InfoHub Logo

Қазақстанда қымыз ішкен жүргізушінің көлік жүргізу құқығынан айырылуы мүмкін бе деген сұрақ көпшілікті толғандырады. Егер арнайы құрылғы қымыз ішкеннен кейін ағзада алкоголь барын анықтаса, жүргізуші куәлігінен айырылуы ықтимал.

Бұл туралы Infohub.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Полиция медицина мекемелерімен бірлесіп жұмыс істейді

Қазіргі таңда Қазақстанда мас күйде көлік басқарғандарға қатысты қатаң жауапкершілік қарастырылған. Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодекстің 608-бабына сәйкес, мұндай әрекетке барған жүргізуші 15 тәулікке қамалып, 7 жылға дейінгі мерзімге көлік жүргізу құқығынан айырылады. Егер жүргізуші тексеруден бас тартса, бұл мерзім 8 жылға дейін ұзартылуы мүмкін.

Ақтөбе облыстық полиция департаменті бастығының орынбасары Ардан Саймағамбетовтің айтуынша, мас күйде көлік басқарғандардың көбі амнистия сұрап, өтініш жазады. Олар отбасын асырау үшін көлік жүргізуге мәжбүр екенін айтады. Биылғы жылдың алғашқы төрт айында шамамен 400 адам мас күйде көлік басқарған. Полиция бұл жағдайға қатысты қатаң шара қолдануды жақтайды. Бұрын көлік жүргізу құқығынан 3 жылға айыратын болса, қазір бұл мерзім 7 жылға жетті. Кейбір жүргізушілер «қымыз іштім» деп ақталады. Алайда, олардың қымыз ішкені немесе басқа да психотроптық заттарды қолданғаны медицина мамандарының қорытындысымен анықталады. Дәрігерлер берген қорытынды негізінде іс сотқа жіберіледі.

Демек, егер алкотестер ағзада алкоголь барын анықтаса, ешкім жазадан құтыла алмайды. Маңыздысы – құрылғының көрсеткіші.

«Әр екіншісі «қымыз іштім» дейді»

Ақтөбеде тәулік бойы жұмыс істейтін екі сараптама кабинеті бар. Кабинет меңгерушісі Сәкен Алманиязовтың айтуынша, қазіргі уақытта жүргізушілердің әр екіншісі «қымыз іштім» деп ақталады екен. Алайда, мас күйді анықтау дәрежесіне қарай шешім қабылданады.

«Егер адам мас болса, біз оның дәрежесін анықтап, қорытынды береміз. Одан әрі шешімді сот қабылдайды. Шынайы қымызды мөлшермен ішсе, адам мас болмайды. Бірақ, бөтелкедегі қымызды көп ішсе, мас болуы мүмкін. Қымыз дайындау технологиясы дұрыс сақталмаса, кейбіреулер оған сублиматты сүт, бал, ашытқы қосады», - дейді Сәкен Алманиязов.

Оның айтуынша, адам ағзасында табиғи түрде 0,2 промилле алкоголь болуы мүмкін, бірақ бұл көрсеткіш тыныс арқылы шықпайды. 1 литр айран немесе таза қымыз ішкенмен бұл деңгей көтерілмейді.

«Адамның мас екенін тек жүрісінен немесе көзінің қызаруынан білуге болмайды. Мамандар көз қарашығының реакциясын да тексереді. Мас адамның сергектігі кемиді, жарыққа реакциясы баяулайды. Полиция жеткізген жүргізушілер кейде «қымыз іштім» дейді. Біз оны тіркеп аламыз, бірақ қорытынды өзгермейді. Сараптама – нақты және дәлелді. Ағзаға түскен алкоголь буға айналып, шығатын ауамен бірге шығады. Аппарат соны анықтайды. Қорытынды шығаруға 10-15 минут кетеді. Ал аппарат 2-3 секундта көрсеткіш береді. Біз ешқашан сау адамға «мас» деген қорытынды бермейміз. Жыл басынан бері полиция 1000-нан астам адамды жеткізді, соның 400-інің ғана мас екені расталды. Қалғандары сау болған немесе «факт» анықталған. «Факт» дегеніміз – ағзада алкоголь бар, бірақ ол санаға әсер етпейді. Мұндай жағдайда жаза қолданылмайды», - дейді маман.

Ақтөбе облысында «қымыз ішіп мас болдым» деген сылтаулар 2024 жылдан бері жиілеп кеткен. Сәкен Алманиязовтың айтуынша, бөтелкедегі қымызды тұтыну жағдайлары да тіркелген. Сарапшылар мұны тексеру үшін тәжірибе де жүргізген.

«Біз өзіміз тәжірибе жасадық. Бір адам кәдімгі қымыз ішсе, екіншісі дүкенде сатылатын бөтелкедегі қымызды ішті. Екінші жағдайда алкотестер бірден бірнеше промилле көрсетті, ал ішкен адам «әсерін сездім» деді. Мұндай жағдайда мұндай сусынды тұтынған адам үйде отырғаны дұрыс. Ал кәдімгі қымыз ішкен адамда ешқандай өзгеріс анықталмады», - дейді Сәкен Алманиязов.

Алкотестерден өтетін адамдарға төрт түрлі қорытынды шығарылады: сау, тұтыну фактісі анықталды, алкогольдік масаңдық күйі, есірткілік масаңдық күйі. Сондай-ақ, сараптама қорытындысында «бас тартты» деген белгімен қолтаңба мен мөр қойылады. Бас тартқан жағдайда қатаң жаза қарастырылған.

Қымызда спирт қашан пайда болады?

Егер қымыз құрамында ашытқы мен бал болса және сусын ұзақ сақталса, онда спирт пайда болуы мүмкін. Бұл туралы Ақтөбе өңірлік университетінің химия және тағам технологиялары кафедрасының меңгерушісі Самал Дүзелбаева пікір білдірді.

«Қымыз бен қымыз өнімінің құрамын қарастырғанда, егер бірінші болып бие сүті көрсетілсе, онда оның 50% құрамы соған келеді. Кейбір өндірушілер сиыр сүтін де қосады. Бұл сақтау мерзімін ұзарту үшін қажет. Сүт құрамында лактоза бар. Лактоза – көмірсу, ол глюкозаға ыдырайды. Содан кейін глюкоза ашып, этил спирті пайда болады. Кейбір өндірушілер ашытқы да қосады. Бұл жағдайда ашу процесі күшейіп, спирт мөлшері арта түседі. Міне, осындай сусынды тұтынғанда адам мас болуы мүмкін. Шын мәнінде, қымызға ашытқы қосылмауы керек», - дейді Самал Дүзелбаева.

Оның айтуынша, бие сүтінің табиғи ашу процесі кезінде де спирт пайда болады. Сусын неғұрлым ұзақ сақталса, соғұрлым спирт көбейеді. Сонымен қатар, бал сусынға тәтті дәм беріп, құрамындағы фруктоза ашу процесін жеделдетеді.

«Егер ашытқы қосса, спирт бірден пайда болады. Ал ашытқы қосылмаса, процесс баяу жүреді, бірақ бұл жағдайда да қатты ашу кезінде спирт мөлшері артады», - дейді ол.

Қай қымыз өніміне сұраныс жоғары?

Кәсіпкер Медет Көшербаевтың айтуынша, нарықтағы қымыз өндірушілер екі санатқа бөлінеді: біреулері мас қылмайтын өнім шығарса, екіншілері керісінше, мас ететін сусын дайындайды.

«Біз бал ашытқысы, бие және сиыр сүтінің қоспасынан қымыз өнімін жасаймыз. Бие сүтінің белгілі бір үлесі болғанымен, негізінен табиғи сиыр сүті қолданылады. Өнімді көпшілікке шығармас бұрын Қазақстан Мұсылмандары Діни Басқармасынан (ҚМДБ) арнайы сертификат алдық. Ол үшін өнімді екі рет зертханалық тексеруден өткіздік. Барлығы сәтті өтіп, тұтынушыға таза өнім ұсыну үшін «халал» сертификаты берілді. Алайда, Астана, Алматы, Ақтау, Атырау және басқа қалалардағылар «мас ететін қымыз», «әсер ететін қымыз» деп тапсырыс береді. Біз мұндай тапсырыстардан бас тартып, ынтымақтастықты тоқтатамыз», - дейді «Хан қымыз» өнімдерін шығаратын ЖШС басшысы Медет Көшербаев.

Қымыз өнімін өндірушінің пікірінше, бөтелкедегі қымыздың көбі ағзаға әсер етеді.

«Қымызға ашытқы қосылғанымен, пайда болатын спирт ҚМДБ рұқсат еткен деңгейден аспайды. Ал башкир қымызы мен «Сқырыптанит» қымызы тіпті «басқа ұрады». Қызығы, дәл осы екі өнімге сұраныс ерекше жоғары. Олардың бағасы екі есе қымбат болса да, адамдар көбінесе соны таңдайды», - дейді Медет Көшербаев.

ҚМДБ-дан түсіндірме

ҚМДБ Шариғат және фетва бөлімі 2024 жылдың мамыр айында «Жылқы еті мен сүті (қымыз) туралы» түсіндірме жариялады.

«Бие сүтіне қатысты шариғатта оның халал екендігі туралы бірауыздан (иджма) үкім шығарылған. «Хидая» кітабында: «Бие сүті денсаулыққа зиян келтірмейтіндіктен, оны тұтынуда ешқандай кінәрат жоқ», - делінген. Демек, шариғат бойынша жылқы еті де, оның сүті (қымыз) де адал тағам болып саналады», - делінген хабарламада.