AQSh prezıdenti Donald Tramptyń áleýmettik jelidegi sońǵy karta jasaý áreketi Soltústik Atlant elderin alańdatyp otyr. Uzaq merekelik demalys kúnderi Tramp óziniń Truth Social paraqshasynda AQSH-tyń búkil Soltústik Amerıkany qamtyp, Grenlandıa men Islandıaǵa deıin sozylǵan kartasyn jarıalady. Karta AQSh týynyń qyzyl, aq jáne kók tústerimen boıalǵan edi. Bul jazbada eshqandaı túsinikteme bolmaǵanymen, Tramptyń Kanadany 51-shi shtat etý týraly burynǵy málimdemeleri men Danıanyń ózin-ózi basqaratyn aýmaǵy Grenlandıany qosyp alý týraly qaıtalanǵan oılaryn eske túsiredi.
Danıanyń syrtqy ister mınıstri Lars Lókke Rasmýssen ulttyq DR telearnasyna bergen suhbatynda: «Bul alańdatarlyq jáne kóp jaǵynan múldem orynsyz. Bul AQSh prezıdentiniń áli de óz sanasynda qandaı da bir maksımalıstik kózqarasty ustanyp júrgenin kórsetedi. Biz muny tejeýimiz kerek», — dedi.
Islandıanyń syrtqy ister mınıstri Torgerdúr Katrın Gýnnarsdottır AQSh elshisi Bıllı Longty kezdesýge shaqyryp, bul jazbanyń qabyldanbaıtynyn naqty jetkizgenin ulttyq RÚV telearnasy habarlady. Arktıkalyq memleketter Tramptyń jyl basynan beri Grenlandıany AQSh baqylaýyna alý týraly rıtorıkasyn kúsheıtkennen beri alańdaýshylyqta.
Tramptyń bul jazbasy Eýropalyq Odaq Grenlandıaǵa berik seriktestik pen júzdegen mıllıon eýro ınvestısıa ýáde etip, ony sendirýge tyrysqan kezde jarıalandy. Islandıa — nebári 290 shaqyrym qashyqtyqta — Tramp Grenlandıaǵa qatysty josparlaryn aıta otyryp, olardyń elin tórt ret qatelesip ataǵanda alańdaýshylyq bildirdi.
Islandıa NATO múshesi bolǵanymen, bul qatelik solshyl koalısıalyq úkimetti eldiń EO-ǵa múshelikke qaıta kirý týraly uzaq ýaqyt toqtap turǵan kelissózderdi jalǵastyrý týraly referendýmdy keler jyldan bıylǵy jylǵa aýystyrýǵa ıtermeledi. Alaıda tamyz aıynda ótken daýys berýde saılaýshylar bul usynysty qabyldamady. Bul usynys ishinara eldi geosaıası turaqsyzdyqtan qorǵaý úshin Eýropamen baılanysty nyǵaıtý maqsatynda jasalǵan edi. Sondaı-aq myńdaǵan ıslandıalyqtar Longtyń bıylǵy jyly Islandıany AQSH-tyń 52-shi shtaty etip, ózin gýbernator etetini týraly ázilinen keıin ony elshi retinde qabyldamaýdy ótinip, petısıaǵa qol qoıdy. Long keshirim surap, ótken aıda Reıkávıktegi qyzmetine kiristi.
Tramp Kanadany AQSh shtatyna aınaldyrý týraly jıi aıtyp, onymen saýda soǵysyn bastap, jaqynda Ontarıo kólin «Lake America» dep ózgertip, Kanadany ashýlandyryp júr. Merekelik demalys kúnderi Tramp tek álemdik kartamen ǵana shektelmeı, Nú-Meksıko shtatyn «New America» dep ózgertýdi de usyndy.