InfoHub Logo

Қазақстан су ресурстарының тапшылығына ұшырауы мүмкін деген қауіпті жаңалықтар жиі айтылып жүр. Бұл мәселе тек ауыл шаруашылығына ғана емес, жалпы ел экономикасына да елеулі әсер етуі ықтимал. Сарапшылардың айтуынша, 2040 жылға қарай су тапшылығы 15 миллиард текше метрге жетуі мүмкін.

Бұл туралы Infohub.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Су тапшылығының ауқымы қандай?

Қазіргі таңда Қазақстан ауыл шаруашылығы, өнеркәсіп және ауызсуға жылына 25 миллиард текше метр су жұмсайды. Егер алдағы жылдары 15 миллиард текше метр су тапшылығы орын алса, бұл тұтынылып отырған су көлемінің екі еседен астам азаюына әкеледі. Бұл көрсеткішті түсінікті ету үшін мысал келтірсек, 15 миллиард текше метр су әлем халқын екі жарым жыл бойы ауызсумен қамтамасыз етуге жетеді.

БҰҰ-ның болжамы бойынша, 2050 жылға қарай әлем халқының бес миллиарды су ресурстары шектеулі аймақтарда өмір сүреді. Осы жағдай Қазақстанның жалпы ішкі өнімін алты пайызға дейін төмендетуі ықтимал.

Мемлекеттің су ресурстарын басқарудағы әрекеттері

Бұл мәселенің маңыздылығын түсінген Қазақстан үкіметі 3 жыл бұрын Су ресурстары және ирригация министрлігін құрды. Жаңартылған Су кодексі қабылданды. Жоспарда елдегі барлық су ресурстарын қамтитын цифрлық платформа құру да бар. Алайда, мамандар деректердің біркелкі еместігін алға тартып, бұл жұмыстың жүйелі іске асуына кедергі келтіретінін айтады.

Халық пен кәсіпорындардың суды тұтынуы

Worldometers мәліметі бойынша, Қазақстан жан басына шаққанда суды тұтынудан әлемде 11-орынды иеленеді. Елімізде әр адам тәулігіне орта есеппен 3,5 мың литр суды пайдаланады. Бұл көрсеткіш Ресейден (1,3 мың литр), Германиядан (855 литр) және Ұлыбританиядан (348 литр) әлдеқайда жоғары.

Кәсіпорындар да суды үнемдемей, миллиардтаған текше метр жерасты суын арзан тарифпен пайдалануда. Өндіріс орындары суды ысырап етумен шектелмей, өзен-көлдерге зиянды қалдықтарды тастайды. Экологиялық жазалардың тиімсіздігі мәселені одан әрі ушықтырады.

Трансшекаралық өзендер және халықаралық қатынастар

Қазақстан тұтынатын тұщы судың 40 пайызы трансшекаралық өзендер арқылы келеді. Ертіс, Іле, Сырдария, Жайық сияқты ірі өзендер көрші мемлекеттерден бастау алады. Қырғызстан мен Тәжікстан сияқты елдер су ресурстарын саяси-экономикалық құрал ретінде пайдалануы мүмкін. Мысалы, 2010 жылы Қырғызстан Киров су қоймасын жауып тастап, Қазақстанға қиындық тудырған болатын.

Қытаймен шекарада да жағдай күрделі. Іле мен Ертіске келетін су Шыңжаң аймағы арқылы өтеді. Аталған аймақта халық санының артуына байланысты болашақта су беру мөлшері қысқартылуы мүмкін. Себебі Қытай су ресурстарын реттейтін халықаралық келісімдерге қосылмаған.

Су – алмастыру мүмкін емес ресурс

Адамзат тарихында көмірдің орнын мұнай, электр қуатының орнын жел мен күн басты. Алайда, судың орнын басатын ешқандай ресурс жоқ. Сондықтан Қазақстанның су ресурстарына қатысты алаңдаушылығы негізсіз емес.