InfoHub Logo

Qazaqstanda jalǵyz ómir súrý tek áleýmettik másele ǵana emes, sonymen qatar qarjylyq qıyndyqtar týdyratyn jaǵdaıǵa aınalýda. Sosıologtar ındıvıdýalızmniń ósip, ómirlik qundylyqtardyń ózgerýi týraly aıtyp jatsa, ekonomıka óz zańdaryn júrgizip, jalǵyz turýdy barǵan saıyn qymbatqa túsirýde.

Bul týraly Infohub.kz aqparat agenttigi habarlaıdy.

Buryn nekesiz ómir súrý kóbinese erkindik pen jaýapkershiliktiń azdyǵymen baılanystyrylsa, búginde iri qalalardyń turǵyndary táýelsizdiktiń keri jaǵyn jıi kórýde. Marketologtar «sıngl» dep ataıtyn jalǵyz qazaqstandyqtar, shyn máninde, turǵyn úı, azyq-túlik, komýnaldyq qyzmetter men basqa da kúndelikti shyǵyndar úshin qosymsha aqsha tóleýge májbúr. Bul – jalǵyzdyqtyń ózindik «salyǵy» ispettes.

Jalǵyzdyq statısıkasy men neke úrdisteri

Ulttyq statısıka búrosynyń derekterine súıensek, Qazaqstanda 4 mıllıonǵa jýyq nekege turmaǵan eresek azamat turady. Olardyń ishinde erler áıelderden shamamen 133 myńǵa artyq. Áıelder arasyndaǵy jalǵyzdyqtyń basty ortalyǵy Almaty qalasy bolyp qala bermek, munda 230 myńǵa jýyq boıdaq áıel bar.

Sońǵy on jylda elimizde tirkelgen neke sany 22 paıyzǵa jýyq azaıǵan. Eger 2015 jyly 148,8 myń neke tirkelse, 2025 jyly bul kórsetkish 115,9 myńǵa deıin tómendegen. Osy kezeńde neke koefısıenti myń adamǵa shaqqanda 8,48-den 5,69-ǵa deıin kemidi.

Bul rette ajyrasýlar sany artyp keledi. 2025 jyldyń qorytyndysy boıynsha Qazaqstanda 45 myń ajyrasý tirkelgen. Qazirgi tańda árbir úshinshi neke buzylýda, al mundaı jaǵdaılardyń 74,4 paıyzy iri qalalarǵa tıesili.

Nekege turýdyń kesheýildeýi jáne ekonomıkalyq sebepter

Sarapshylar bul jaǵdaıdy eki faktormen túsindiredi. Birinshiden, neke jasyna 1990 jyldardyń sońynda týylǵan, sany azdaý urpaq keldi. Ekinshiden, qazaqstandyqtar otbasyn qurýdy kesheýildete bastady. Birinshi nekege turýdyń ortasha jasy erler úshin 27-ge, al áıelder úshin 25-ke jetti.

Jalǵyzdyqtyń búdjetke áseri

Jalǵyzdyqtyń jeke búdjetke áseri aıqyn seziledi. Basty másele – kóptegen shyǵyndardy eshkimmen bólise almaý. Eger otbasylyq jup jalgerlik aqyny, komýnaldyq tólemder men ınternetti ekeýara bólisse, jalǵyz adam olardy óz betinshe tóleıdi.

Turǵyn úı naryǵynda bul aıyrmashylyq erekshe baıqalady. Almatyda bir bólmeli páterdi jalǵa alý ortasha eseppen 160-200 myń teńgeden bastalady, al eki bólmeli páter 300 myń teńgeden joǵary turady. Astanada baǵalar 140 myń teńgeden bastalady. Al komýnaldyq qyzmetter, ınternet jáne basqa da turaqty tólemder turatyn adamdardyń sanyna qaramastan derlik birdeı qalady.

Tutyný naryǵyndaǵy qıyndyqtar

Qazaqstandyq bólshek saýda naryǵy áli de otbasylarǵa baǵyttalǵan. Azyq-túlik pen turmystyq hımıanyń iri qaptamalary kılogramm nemese lıtrge shaqqanda áldeqaıda arzan bolsa, shaǵyn qaptamalar qymbatqa túsedi. Nátıjesinde, jalǵyz satyp alýshylar 20-30 paıyzǵa deıin artyq tóleýi múmkin.

Qalalyq ómir salty da únemdeýge kómektespeıdi. Megapolıs turǵyndary jıi tamaq jetkizý qyzmetterin paıdalanady, bul tamaqtaný shyǵyndaryn kem degende 1,5 ese arttyrady.

Astana turǵyny, komersıalyq kompanıada jumys isteıtin Gúlmıra Sábıtova: «Meniń jalaqym usaq-túıek zattarǵa jetedi, bári arzan, sodan keıin komýnaldyq tólemder, dári-dármek jáne dostar men áriptesterge syılyqtar. Rahattardan tek aıyna bir ret kafege barýǵa, bir ret monshaǵa barýǵa ǵana shamam jetedi, negizinen osy», - deıdi.

Astanada turatyn, 300 myń teńge jalaqy alatyn İńkár Qasymova da osyǵan uqsas jaǵdaıdy baıandaıdy: «Men Astanada turamyn. Aılyq jalaqym 300 myń teńge. Biraq bul aqsha megapolıste bir aıǵa jetpeıdi. Jataqhana jaldaýǵa 100 myń, komýnaldyq qyzmetterge shamamen 15 myń ketedi. Oǵan qosa, aı saıyn azyq-túlikke 50 myń. Qosymsha shyǵyndar da bar. Nesıeler, bólip tóleýler. Bári qymbattap jatyr: azyq-túlik, komýnaldyq qyzmetter, páter jaldaý. Tek negizgi zattardy ǵana satyp alasyń. Qalǵanyna aqsha jetpeıdi. Bárinen bas tartasyń», - deıdi ol.

Erler de shyǵyndardyń ósýine shaǵymdanady. Qostanaı turǵyny Rýslan Baıdýlın ata-anasyna kómektesip, avtokóliktiń shyǵyndaryn jáne basqa da kúndelikti qajettilikterdi óteıtinin aıtady. Onyń aıtýynsha, ózin, ata-anasyn asyraý jáne qyzyna syılyq jasaý úshin úsh jerden qosymsha jumys isteýge májbúr.

Áleýmettik jelilerdegi talqylaýlar

Jalǵyzdyqtyń joǵary quny týraly másele áleýmettik jelilerde de belsendi talqylanýda. Qoldanýshylar táýelsiz ómirdiń birge turýdan áldeqaıda qymbatqa túsetinin moıyndaıdy.

«Buryn men jalǵyz ómir súrýdi ádemi tańǵy as pen keshki sharappen baılanystyratynmyn. Shyndyq: Almatyda men 380 myń jalaqymen Bostandyq aýdanyndaǵy qalypty bir bólmeli páterge 230 myń teńge tóleımin. Ómirge qalǵan aqsha óte az. Qurbym jigitimen birge turady, olar ekeýi 300 myńǵa eki bólmeli páterdi jalǵa alady, ıaǵnı árqaısysy 150 myńnan tóleıdi. Ol aqsha jınap ta, teńizge ushyp ta úlgeredi. Meniń táýelsizdigim maǵan tym qymbatqa túsýde», - dep jazady @aidana_almaty qoldanýshysy.

«Magnum-ǵa azyq-túlikke kirdim. Bir kishkentaı paket kúrish pen 0,5 l sút alǵym keldi – lıtr/kılogrammǵa shaqqanda bul tonaý! Bári úlken otbasylarǵa arnalǵan, olar arbamen satyp alady. Eger siz jalǵyz tursańyz, kishkentaı «egoıstik» qaptamalar úshin artyq tóleısiz nemese kóp alasyz da, jartysy tońazytqyshta buzylady, sebebi siz ony fızıkalyq túrde jep úlgermeısiz. Kapıtalızm jalǵyz adamdardy jek kóredi», - dep atap ótedi @torekhan_ast.

@madina_finance qoldanýshysy taǵy bir máselege nazar aýdarady: «Maǵan konsýltasıaǵa jıi 25-30 jastaǵy jalǵyz jigitter men qyzdar sharshap-shaldyǵyp keledi. Sebebi qarapaıym – olar demala almaıdy. Qazaqstanda jalǵyz adamnyń qatelesýge quqyǵy joq. Eger aýyryp qalsańyz nemese jumystan shyǵyp qalsańyz – eshkim qoldaý kórsetpeıdi, al jalǵa berýshige báribir. Ata-anańyzdyń nemese bóten adamdardyń toksıkalyq qarym-qatynasynan tys ómir súrý quqyǵyn qamtamasyz etý úshin eki jerden jumys isteýge májbúrsiz», - dep jazady ol.

Sarapshylar pikiri

Sarapshylar jalǵyz ómir súrýdiń qarjylyq osaldyǵy basty táýekelderdiń biri bolyp qala beretinin atap ótedi. Otbasynda bir seriktestiń yqtımal problemalary ekinshisiniń tabysymen ishinara óteledi. Jalǵyz adamdarda mundaı qamtamasyz etý joq. Aýrý, jumystan shyǵý, tehnıkanyń buzylýy nemese basqa da kútpegen shyǵyndar birden aýyr qarjylyq qıyndyqtarǵa ákelýi múmkin.

Menshikti turǵyn úı satyp alýǵa tyrysqanda qosymsha qıyndyqtar týyndaıdy. Bankter tek bir tabys kózine senetin qaryz alýshylarǵa áldeqaıda saqtyqpen qaraıdy. Birlesken tabysty rastaı alatyn otbasylyq juptarǵa ıpoteka alý ádette ońaıyraq.

Sonymen qatar, memlekettik qoldaý sharalarynyń aıtarlyqtaı bóligi balalary bar otbasylarǵa baǵyttalǵan. Jeńildikti ıpotekalyq baǵdarlamalar, sýbsıdıalar jáne basqa da kómek sharalary kóbinese otbasylyq sharýashylyqtarǵa arnalǵan.

Osyǵan baılanysty, Almaty men Astanadaǵy jastar arasynda dostarymen jáne tanystarymen birge turǵyn úıdi birlesip jalǵa alý keń tanymaldyqqa ıe bolýda. Developerler de shaǵyn páterler men stýdıalarǵa joǵary suranysty tirkeıdi.

Nátıjesinde, naryq qazaqstandyqtardy jeke keńistik pen qarjylyq turaqtylyq arasyndaǵy teńgerimdi tabýǵa ıtermeleıdi. Eger áleýmettik jelilerde táýelsiz ómir áli de tartymdy bolyp kórinse, shyndyq áleminde jalǵyz ómir súrý múmkindigi úshin barǵan saıyn joǵary baǵa tóleýge týra keledi.