InfoHub Logo

Биыл қазақ театр және кино өнерінің көрнекті өкілі Мәкіл Құланбаевтың туғанына 100 жыл толды. «Менің атым Қожа» фильміндегі Қаратай арқылы елге танылған актердің шығармашылық жолы ұлттық сахна мектебінің қалыптасу кезеңімен астасып, бүгінгі буынға өнеге.

Бұл туралы Infohub.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Балалық шақ және алғашқы қадам

Мәкіл (Мәкілқожа) Иманәліұлы Құланбаев 1926 жылы Алматы облысында дүниеге келген. Әкесі темір ұстасы болған. Балалық шағы соғыс жылдарының ауыр кезеңіне тұспа-тұс келсе де, өнерге жолы Алматыдағы мектеп-интернатта ашылды.

Режиссер-педагогтар Ольга Пыжова мен Борис Бибиков жасөспірімдерден этюд сұраған іріктеуде Мәкіл «ұшып жүрген шыбынды ұстау» тапсырмасын бар ықыласымен орындап, назарға ілікті. Кейін Алматы театр училищесіне қабылданып, Асқар Тоқпановтан сахна мәдениетін үйренді.

Сахнадағы өрлеу: 1945 жылдан басталған еңбек

Актерлік жолын 1945 жылы Қызылорда облыстық музыкалық драма театрында бастады. Қысқа мерзімде күрделі рөлдерді сенімді алып шықты: Ғабит Мүсіреповтің «Қозы Көрпеш – Баян сұлуындағы» Қодар, Мұхтар Әуезовтің «Еңлік – Кебегіндегі» Есен, «Ақан сері – Ақтоқтыдағы» Науан хазірет бейнелері оның шеберлігін айқындады.

1948 жылы жаңа құрылған Қазақ мемлекеттік балалар мен жасөспірімдер театрына ауысып, осы ұжыммен өмірін байлады. Театрдың репертуарын қалыптастыруға үлес қосып, жас көрерменге арналған сахнаның кәсіби үлгісін жасады. Сол сахнада ол «Ақан сері – Ақтоқтыдағы» Қоңқай, «Алуадағы» Назарбек, «Мөлдір махаббаттағы» Әбутәліп болыс образдарын, сондай-ақ Махамбет пен Әл-Фараби тәрізді тарихи тұлғаларды тұлғаландырып, психологиялық тереңдік танытты.

Экрандағы қолтаңба және дубляж

Кинодағы ең танымал жұмыстарының бірі – «Менің атым Қожа» (1963) фильміндегі Қаратай. Бұл рөл актерді бүкілодақтық деңгейде танытты: мінез, юмор, ишараны дәл беруі көрерменді бірден баурады. Кейін «Балалық шаққа саяхат», «Алпамыс мектепке барады», «Алты жасар Алпамыс» (1977), «Алтын күз», «Қала қалқаны», «Қауын» (1982) сияқты картиналарда түрлі характер сомдап, ауқымды диапазон көрсетті.

Мәкіл Құланбаев Қазақстан мен Орта Азия студияларымен қатар, «Ленфильм» және «Мосфильм» алаңдарында да еңбек етті. Дубляж саласында жүздеген кейіпкердің дауысын сөйлетіп, ертегілердегі Ерден ата мен Жұмбақбай ата бейнелері арқылы тыңдарман есінде қалды.

Ұстаздар мектебі: бақылау мәдениеті

Естеліктерінде актер Елубай Өмірзақов пен Қалибек Қуанышбаевтың шеберлігі өз жолын таңдауда үлкен әсер еткенін айтады. Өмірзақовтың «образдың табиғатын ұсақ қимылына дейін бақылап-зерделеу» қағидасы Мәкілдің жеке ұстанымына айналып, оның сахнадағы әр бейнесінің өміршең болуына негіз қалады.

Марапаттар және мұра

Шығармашылық еңбегі мемлекет тарапынан жоғары бағаланды: 1971 жылы «Құрмет белгісі» ордені берілді, 1977 жылы «Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген әртісі» атағына ие болды, 1984 жылы Қазақ КСР Мемлекеттік сыйлығының лауреаты атанды. Өмірден 1993 жылы өтті.

Мәкіл Құланбаевтың есімі бүгін қазақ театр және кино тарихында ерекше құрметпен аталады. Ол сомдаған кейіпкерлер мен кәсіби мәдениетінің биік өлшемі – ұлттық өнердің алтын қорына айналған мұра.