: bul ómirge degen qushtarlyq, ómirdi súıý, pozıtıvti kózqaras – men oqýshylarmen bóliskim keletin nárseler. Al jergilikti áriptesterden, oqýshylardan jáne jalpy qazaqtardan naǵyz patrıotızmdi úırenýge bolady. Ol «ýra» patrıotızmi emes, óz eline degen shynaıy súıispenshilik jáne ony jaqsartýǵa degen umtylys».

Anatolıı Fedchenko qazir Qazaqstanda turmasa da, bul tájirıbe týraly úlken rızashylyqpen aıtady. Chernogorıaǵa kóship ketkennen keıin ol birneshe ret qaıta oraldy jáne bir jyl ishinde shynymen jaqyn adamdar tapqanyn túsindi. Ol úshin Qazaqstan mańyzdy jáne jyly oryn bolyp qala berdi.

«Men mindetti túrde qaıta keler edim. Elge, mektepke jáne adamdarǵa óte rızamyn. Qazaqstanǵa degen jylylyq kóp, bul men úshin mańyzdy oryn dep sanaımyn»,- dep qorytyndylady reseılik muǵalim.

Amerıkadan kelgen ádebıet jáne debat muǵalimi

Adam Salıgman Qazaqstanǵa AQSH-tan keldi, biraq sol ýaqytqa deıin ártúrli elderde jumys istep úlgergen. Ol Sent-Lýısten, Vashıngton ýnıversıtetinde oqyǵan, al muǵalimdikke Qytaıda aǵylshyn tilinen sabaq bergen gap year kezinde kelgen. Keıinnen magıstr dárejesin alyp, AQSH, Japonıa, Bolgarıa jáne Qazaqstanda ádebıet, jazý, kópshilik aldynda sóıleý, debat jáne dramadan sabaq berdi. Almatydaǵy jekemenshik mektepterde eń uzaq jumys istegen.

Adam úshin sabaq berý tek daǵdylardy berýden áldeqashan asyp ketken. Ol úshin bul eń aldymen empatıa men synı oılaýdy úıretýdiń joly.

«Meniń jumysym oqý men jazýdy oqytý sheńberinen áldeqaıda asyp ketkenin túsindim, al ádebıettiń ózi – bul shynymen de empatıa týraly: mátin arqyly basqalardy túsinýdi úırený jáne tez qorytyndy jasamaý týraly»,- deıdi Adam.

Ol Qazaqstanǵa kezdeısoq kelmegen. Ony Ortalyq Azıa – ári jer retinde, ári vızýaldy obraz retinde qyzyqtyrǵan. Aımaqqa degen qyzyǵýshylyǵy saıahat pen fotografıaǵa degen súıispenshilikten týyndaǵan, al Almatydaǵy alǵashqy jumys usynysynan keıin bul baılanys tez arada jeke sıpat aldy.

«Ortalyq Azıa taýlarymen, shólderimen jáne tarıhı qalalarymen meni baýrap aldy. 2015 jyly Almatyda alǵashqy jumysqa ornalastym, al alǵashqy eki demalys kúni Jarkent pen Kólsaı kólderine baryp – ǵashyq bolyp qaldym»,- dep eske alady Adam.

Kóship ketýdi ózi asa qıyn dep sanamaıdy: eń jaǵymsyz kezeń – kóptegen qujattar men notarıattyq rásimderdi qamtıtyn jumys vızasyn resimdeý boldy, biraq mektep bul prosesti ótýge kómektesti.

Sonymen qatar, elge tez úırenisip ketti. Salıgman qazaqstandyqtardy óte qonaqjaı halyq dep ataıdy jáne kezdeısoq tanystyqtar men hobbıleri arqyly jergilikti ómirge tolyqqandy kirige alǵanyn eske alady. Almatyny oǵan ekinshi úıine aınaldyrǵan dostary, ústel oıyndary, karaoke jáne beıresmı orta kómektesti.

«Qazaqstandyqtardyń meıirimdiligi men qonaqjaılylyǵy birden áser etti. Jáne men úshin qyzyqtysy, ketkennen keıin de bul adamdar áli kúnge deıin meniń dostarym bolyp qalyp otyr».

Salıgman Qazaqstannyń ózi jumys istegen basqa elderden aıyrmashylyǵy retinde mektep ortasynyń básekelestik pen jetistikterge baǵyttalýyn ataıdy. Bir jaǵynan, balalardyń oqýǵa qanshalyqty jaýapkershilikpen qaraıtyny ony tań qaldyrdy. Ekinshi jaǵynan, naqty daǵdylardyń sertıfıkattarǵa, jeńisterge jáne tabystyń syrtqy kórsetkishterine jol berip, ekinshi orynǵa yǵysyp qalatynyn kórý qıyn boldy.

«Meniń eń úlken qıyndyǵym – básekelesýge degen saý qushtarlyqty ósýge shynymen qajetti sabyr men tártipke aınaldyrý boldy»,- dep túsindiredi Adam Salıgman.

Naq Qazaqstanda ol qalypty mektep jumysynan asyp ketti: debat klýbyn, keıinnen eń bedeldi amerıkandyq júıelerdiń biriniń úlgisimen búkil lıga qurdy. Sol kezde, deıdi ol, kelgen sheshiminiń durys bolǵany týraly sezim paıda boldy. Qazaqstan Adamǵa keńirek oılaýǵa jáne bilim berýde aýqymdy áser etýdiń joldaryn izdeýge úıretti.

Salıgman qazir AQSH-ta tursa da, elimizben baılanysyn úzbegen. Onyń dostary, kásibı baılanystary men klıentteri bar, al ózi trenıńter men bilim berý jobalary úshin taǵy da oralýdy qalaıdy.

Sonymen qatar, ol qazaqstandyq áriptesterinen, ásirese jas muǵalimderden kóp nárse úırengenin atap ótedi – olardy energıa, kásibı ósýge degen joǵary qyzyǵýshylyq jáne jańa baǵdarlamalardy nólden bastap ıgerýge daıyndyǵy ereksheleıdi. Mine, osy halyqaralyq tájirıbe men jergilikti motıvasıanyń úılesimi – qazaqstandyq jeke bilim berýdiń basty áleýeti dep sanaıdy.

Al kóshýdi oılap júrgenderge keńesi óte qarapaıym: Qazaqstan kóptegen múmkindikter beredi, biraq jeke jáne halyqaralyq mektepterdiń sanynyń tez ósýine baılanysty, olardyń bári deni saý kásibı mádenıetti qalyptastyra almaǵan, sondyqtan jumys ornyn muqıat tańdaý kerek.

Anglıadan kelgen psıhologıa muǵalimi

Djonatan Loýrens Qazaqstanǵa Anglıadan keldi, biraq buǵan deıin Meksıka men Ońtústik Koreıada jumys istep úlgergen. Onyń aıtýynsha, ol bilim berý salasyna kezdeısoq kelgen: mektep onyń akademıalyq, kásibı jáne shyǵarmashylyq qyzyǵýshylyqtarynyń toǵysqan jeri boldy. Qazir Qazaqstanda ol psıhologıadan sabaq beredi.

Ol Qazaqstanǵa shetelde jumys izdegen kezde keldi. Suhbat kezinde adamdardy birden unatty, al Almaty qalasy – taýlarmen qorshalǵan, ártúrli mádenı yqpaldary bar ádemi qala retinde tartymdy boldy. Nátıjesinde, dál osy úılesim ony alty jyl boıy osynda ustady.

«Men munda suhbattan óttim, jáne bári óte meıirimdi boldy. Al Almaty tańǵajaıyp jer bolyp kórindi – taýlardyń arasyndaǵy ádemi qala, ártúrli mádenıetterdiń toǵysqan jerindegideı. Men taýǵa shyqqandy, shańǵy tebýdi jaqsy kóremin, jáne, múmkin, dál osy meni sońǵy alty jyl boıy osynda ustady»,- deıdi Djonatan.

Elge degen alǵashqy áserin de jaqsy esine alady: Loýrens 2020 jyldyń qarasha aıynda ushyp keldi jáne qardyń mólsherine tań qaldy. Bul oǵan múldem jat kórinis boldy – ásirese úlken zamanaýı qala úshin. Sonymen qatar, kóship ketý ózi asa qıyn bolmady: búrokratıanyń kóp bóligin mektep óz moınyna aldy. Eń qıyny formaldy jaǵy emes, otbasy men dostardan alys bolý boldy, bul shetelde birneshe aı ómir súrgennen keıin erekshe seziledi.

Qazaqstandaǵy jumys týraly Loýrens sabyrmen aıtady: onyń oıynsha, jasóspirimder qaıda bolsa da, jasóspirim bolyp qalady. Biraq qazaqstandyq oqýshylardy, onyń oıynsha, sypaılylyq, mádenı sanalylyq jáne ambısıalylyq ereksheleıdi. Munda ol oqýshylarmen olardyń bitirgennen keıin nemen aınalysqysy keletini jáne qandaı bolashaqty kóretini týraly jıirek sóılesedi.

Djonatanǵa eń unaıtyny – belgili bir kásibı erekshelik emes, Almatydaǵy ómirdiń ózi – tabıǵatqa jaqyndyǵy, taýlar jáne bul jerdiń Anglıadan múldem basqa ekendigi týraly sezim. Ýaqyt óte kele, osy nárse, áriptesterimen, oqýshylarymen jáne jumys atmosferasymen birge, kelgen sheshiminiń durys bolǵany týraly sezim berdi.

«Maǵan Almaty unaıdy. Maǵan taýda bolý, tabıǵatqa jaqyn bolý unaıdy. Bul óte qarapaıym jaýap shyǵar, biraq bul shyndyq».

Sheteldik muǵalimderdiń qazaqstandyq mektepke ne ákele alatyny týraly aıtqanda, Loýrens batys tásilderine emes, tájirıbe almasýǵa basa nazar aýdarady. Ol úshin bilim berý – ártúrli adamdar men ártúrli kózqarastar arasyndaǵy dıalog. Sonymen qatar, ol Qazaqstanda jergilikti áriptester men oqýshylardyń óz mádenıetimen baılanysyn qalaı sezinetinin jáne ony ashyq kórsetetinin erekshe baǵalaıdy. Mine, osy atmosferany ol eldiń eń kúshti jaqtarynyń biri dep ataıdy.

Al kóshýdi oılap júrgenderge keńesi de qarapaıym: aldymen kelip, eldi óz kózimen kórý kerek, al eger Qazaqstan shynymen unasa, táýekel etýden qoryqpaý kerek.

«Men aıtar edim: jaı ǵana isteńiz. Meniń oıymsha, Anglıadaǵylardyń kóbi munda ne bar ekenin bilmeıdi. Biraq eger siz kelip, Almaty men Qazaqstandy unatsańyz, onda tyrysyp kórýge turarlyq. Sizdi ókinbeısiz dep oılaımyn»,- dep sanaıdy Djonatan.

Sheteldik muǵalim Qazaqstanǵa paıdaly ma?

Qazaqstandaǵy jekemenshik mektepterdiń sanynyń artýy – bul tek jańa ǵımarattar, baǵdarlamalar men aıqyn marketıńtik naýqandar týraly emes. Bul sonymen qatar bul júıeniń ózine tartatyn jáne biriktiretin adamdar týraly. Úsh sheteldik muǵalimniń tarıhy jeke sektordyń keńeıýimen birge Qazaqstanǵa jańa halyqaralyq tájirıbe keletinin kórsetedi. Demek, tek naryq pen bıznes retindegi mektep qana emes, sonymen qatar eldegi mektep biliminiń ózi ózgeredi, búkil júıege ınovasıalyq jáne jańa tájirıbelerdi ákeledi.

Biraq tartý bir bólek, al bilikti jumysshyny elde qalýǵa qyzyqtyrý – basqa másele. Sheteldik mamandar Qazaqstan úshin ózderi úshin emes, belgili bir quzyretterdiń tapshylyǵyna jaýap retinde mańyzdy. Olar ekonomıkanyń kóptegen salalarynda kadrlardyń jetispeýshiligin jabýǵa kómektesedi, adam kapıtalynyń sapasyn arttyrady jáne ekonomıkalyq damý múmkindikterin keńeıtedi.