InfoHub Logo

Қазақстан қалаларының үстіндегі аспан енді жаңа мүмкіндіктерге жол ашады. Жақын жылдары аэротакси мен дрондар арқылы жүк тасымалдау ісі дамып, «шағын биіктіктер экономикасы» қалыптасады деп күтілуде. Бұл жаңалық елдің көлік жүйесі мен экономикасына тың серпін береді.

Бұл туралы Infohub.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Қалалық әуе ұтқырлығы дегеніміз не?

Бұл тек аэротакси немесе дрондар арқылы жүк жеткізу ғана емес, қаланың әуе кеңістігін пайдалануға негізделген жаңа көлік жүйесі. Адамдарды тасымалдайтын аэротаксилер, заттарды жеткізетін дрондар және басқа да жеңіл ұшатын құрылғылар арқылы әртүрлі міндеттер атқарылады. Бұл – жерүсті көлігін толықтыратын және қалаларды ығы-сығыдан арылтатын жаңа сала.

«Шағын биіктіктер экономикасы» – болашаққа бағдар

«Шағын биіктіктер экономикасы» дегеніміз – жер бетінен 3 мың метрге дейінгі биіктіктегі әуе кеңістігін жаңа бизнес түрлері үшін пайдалану. Бұрын бұл кеңістік экономикалық тұрғыдан тиімді қолданылмай келсе, енді технологияның дамуымен жаңа бизнес ортасына айналуда. Қазақстан бұл саладағы жаһандық трендке ерте араласып, нарықты қалыптастырушылардың бірі болуды көздейді. Бұл термин Қытайдан келген, онда бұл сала 4-5 жыл бұрын басымдық ретінде жарияланып, қазірдің өзінде миллиардтаған долларлық индустрияға айналған.

Неге дәл қазір?

Бұл сән емес, болашаққа жасалған стратегиялық қадам. Жаңа сала қалыптасып жатқанда, елдер оған ерте кезеңде кіріп, қажетті біліктіліктерді, инфрақұрылымды және нарықты игере алады. Кейін кіріскен жағдайда, тек артта қалушылар қатарына қосылу қаупі бар. Сондықтан бұл – ондаған жылдарға алдын ала қамданып, технологияны дамытушы елдердің қатарынан көрінуге бағытталған саналы шешім.

Қалыпты авиациядан айырмашылығы

Негізгі айырмашылық – масштабта, биіктікте және қолдану моделінде. Қалыпты авиация – ірі ұшақтар, әуежайлар және қалааралық, халықаралық ұшулар. Ал «шағын биіктіктер экономикасы» – төмен биіктіктегі ұшулар, шағын құрылғылар (дрондар, аэротаксилер), қала немесе аймақ ішіндегі қысқа маршруттар, жоғары жиіліктегі және жаппай операциялар. Бұл авиацияны алмастыру емес, қалалық және аймақтық ұтқырлықтың жаңа деңгейі.

Қазақстанға қандай пайдасы бар?

Бұл тек жарнамалық презентациялар мен сөздер емес, нақты нәтижелерге бағытталған. Біріншіден, бұл жаңа экономикалық сала: жұмыс орындары (инженерлер, операторлар, қызмет көрсетушілер), жергілікті бизнес (қызмет көрсету, бағдарламалық қамтамасыз ету, инфрақұрылым). Екіншіден, инвестициялар мен технологиялар – мұндай жобалар халықаралық серіктестерді тартады. Үшіншіден, практикалық пайда: жылдам логистика, қала трафигінің азаюы, бизнес пен мемлекет үшін жаңа қызметтер. Төртіншіден, ұзақ мерзімді – біліктілікті қалыптастыру. 10-20 жылдан кейін ерте бастаған елдер басымдыққа ие болады.

Қаржылық тиімділік қайда?

«Ұзақ ақша» бір бағытта емес, жалпы технология айналасындағы нарықта жатыр. Алғашқы кезеңде жүк тасымалдау, мониторинг және ауыл шаруашылығында қолдану арқылы тез табыс табуға болады. Жолаушылар тасымалы, яғни аэротакси, технологиялар қолжетімді болған соң дами бастайды. Бірақ ең тұрақты табыс – осы жүйенің барлығын қамтамасыз етуден түседі: техниканы жөндеу мен қызмет көрсету, бағдарламалық қамтамасыз ету, әуе қозғалысын басқару, инфрақұрылым. Яғни, ұшудың өзінен гөрі, оны айнала қоршаған экосистемадан табыс түседі.

Нүктелі өсім нүктесі бола ала ма?

Иә, егер бұл жүйелі жұмыс болса, ондай мүмкіндік бар. Қазіргі кезеңде тек технологияны сынақтан өткізіп қана қоймай, бүтіндей бір сала құруға болады: ережелерімен, мамандарымен, инфрақұрылымымен және бизнесімен. Бұл – инвестициялармен, жұмыс орындарымен және жаңа нарықтармен нақты өсу нүктесін береді. Егер тек демонстрациялық жобалармен шектелсе, онда бұл тек «сәнді витрина» болып қала бермек. Сондықтан басты мәселе – «мүмкіндік бар ма?» емес, «оны қалай жүзеге асырамыз?» деген сұрақ.

Қарапайым халық не сезеді?

Ең алдымен, адамдар практикалық пайданы сезеді – жылдам жеткізу және жаңа ыңғайлы қызметтер. Жолдардың босауы – бұл масштабтанумен қатар жүретін эффект. Ал тәуекелдерге келетін болсақ, олар бастапқыда реттеу, шектелген ұшу аймақтары және қауіпсіздік талаптары арқылы барынша азайтылады. Яғни, алдымен ыңғайлылық келеді, ал қауіпсіздік бастапқы кезеңнен бері негізгі қағидат ретінде қарастырылады.

Кімдерге арналған?

Ең алдымен – бизнес пен шұғыл қызметтерге. Олар үшін қажеттілік айқын: жеткізу, мониторинг, медицина, құтқару операциялары. Қарапайым жолаушылар үшін бұл – келесі кезең. Жаңа технологиялар бастапқыда қымбат болады, бірақ нарық пен бәсеке дамыған сайын құны төмендейді. Алғашқы практикалық қызметтер жақын жылдары жекелеген аймақтарда пайда болуы мүмкін. Жаппай жолаушылар тасымалы – технологиялар мен реттеу жетілген соң, бірнеше жылдан кейін жүзеге асады.

Инфрақұрылым дайын ба?

Толық дайын инфрақұрылым әлі жоқ, бірақ бұл қалыпты жағдай. Әлемде мұндай жүйелер дайын күйінде пайда болмайды, олар кезең-кезеңімен құрылады. Қалалық әуе ұтқырлығын іске қосу үшін жаңа экосистема қажет: ұшу-қону алаңдары, цифрлық әуе дәліздері, заманауи қозғалыс басқару жүйелері, навигация және қауіпсіздік ережелері. Бұл – жеке құрылғыларды сатып алу емес, бүтіндей бір жүйе құру. Сондықтан қазірден бастау керек, әйтпесе бірнеше жылдан кейін артта қалушылар қатарына қосылу қаупі бар.

Заңнамалық база

Әуе кеңістігін және ұшқышсыз жүйелерді пайдалану бойынша базалық реттеу бар. Бірақ аэротакси мен «шағын биіктіктер экономикасының» толыққанды жұмысы үшін оны дамыту қажет. Қазір осы жұмыс жүріп жатыр: жаңа технологиялардың ерекшеліктерін ескеретін нормалар мен ережелер жасалуда. Мақсат – қолданыстағы жүйені бұзу емес, жаңа шешімдерді ақылмен енгізіп, бизнеске түсінікті және қауіпсіз жағдай жасау. АҚШ, ЕО, БАӘ, Қытай тәжірибесі талданып, заңнамаға түзетулер жобасы дайындалды.

Кім үйлестіреді?

Азаматтық авиация саласындағы уәкілетті орган – Көлік министрлігі. Оның құрамында Азаматтық авиация комитеті, Авиациялық әкімшілік және «ҚазӘуеНавигация» сияқты құрылымдар бар. Дегенмен, елдің бүкіл әуе кеңістігінің «иесі» ретінде қорғаныс министрлігі жетекші рөл атқарады. Ел қауіпсіздігі мен мүдделері бірінші орында.

Қауіпсіздік қалай қамтамасыз етіледі?

Қауіпсіздік – бастапқы шарт. Бұл «қайда болса да еркін ұшу» емес, қатаң реттелетін жүйе. Арнайы аймақтар мен маршруттар, биіктік шектеулері, техника мен операторларға қойылатын талаптар белгіленеді. Қазіргі заманауи құрылғылардың өзінде жоғары деңгейдегі автоматтандыру мен резервтеу бар. Шын мәнінде, бұл – шағын биіктіктерде басқарылатын әуе кеңістігін құру, онда әрбір ұшу бақыланады. Бұл қаланы үстінен хаосқа толтыру емес, керісінше, бұрын болмаған тәртіпті енгізу. UTM-жүйесі арқылы компьютер жүздеген, мыңдаған дрондар мен аэротаксилерді бақылап, олардың қозғалысын реттейді. Аэротаксилердің негізгі бағыттары өзен арналары бойымен өтетін болады.

Құны қанша?

Бұл жобаларға мемлекет бюджеті қатыспайды. Жобаларға жүздеген миллион доллар көлемінде жеке инвестициялар тартылады. Егер бұл сала тиімді болмаса, инвесторлар ақша салар еді деп ойламаймын. Ашық дереккөздерде Alatau Advance Air Group ltd. компаниясының АҚШ-қа мемлекет басшысының сапары барысында 250 млн долларға жуық аэротакси сатып алу туралы келісімге келгені туралы ақпарат бар.

Аймақтар үшін де тиімді ме?

Иә, аймақтар үшін бұл мегаполистерге қарағанда да айқын әсер етуі мүмкін. Үлкен қашықтықтар мен күрделі логистика жағдайында бұл шешімдер жүктерді, дәрі-дәрмектерді жылдам жеткізуге, аумақтарды бақылауға, байланыс пен қызметтерді ұсынуға мүмкіндік береді. Бұл – тек қалалардағы ыңғайлылық емес, шалғай аудандарда қызмет көрсету сапасын арттыру. Бұл «аймақтық әуе ұтқырлығы» деп аталады және қазір жүйелі дамып келе жатқан шағын авиациямен тығыз байланысты.

Қоғам дайын ба?

Кез келген жаңа технология бастапқыда сақтық тудырады. Бірақ адамдар нақты пайда мен түсінікті ережелерді көргенде, қабылдау пайда болады. Жүйе ашық, ұшулар белгіленген маршруттармен жүрсе, шу мен қауіпсіздік талаптары сақталса, сенім де артады. Сондықтан басты назар тек технологияға емес, оны түсіндіруге, ашықтыққа және кезең-кезеңімен енгізуге аударылады. Сонда бұл «үстіміздегі қауіп» емес, ыңғайлы және басқарылатын қызмет ретінде қабылданады.

Бұл болашақ па, әлде арман ба?

Бұл енді арман емес, қалыптасып келе жатқан шындық. Әлемде мұндай технологиялар эксперимент кезеңінен практикалық қолданысқа шығып жатыр. Мәселе бұл бола ма, болмай ма дегенде емес, кімдердің алғашқылар қатарында болатынында. Елдің дайындығы – бастапқы шарт емес, шешімдердің нәтижесі. Егер қазір бастасақ, біз бұл дайындықты қалыптастырып, болашақтың қатысушысы боламыз. Ал егер басталмаса, тек сырттай бақылап қаламыз.