InfoHub Logo

Қазақстан дезинфекциялаушылар одағының өкілдері денсаулық сақтау министрі Ақмарал Альназароваға ашық хат жолдады. Бизнес өкілдері мүдделер қақтығысын айтып, мемлекеттік кәсіпорын «Сараптама ұлттық орталығы» РМК-ны (СҰО) профилактикалық дезинфекция бойынша коммерциялық нарықтан шығаруды талап етті.

Бұл туралы Infohub.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Шағым авторларының айтуынша, СҰО санитарлық-эпидемиологиялық бақылау жүйесінің құрамында болып, бір мезгілде дезинфекция, дезинсекция, дератизация, зертханалық зерттеулер сияқты ақылы қызметтерді көрсетеді. Кәсіпкерлер мемлекеттің бұл жағдайда бір мезгілде реттеуші және нарық қатысушысы рөлін атқарып отырғанын айтады.

Бұрынғы шешімдер мен жаңа жағдай

Бұған дейін Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігі СҰО-ға жарғыдан коммерциялық қызметтерді алып тастау туралы нұсқау берген болатын. Мәселе соттарда қаралды, бірақ Жоғарғы Сот 2025 жылдың басында лицензияланған ұйымдардың жеткіліксіздігін алға тартып, шешімдерді күшін жойды. Алайда, бизнес өкілдері жағдай өзгергенін, бұрынғы дәлелдердің енді өзекті емес екенін мәлімдеуде.

Кәсіпкерлердің алаңдаушылығы

Кәсіпкерлердің хатында: «Бизнес тұрғысынан бұл өте айқын көрінеді: мемлекет салаға бақылау жасай отырып, сол салада жеке бизнестің табыс табуына мүмкіндік бермей, ақша тауып отыр. Мұны «халықтың мүддесі» деп қанша түсіндірсе де, кәсіпкерлер басқаны көреді – теңсіздікті. Қоғам да мұны түсіне бастады. Жеке сектордан ережелерді сақтауды талап етіп, бір мезгілде квазимемлекеттік кәсіпорынға бұл нарықты өзіне алу құқығын беруге болмайды. Құқықтық мемлекетте бұлай болмауы керек. Бизнеске қатаң талаптар қойылады. Ал мемлекеттік қатысушы әдеттегідей басымдыққа ие болады», – делінген.

Бәсекелестік агенттігінің әрекетсіздігі

Кәсіпкерлердің көптеген өтініштеріне және квазимемлекеттік кәсіпорынның бұл нарықтағы басымдығы анықталғанына қарамастан, Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігі елеулі шаралар қабылдамаған. Антимонополиялық орган сот актілеріне наразылық білдіру туралы прокуратура органдарына жүгінуге құқылы, егер мұндай шешімдер бәсекелестік жағдайына теріс әсер етеді деген негіздер болса.

Нарықтағы өзгерістер

Бүгінде елде дезинфекция, дезинсекция және дератизация саласында қызмет көрсететін 300-ге жуық лицензияланған жеке компания жұмыс істейді. Яғни, нарық қалыптасқан, бірақ мемлекет әкімшілік және инфрақұрылымдық артықшылықтарды пайдаланып, әлі де үстемдік етуде, ал БҚДА бұл мәселеге бейжай қалып отыр.

Нәтижесінде, мемлекет бір мезгілде реттеуші, бақылаушы және нарық қатысушысы рөлін атқаратын жағдай қалыптасқан.

Кәсіпкерлердің талаптары

Кәсіпкерлік қауымдастық профилактикалық дезинфекция, дезинсекция және дератизация қызметтері нарығының жағдайын қайта талдауды, сондай-ақ бәсекелес ортаны дамыту қағидаттарына сәйкес квазимемлекеттік субъектілердің бұл экономика секторына қатысуын шектеу шараларын қабылдауды талап етеді.

СҰО-ның қызметі

СҰО 11 жылға жуық уақыт бойы жұмыс істеп келеді және ел бойынша дезинфекцияға арналған айтарлықтай келісім-шарттарды иеленеді. Ұйымның мыңнан астам мемлекеттік келісім-шарты бар. Олар дезинфекциядан, зертханалық зерттеулерден, қызметкерлерді медициналық тексеруден және басқа да ақылы қызметтерден тұрады.

Мысалы, 2026 жылы компания Шығыс Қазақстан облысында (1,1 млрд теңге, оның 182 млн теңгесі дезинфекцияға жұмсалады), Қарағанды облысында (жалпы 1,4 млрд және дезинфекцияға 90 млн теңге) және Алматыда (жалпы 1,5 млрд және дезинфекция қызметтеріне 226 млн теңге) бірнеше ірі мемлекеттік келісім-шарт жасасқан.

Жалпы, мемлекеттік кәсіпорынның кірісі ондаған миллиард теңгені құрайды. Негізінен, келісімдер бір көзден сатып алу тәсілімен жасалады. Дезинфекциялаушылар одағы мұны бәсекелестік ережелерін бұзу деп атайды.

«Сіздерден «Сараптама ұлттық орталығы» РМК-ның профилактикалық дезинфекция, дезинсекция және дератизация бойынша коммерциялық сегментке қатысуын тоқтату мәселесін қарастыруды сұраймыз. Біз СҰО-ның мемлекеттік функциясына – зертханалық, сараптамалық, санитарлық-эпидемиологиялық қызметке мемлекеттік тапсырыс және денсаулық сақтау жүйесі міндеттері аясында шоғырлануын дұрыс және әділ деп санаймыз», – деп қосты дезинфекторлар.

Ал профилактикалық қызметтердің коммерциялық нарығын қалыптасқан және халықтың қажеттілігін қамтамасыз ете алатын лицензияланған жеке секторға қалдыру керек, деп санайды одақ.