InfoHub Logo

Жүргізуші куәлігін алу қиындады: не болды?

Қазақстандықтар жүргізуші куәлігін алу кезінде қиындықтарға тап болды. Емтиханға кезек күту айларға созылып, құжат алу мерзімі жарты жылға дейін жетуі мүмкін. Tengri Auto сарапшылар мен мемлекеттік органдардан бұл жағдайдың себебін анықтады.

Бұл туралы Infohub.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Не болды?

Әлеуметтік желілерде қазақстандықтар жүргізуші куәлігін алу емтихандарын тапсыру кезіндегі ұзын кезектерге шағымдануда.

«Неге құқық алуға кезек осыншама көп? Алматының барлық тұрғындары құқық тапсырып жатыр ма?! Кезек бір айға алдын ала. Мен сертификатты жартылай күттім, енді теорияны күтуім керек, содан кейін жүргізуді күтуім керек», - деп жазды желі қолданушыларының бірі.

Tengrinews.kz редакциясына Алматы тұрғындары емтихан тапсыру мүмкіндігін күту ұзақтығына қатысты шағымдармен жүгінді.

«Менің тәжірибемде Алматыда емтихан тек бір жарым айдан кейін тағайындалады. Егер сіз күнді немесе тапсыру қаласын өзгертуіңіз керек болса, сіз қайтадан өтініш беруіңіз керек. Нәтижесінде, бұл процедура айларға созылуы мүмкін», - деп атап өтті оқырмандардың бірі.

Кейбір қазақстандықтардың пікірінше, мұндай кешіктіру сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін тудырады - адамдар ресми кезек күткеннен гөрі «таныс арқылы» келісу оңайырақ.

Кезектердің пайда болу себептері: автосарапшының пікірі

Тәуелсіз автомобиль одағының төрағасы Эдуард Эдоков жүргізуші куәліктерін алу процесін автоматтандыру идеясы дұрыс болды, бірақ оны іске асыру сәтсіздікке ұшырады деп санайды. Оның айтуынша, Алматыда автоматтандырылған автодромдар тек қала мен облысқа қызмет көрсететін екі мамандандырылған ХҚКО-да ғана бар, сондықтан кезектер пайда болады.

««Бөтелке мойны» болып шығады: адамдардың үлкен массасы жиналып, жүйеге сыйысуға тырысады. Процестер мемлекет пен бақылаушылар үшін ашық болды, бірақ қарапайым адамдар үшін - жағымсыз және нашар жұмыс істейді», - деп түсіндірді Эдоков.

Оның айтуынша, жүйеге бірыңғай стандарттар мен ыңғайлы интерфейс қажет:

«Барлығы бір кабинетте болуы керек: автомектептермен интеграция, ұяшықтар, уақыт, құжаттар. Максимум онлайн және минимум аяқпен», - деді ол.

Сондай-ақ, сарапшы қызметтерді көрсетудің нақты мерзімдерінің жоқтығына назар аударды.

«Кез келген қызметтің стандарты болуы керек. Егер оны орнатып, жауапкершілікке байласаңыз, ешкім қолдарын жайып жібермейді», - деп санайды ол.

Эдоков процестің ұзаруы сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін тудыратыны туралы пікірді растады.

«Егер адал жолмен күту 3-4 айды құраса, ал құқық табыс табу үшін қажет болса, адамдардың бір бөлігінде басқа логика қосылады - біреуге процесті жеделдету үшін ақы төлеу. Біздің адам психологиялық тұрғыдан күту уақытын қысқарту үшін біреуді іздеуге үйренген. Емтихан тапсыруға арналған ұяшықтардың тапшылығы бар. Егер тапшылық болса, онда әрқашан күтпей, кезекте алға жылжу үшін ақы төлегісі келетіндер болады», - деді сарапшы.

Эдуард Эдоков сонымен қатар жүйе адамдардың өмірлік жағдайларын ескермейтінін атап өтті. Оның айтуынша, емтихан ауыстырылған жағдайда адам автоматты түрде кезек соңына қойылады.

«Қалайша? Сіз осы тозақ шеңберлерінен өттіңіз, содан кейін кенеттен жерлеу, не болды. Жоқ, бәрі: «Сау болыңыз, тағы үш ай күтіңіз». Бұл мәселені де шешу керек», - деп қорытындылады автосарапшы.

Жеңілдетілген оқыту: нұсқаушының пікірі

Автоинструктор Вячеслав Литвинов арнайы ХҚКО-дағы кезектер тікелей жүргізушілерді даярлаудың жеңілдетілген және арзан жүйесімен байланысты деп санайды. Оның айтуынша, бүгінде үміткер бар болғаны бір айдың ішінде оқудан өтіп, 60-70 мың теңгеге емтихан тапсыруға құқық беретін сертификат ала алады.

«Өкінішке орай, бүгінде тиісті дайындық деңгейі жоқ, сондықтан көптеген үміткерлер емтихандарды бірнеше рет қайта тапсыруға мәжбүр. Бұл тікелей кезектердің қалыптасуына әсер етеді, сондықтан жергілікті жерлерде - автомектептерде дайындықты күшейту қажет», - деді ол бізге.

Сарапшы сонымен қатар автокредиттеудің қолжетімділігі және емтихандарды тапсыруға болатын мамандандырылған ХҚКО санының шектеулі болуы жағдайды ушықтыратынын атап өтті. Оның айтуынша, көліктің тез сатып алынуы оқу курстарынан өтудің жеңілдетілгенімен бірге жүргізуші куәлігін алуға ниет білдірушілердің ағынын күрт арттырды, ал инфрақұрылымның мүмкіндіктері шектеулі болып қала береді.

«Мен тоғыз жылдан бері жүргізушілерді оқытып келемін және бұл ағын әсіресе соңғы бір-екі жылда байқалады. Өткен жылдың басында емтиханды күту шамамен бір айды құрады, 2024 жылы практикалық емтиханды бар болғаны бірнеше апта күтіп тапсыруға болатын, ал қазір күту мерзімі екі айға дейін ұзарды», - деп түсіндірді автоинструктор.

Мемлекеттік органдардың айтуы бойынша, Ішкі істер министрлігі емтихан тапсыру тәртібіне ешқандай өзгеріс енгізілмегенін мәлімдеді.

«Аталған тәртіпке, оның ішінде мерзімдерге, емтихандарға жазылу шарттарына, оларды ауыстыру тәртібіне, сондай-ақ жүргізушілерге үміткерлерге қойылатын талаптарға ешқандай өзгерістер енгізілген жоқ», - делінген ведомствоның жауабында.

ІІМ емтихандарды қабылдау рәсімінің ұйымдастырушылық-техникалық сүйемелдеуін «Азаматтарға арналған үкімет» мемлекеттік корпорациясы жүзеге асыратынын еске салды.

«Азаматтарға арналған үкіметтің» түсіндірмесі

«Азаматтарға арналған үкімет» мемлекеттік корпорациясында бізге ережелерге соңғы өзгерістер 2025 жылдың 5 сәуірінде енгізілгенін хабарлады.

Анықтама: 2025 жылдың 5 сәуірінен бастап Қазақстанда мопедтер механикалық көлік құралдары ретінде танылды. Оларды басқару үшін енді A1, A немесе B санаттарындағы жүргізуші куәлігі қажет.

2025 жылдың 1 тамызынан бастап жүргізуші куәлігін алғашқы рет алуға өтінішті «ХҚКО» мобильді қосымшасы арқылы беруге болады. Өтініш биометриялық сәйкестендірумен ресімделеді, барлық қажетті деректер (автомектепте оқудан өту және медициналық анықтама туралы деректерді қоса алғанда) құжаттарды ұсынбай-ақ мемлекеттік жүйелерден автоматты түрде тартылады. Осыдан кейін үміткер емтихандарды тапсыру күнін, уақытын және орнын дербес брондайды.

Сондай-ақ, ұйым статистика келтірді: 13 қаңтардағы жағдай бойынша 38 101 адам теориялық емтиханды, 14 670 адам практикалық емтиханды күтті.

Емтихандарды тапсыруды күтіп отырған үміткерлердің ең көп саны Алматы мен Шымкентте тіркелді. Мәселен, қаңтар айының ортасындағы жағдай бойынша Алматыда 14 810 адам, Шымкентте - 7 113 адам теориялық емтиханды күтті. Алматыда 6 148 адам, Астанада - 2 741 адам практикалық емтиханды күтті.

Сондай-ақ, мемлекеттік корпорация брондау параметрлерін (емтихан күні, уақыты және орны) өзгертуге немесе жоюға мүмкіндік қарастырылмағанын түсіндірді. Сыбайлас жемқорлық тәуекелдері себеп болды.

«Брондауды жою және параметрлерді өзгерту мүмкіндігінің болмауы брондалған ұяшықтарды қайта сатуға байланысты адал емес әрекеттердің жолын кесу мақсатында енгізілді. Бұған дейін бұл қолжетімді орындарды бөлудің бұрмалануына және мемлекеттік қызметке тең қол жеткізу қағидаттарының бұзылуына әкелді», - делінген жауапта.

Бұдан басқа, шара емтихан орындарының шектеулі санымен және қызметке сұраныстың жоғары болуымен байланысты.

«Брондауды жою «Мемлекеттік корпорацияның» ресурстарын тиімсіз пайдалануға және өз кезегін күтіп отырған басқа жүргізушілерге үміткерлерге қатысты әділеттілік қағидатын бұзуға әкелуі мүмкін», - деп қосты ведомствода.

Практикалық емтиханға кезек брондауға арналған қолжетімді орындардың саны тікелей автодромдарда пайдаланылатын көліктердің санына байланысты екендігі атап өтіледі. Басқаша айтқанда, практикалық емтихандарға арналған көліктер жеткіліксіз.

«Азаматтарға арналған үкіметте» егер үміткер емтиханға келмесе, оған «келмеді» мәртебесі берілетінін растады. Келесі күні ол «ХҚКО» қосымшасы арқылы бос ұяшықтар болған жағдайда кезекке қайта брондай алады. Техникалық ақау немесе қолайсыз ауа райы жағдайында кезек жақын арадағы күнге ауыстырылады, бұл туралы үміткерге SMS хабарлама жіберіледі.

Амбициялық жоспарлар

2025 жылдан бастап емтихан сыныптарында тыйым салынған байланыс құралдарын анықтауға арналған датчиктер орнатылды. Бір жыл ішінде үш мыңнан астам бұзушылық әрекеті тіркелді.

«Азаматтарға арналған үкімет» мемлекеттік корпорациясы жүргізуші куәліктерін беруге байланысты анықталған сыбайлас жемқорлық бұзушылықтары туралы сұраққа жауап бере отырып, 2023-2025 жылдарға арналған мамандандырылған ХҚКО қызметіндегі бұзушылықтардың келесі статистикасын келтірді:

Көп жағдайда теориялық және практикалық емтихандарды тапсыру кезіндегі бұзушылықтар тыйым салынған техникалық құралдарды - микрокамералар, құлаққаптар, ұялы телефондар, Bluetooth гарнитуралары және ақпаратты жасырын берудің басқа құрылғыларын, сондай-ақ емтиханның екі бөлігін тапсыру кезінде шпаргалкалар мен түрлі кеңестерді қолдануға келді.

Азаматтарға арналған үкімет практикалық жүргізу емтихандарына арналған компьютерлік көру жүйелерін енгізуді қарастырып жатқанын хабарлады.

«Мұндай технологиялар автоматты режимде бұзушылықтарды тіркеуге, көлік құралының орналасуын дәл бақылауға, жол белгілерін тануға және айып баллдарын есептеуге мүмкіндік береді, бұл практикалық емтиханды өткізудің жоғары дәлдігі мен ашықтығын қамтамасыз етеді», - деп түсіндірді корпорацияда.

Сондай-ақ, көліктерді биометриялық сәйкестендіру құралдарымен және прокторинг жүйесімен (тестілеушілерді автоматты түрде бақылау) жабдықтау жоспарлануда, бұл бөгде адамдардың болуын және тыйым салынған заттарды пайдалануды анықтауға мүмкіндік береді.

Негізгі қорытынды

Сарапшылардың пікірінше, оқытудың жеңілдетілген жүйесі және автодромдардың шектеулі саны арнайы ХҚКО-ны шамадан тыс жүктеуге әкелді - емтихандарға кезек, мысалы, Алматыда айларға созылады, ал нақты мерзімдер мен ыңғайлы жазу жүйесінің болмауы сыбайлас жемқорлыққа жағдай жасайды.

Эдуард Эдоков атап өткендей, техникалық ақаулармен кешіктіруді түсіндіру мүмкіндігінсіз емтихандарды тапсыру мен қайта тапсырудың нақты мерзімдерін белгілеу қажет. Дәлелді себеппен ауыстыру адамды кезек соңына жібермеуі керек - мұндай жағдайлар автоматты түрде орынды сақтай отырып тіркелуі керек. Бүкіл процесс ашық болуы керек: жүйедегі барлық әрекеттер тіркелуі және тексерілуі керек.

Сондай-ақ, автоинструктордың пікірінше, тапшылықты жою үшін автодромдар мен емтихан ұяшықтарының санын көбейту қажет. Сонымен қатар, жеке кабинетте адам өзінің мәртебесін және мерзімін көруі керек. Негізсіз кешіктірулер үшін жеке жауапкершілік белгіленуі керек.

Сондай-ақ оқыңыз: «Жалған автомектептер нарықтан кетеді»: ІІМ не өзгертуді жоспарлап отыр